گذری بر چالشهای حقوقی بینالمللی ایران در سال ۲۰۲۵
سال ۲۰۲۵ میلادی با همه فرازوفرودهای خود به پایان رسید. در این سال سیاست خارجی ایران دچار بحرانهایی شد که در برخی موارد بیسابقه بود. این مسائل از منظر حقوق بینالملل قابل تجزیه و تحلیل است.
سال 2025 میلادی با همه فرازوفرودهای خود به پایان رسید. در این سال سیاست خارجی ایران دچار بحرانهایی شد که در برخی موارد بیسابقه بود. این مسائل از منظر حقوق بینالملل قابل تجزیه و تحلیل است.
سند چشمانداز بیست سال که امسال به پایان رسید، جایگاه ایران را از منظر توسعهیافتگی، اول در منطقه و «با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بینالملل» ترسیم کرده بود. افسوس بین وضع موجود و مطلوب فاصله وجود دارد و باید تدابیری اندیشیده شود. در ادامه مروری گذرا بر چالشهای سال گذشته میلادی خواهیم کرد.
1- جنگ 12 روزه: بامداد 23 خرداد ارتش اسرائیل با تهاجم به میهنمان چند نفر از سران بلندپایه نظامی از جمله رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را ترور کرد. این نبرد با بمبارن تأسیسات هستهای نطنز و فردو توسط آمریکا ادامه یافت. سرانجام 3 تیرماه با میانجیگری دولت قطر، آتشبس اعلام شد. علاوه بر فرماندهان نظامی، شهروندان بیگناه زیادی کشته و زخمی شدند و خسارات مالی فراوانی نیز برجای ماند. پرونده این تهاجم در سازمانهای بینالمللی مفتوح است.
2- مذاکره ایران و ایالات متحده آمریکا: با روی کارآمدن ترامپ در آمریکا و پزشکیان در ایران، دور جدیدی از مذاکره میان ایران و آمریکا در 23 فروردین به شکل غیرمستقیم و با میانجیگری دولت عمان آغاز که با تهاجم اسرائیل در 23 خرداد متوقف گردید. از ایران سیدعباس عراقچی و از سوی آمریکا استیو ویتکاف فرستاده ویژه دونالد ترامپ، هیئتهای مذاکرهکننده را نمایندگی میکردند. هرازگاهی شایعاتی از ادامه مذاکره منتشر میشود، ولی پس از نشست پنجم در 2 خرداد در شهر رم، اتفاق جدیدی رخ نداده است.
3- تعلیق همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی: روز چهارشنبه 1404/04/04 «قانون الزام دولت به تعلیق همکاری با سازمان (آژانس) انرژی هستهای (اتمی)» به تصویب رسید که بر اساس آن: «با توجه به نقض حاکمیت ملی و حملات انجامشده علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران توسط رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا نسبت به تأسیسات هستهای صلحآمیز کشور و به مخاطره افتادن منافع عالیه جمهوری اسلامی ایران، دولت مکلف است بلافاصله پس از تصویب این قانون هرگونه همکاری با سازمان (آژانس) بینالمللی انرژی هستهای (اتمی) را تا حصول شروط زیر به حالت تعلیق درآورد...». این دو شرط عبارتند از: اول، اطمینان از رعایت حاکمیت ملی و تمامیت ارضی، امنیت مراکز و دانشمندان هستهای؛ و دوم، رعایت حقوق هستهای ایران بهویژه غنیسازی اورانیوم. در همین راستا 13 تیرماه بازرسان آژانس ایران را ترک کردند.
4- پیوستن به کنوانسیون مقابله با تأمین مالی تروریسم: این کنوانسیون مشهور به CFT یکی از چند کنوانسیونی است که مجمع عمومی سازمان ملل متحد از سال 1960 به بعد با توجه به تهدیدات تروریسم برای جامعه جهانی به تصویب رساند. گروه ویژه اقدام مالی موسوم به FAFT بهعنوان سازمانی بیندولتی که در زمینه مبارزه با پولشویی و شفافیت مالی فعالیت میکند، دستورالعملی چهلمادهای دارد که یکی از آنها، پیوستن به معاهده CFT است. 9 مهر سخنگوی مجمع تشخیص مصلحت نظام از تأیید مشروط مصوبه مجلس خبر داد که صرفنظر از امکان یا امتناع تصویب مشروط، اقدامی دیرهنگام تلقی میشود و همچنان در فهرست سیاه قرار داریم.
5- مکانیزم ماشه: 28 آگوست سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان و انگلستان) مکانیزم ماشه یا «اسنپبک» را فعال کردند و در 28 سپتامبر، کلیه تحریمهای قبلی شورای امنیت سازمان ملل متحد که با برجام رفع شده بود بدون رأیگیری، بازگشت.
6- دالان زنگزور: به شکل خلاصه آذربایجان از طریق نخجوان با دور زدن ارمنستان به ترکیه متصل خواهد بود و ایران برای مدت اجرای این توافقنامه هرچند مرز خود را با ارمنستان حفظ میکند، اما برای زمانی طولانی این گذرگاه مرزی در اختیار ارمنستان قرار نخواهد گرفت. ماده 2 «منشور ملل متحد» که کشورهای عضو را متعهد به احترام به استقلال سیاسی و تمامیت ارضی دیگر کشورها نموده، زیرپا گذاشته شده است. نتیجه این توافق؛ از دست رفتن (موقت) مرز ایران با یکی از همسایگان، حائل شدن آمریکا میان ایران و ارمنستان و امکان استقرار ناتو در مرزهای شمالی است.
7- چالش با همسایهها: تکرار ادعاهای امارات در مورد جزایر سهگانه این بار با حمایت چین و روسیه، ادعایهای عراق و لبنان مبنی بر دخالت ایران در امور داخلی، و قصه پرقصه مهاجران افغانستان که ادامه حضور در ایران یا بازگشت به وطنشان، فاجعهای انسانی است.
