امیرحسین خالقی کارشناس اقتصاد: تغییرات اقتصادی نیاز به سرمایه اجتماعی دارد

امیرحسین خالقی، کارشناس اقتصاد در گفت‌وگو با هم‌میهن در واکنش به سخنان رئیس‌جمهور درباره جراحی بزرگ اقتصادی آن را یک شوخی بی‌مزه خواند و گفت هر جراحی بزرگ نیازمند یک سرمایه اجتماعی خیلی بزرگتر است که در حال حاضر وجود ندارد. او عنوان کرد مسئله رانت‌زدایی نیست بلکه باید به رفع رانت‌های کمتر و یا رانت‌های قابل تحمل‌تر فکر کنیم. 

رئیس‌جمهور گفته از جراحی بزرگ با اصلاح تخصیص ارز پرداخت یارانه به انتهای زنجیره یعنی مردم گفته است؛ این ایده را چگونه می‌بینید؟

به لحاظ اقتصادی به نظر می‌آید روش کم‌فسادتری است چون انتخاب را به دست مصرف‌کننده می‌دهد و طبیعتاً کل زنجیره خود را می‌تواند با انتخاب مصرف‌کننده همسو کند. بر روی کاغذ این کار از لحاظ بوروکراتیک کم‌هزینه‌تر است. عنوان جراحی بزرگ را معمولاً مسئولان در بحث‌های سیاسی می‌گویند، هر جراحی بزرگ نیازمند یک سرمایه اجتماعی خیلی بزرگتر است که در حال حاضر وجود ندارد.

این را نیز در نظر داشته باشید که اساساً هر فضایی را به دور از اقتصاد بازار آزاد در نظر بگیرید، رانت و مفهوم غیرمولد آن وجود خواهد داشت و وقتی در تحریم هستیم طبیعتاً این موضوعات وجود دارد و مجبور هستند نرخ ارز ترجیحی بگذارند و سازوکار بوروکراتیک باید در بعضی مواقع به جای بازار بنشیند که در کلی‌ترین معنای خود همان رانت است.

حرف این است که چطور این رانت را موجه‌تر کنیم و جامعه آن را بپذیرد و کم‌اثرتر باشد. راهکارهای مسئولان ما با توجه به بنیه بوروکراتیکی که داریم خیلی قابل اجرا نیست، چون باید از جایی منابع تامین شود و به هرحال در اول زنجیره و آخر آن باید یک مابه‌التفاوتی به وجود بیاید تا آن را به مردم تخصیص دهیم. حرف از جراحی بزرگ شوخی بی‌مزه‌ای است منتها شاید نام جراحی کم‌ضررتر را بتوان برای آن استفاده کرد.

به نظر من تخصیص ارز از اول زنجیره به آخر زنجیره یعنی مصرف‌کننده نهایی، یک جراحی کم‌خطرتری است که بهتر است بگوییم بیمار ما دیرتر خواهد مُرد. تا وقتی بحث تحریم وجود دارد این ماجراها به اشکال مختلف وجود خواهد داشت. مسئله ما الان این نیست که رانت‌زدایی کنیم، احتمالاً باید به رفع رانت‌های کمتر و یا رانت‌های قابل تحمل‌تر فکر کنیم و من فکر می‌کنم مسئولان ما نیز همین را می‌گویند اما با یک ادبیات سیاسی متفاوت.

آقای همتی به دنبال تک‌نرخی کردن ارز است و می‌خواهد از نوسانات ارزی جلوگیری کند. آیا اصولاً این توان وجود دارد که به سمت تک‌نرخی شدن ارز برویم؟

به نظر نمی‌رسد در شرایط فعلی که به شدت محدودیت عرضه ارز را داریم این اتفاق بیفتد؛ چون تک‌نرخی شدن ارز با شیوه دستوری باید کار فاجعه‌باری باشد، البته باید منتظر ماند و دید چه خواهند کرد چون واقعیت روی کاغذ، بدون اینکه بخواهیم آینده را با قطعیت پیش‌بینی کنیم، بعید است در شرایط تحریم و شدت گرفتن تحریم‌ها و محدودیت عرضه ارز اتفاق خاصی رخ دهد. اگر بخواهند ارز را تک‌نرخی کنند با یک سازوکار بوروکراتیک به شدت عجیب و غریبی خواهد بود که به نظر من درمانی است که از خود درد بدتر است.

اگر از ناکارآمد بودن آن چشم‌پوشی کنیم خود این تک‌نرخی کردن محلی برای رانت خواهد شد. به نظر من نباید آن را خیلی جدی گرفت منتها برای کم کردن نوسان و کم کردن نرخ‌های ترجیحی گزینه مناسبی است و البته باید نشست و منتظر ماند و دید چه سیاست‌هایی پیشنهاد می‌شود و یا اصلا سیاستی وجود دارد یا خیر. 

آقای همتی گفته یکی از دلایل ناترازی بانک‌ها، وجود رانت چندنرخی بودن ارز است. به نظر شما مشکل ناترازی حل خواهد شد؟

مسئله بانک‌ها خیلی جدی‌تر از بحث ارز است و چندوجهی است منتها به عنوان یک اصل کلی اقتصادی اینگونه می‌توان گفت که اساساً تک‌نرخی بازاری معمولاً امکان و فرصت‌های رانت‌جویی را کمتر می‌کند ولی الان شرایط آن وجود ندارد. بالاخره حداقل‌هایی برای آزادی مبادله و عرضه و تقاضا باید وجود داشته باشد و موضوع قیمت‌گذاری دستوری همه جا هست. طبیعتاً درباره ارز نیز برقرار است.

درست است که می‌گویند رئیس بانک مرکزی یک مقام عمدتاً فنی است منتها در شرایط فعلی که ارز یک مسئله سیاسی و به شدت ذینفان جدی دارد که موافق و مخالف درباره آن صحبت می‌کنند، باید نشست و دید که آقای همتی چه سیاست‌های مشخصی را اعلام می‌کند و چه سیاست‌هایی را در عمل پی می‌گیرند. در حال حاضر سخنان ایشان سیگنالی بود که فردی آمده و قرار است روال قبلی که ناکارآمد بوده را به هم بزند منتها اینکه واقعاً بتواند این کار را با چه کیفیتی انجام دهد باید در آینده دید.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید