پیام پدافندی عملیات آمریکا در ونزوئلا برای ایران

کرستن فانتنرز  پژوهشگر اندیشکده شورای آتلانتیک

از دیدگاه فنی و نظامی، عملیات ایالات متحده در ونزوئلا پیامی به ایران ارسال می‌کند مبنی بر اینکه واشنگتن به‌طور فزاینده‌ای برای عملیات علیه ساختارهای پدافند هوایی چندلایه و مشتق‌شده از فناوری‌های نظامی متعلق به روسیه بدون نیاز به نابودی کامل آن‌ها از طریق یک کارزار طولانی و آشکار «سرکوب پدافند هوایی دشمن»، اعتماد به نفس پیدا کرده است. زرادخانه ونزوئلا که متکی بر سامانه‌های S-300VM، Buk-M2 و پدافندهای نقطه‌ای مانند Pantsir-S1 است و توسط رادارهای روسی و چینی پشتیبانی می‌شود، شباهت نزدیکی به ساختار پدافندی ایران در اطراف سایت‌های حیاتی‌اش دارد. 

با این حال، به نظر می‌رسد عملیات آمریکا بدون اینکه پدافند هوایی را مجبور به درگیری آشکار کند، به اهداف خود دست یافته است. گزارش‌های موجود نشان می‌دهد که عملیات ایالات متحده با تکیه بر اثرات دورایستا (Standoff effects)، شناسایی و مراقبت مداوم (ISR)، حملات الکترونیک و فشرده‌سازی زمان‌بندی عملیات، توانسته است از شناسایی توسط پدافند ونزوئلا و درگیر شدن با پدافند بگریزد.

تحت چنین شرایطی، سامانه‌هایی مانند بوک (Buk) و پانتسیر (Pantsir) ممکن است هرگز موفق به ایجاد یک راهکار مبتنی بر آتش کاربردی نشوند، در حالی که دارایی‌های باارزش کلاس اس-۳۰۰ نیز بدون داشتن اهداف مستمر، برای به‌کارگیری دشوار می‌شوند. مسئله تنها توانایی تئوریک این سامانه‌ها نیست، بلکه این است که آیا دفاع چندلایه می‌تواند در طول عملیات‌های کوتاه و با توالی فشرده، تأثیر معناداری بر نتایج بگذارد یا خیر.

این امر الگوی گسترده‌تری را تقویت می‌کند که ایران آن را تشخیص خواهد داد. پدافندهای هوایی روسیه در ایجاد تأثیرات تعیین‌کننده در سایر میادین نبرد نیز با مشکل مواجه بوده‌اند؛ از جمله در سوریه که حملات اسرائیل مکرراً در سیستم‌های چندلایه نفوذ کرده است، و در اوکراین که مدل‌های مختلف پانتسیر، بوک و اس-۳۰۰ در چرخه‌های مدرن «شناسایی-حمله» دچار فرسایش و تلفات شده‌اند. 

بعد دیپلماتیک نیز به همان اندازه حائز اهمیت است. در ونزوئلا، همانند ایران، اقدام نظامی آمریکا با پیشنهادهای دیپلماتیک روی میز (از جمله رفع تحریم‌ها، گام‌های عادی‌سازی و مفاد توافق‌های پیشنهادی) همزمان شد که قبل و در حین استفاده از زور، به قوت خود باقی بودند. سیگنال ترکیبی به تهران این است که نه تکیه بر پدافند هوایی روسیه و نه کُند پیش بردن روند بررسی پیشنهادهای آمریکا، لزوماً سرعت یا ساختار اقدام ایالات متحده را تغییر نمی‌دهد.  

حملات اخیر ایالات متحده در نیجریه نیز سیگنال تقویت‌کننده‌ای ارسال می‌کند. در آنجا، ایالات متحده بدون هشدارهای طولانی‌مدت یا تنش‌زایی مرحله‌بندی‌شده، از حملات هوایی از راه دور با پشتیبانی دولت نیجریه استفاده کرد. این عملیات‌ها نشان‌دهنده کاهش تحمل واشنگتن در برابر پویایی‌های فرسایشی تنش و ترجیح به استفاده از زور در مدت‌زمان کوتاه و با هدف دستیابی به نتایج مشخص است. برای ایران، اهمیت این موضوع نه در اهداف یا میادین نبرد خاص، بلکه در تمایل نشان‌داده‌شده از سوی ایالات متحده برای اقدام قاطعانه، به محض عبور از خط قرمزها نهفته است.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید