وقتی حریم درمان شکست/روایت شاهدان عینی از وقایع بیمارستان امام خمینی ایلام و گفتوگو با نماینده ایلام و رئیس روابط عمومی وزارت بهداشت
موضع وزارت بهداشت در گفتوگو با «هممیهن»: محیطهای درمانی، محلی امن برای درمان بیماری است؛ این موضوع دیگر نباید تکرار شود
در روزهای گذشته و با گستردهتر شدن اعتراضات مردم در شهرهای مختلف، نام یک شهر بیشتر از همه بر سر زبانها افتاده است؛ «ملکشاهی» در استان ایلام. پس از برخوردهای شدید با معترضان در این شهر و انتقال مجروحان به بیمارستان امام خمینی ایلام، ویدئوهایی در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد که از ورود نیروهای یگان ویژه و برخورد با بعضی افراد در فضای بیمارستان حکایت داشت؛ تصاویری که بهسرعت واکنشهای گستردهای را در میان فعالان اجتماعی، کاربران شبکههای اجتماعی، دانشجویان علوم پزشکی و جامعه درمانی کشور برانگیخت و این پرسش را پررنگ کرد که چرا حریم امن بیمارستان، نقض شده است؟
این اعتراضات مجازی به نقطهای رسید که وزارت بهداشت و نمایندگان مجلس را مجبور به واکنش کرد و درنهایت دستور مستقیم مسعود پزشکیان برای بررسی جامع ابعاد آن را در پی داشت؛ دستور و پیگیریهایی که اکنون نگاهها را به نتیجه بررسیها و پاسخگویی مسئولان دوخته است.
از ایلام تا سینا
حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت به «هممیهن» میگوید محیطهای درمانی، محلی امن برای درمان بیماری است و بههمیندلیل باید حتماً این موضوع بررسی شود که دیگر تکرار نشود. او اینها را بعد از آن میگوید که دیروز و پس از اعتراضهای ادامهدار در منطقه بازار تهران، فیلمهایی از پرتاب گاز اشکآور به حیاط بیمارستان سینا منتشر شد و پس از آن، حسین کرمانپور گفت که وزارت بهداشت اتفاقات بیمارستان سینا را بررسی میکند.
پس از آن دانشگاه علوم پزشکی تهران، در اطلاعیهای درباره فیلم منتشر شده از اتفاقات اطراف بیمارستان سینا اعلام کرد که ادعای پرتاب عامدانه گاز اشکآور به داخل بیمارستان، با واقعیت صحنه انطباق ندارد: «در مواجهه با گاز اشکآور، واکنش طبیعی معترضان، دور کردن آن از محل تجمع است و در نتیجه، بهصورت ناخواسته، بعضی از این مواد به سمت فضای بیمارستان حرکت کردهاند. بر این اساس، ادعای پرتاب عامدانه گاز اشکآور به داخل بیمارستان، با واقعیت صحنه انطباق ندارد.»
اعتراضات مردم در حالی در بسیاری از شهرهای ایران ادامه دارد که نمایندگان استان ایلام گفتهاند اعتراضات در ملکشاهی در ابتدا ماهیتی آرام و مسالمتآمیز داشته اما بهدنبال ورود افرادی که از سوی مسئولان، «عوامل آشوبگر» توصیف میشوند، مسیر اعتراضات تغییر کرد و به درگیریهایی انجامید که درنهایت به جانباختن چند نفر از جوانان منطقه منجر شد.
«فریدون همتی»، نماینده مردم ایلام در مجلس به «هممیهن» میگوید بعد از انتقال مجروحان از ملکشاهی به ایلام، ظاهراً گروهی تجمع میکنند و وارد بیمارستان میشوند و پلیس هم برای متفرق و خارج کردن آنها از محیط بیمارستان، وارد میشود: «آنجا مقاومتها و درگیریهایی غیرمسلحانه رخ میدهد، اما مدیریت میشود و بیمارستان از حضور آن افراد خالی میشود. بیمارستان و کادر درمان با فرصت مناسب به رسیدگی و درمان مصدومان میپردازند.
این موضوع هم در دست پیگیری است و حتماً در این مسیر مجموعه موضوعات و مسائلی که در استان رخ میدهد، رصد میشود.» بررسیهای «هممیهن» در گفتگو با شاهدان عینی آنشب اما روایت دیگری را نشان میدهد. این شاهدان میگویند، هیچکدام از معترضان اسلحه گرم یا سرد همراهشان نداشتهاند، به وضعیت زندگیشان معترض بودهاند و بعد از راهپیمایی مسالمتآمیزشان، به آنها شلیک شده است.
معترضانی که طبق گفته آنها چند نفرشان در همان لحظه تیراندازی، کشته و بههمراه زخمیها به بیمارستان امام خمینی ایلام منتقل میشوند. بههمیندلیل عدهای از نیروهای امنیتی به بیمارستان میروند و بین خانوادههای زخمیها و کشتهشدگان و آنها، درگیری رخ میدهد.
«ملکشاهی» یکی از شهرستانهای استان ایلام در غرب ایران، با مرکزیت شهر ارکواز است؛ فاصله ملکشاهی تا ایلام تقریباً 57 کیلومتر است که طیکردن آن بین یک تا دو ساعت با ماشین شخصی طول میکشد. در روزهای اعتراضات در این شهر، مردم مجبور شدند زخمیها را به بیمارستان امام خمینی ایلام ببرند چون ملکشاهی بیمارستانی ندارد و بیمارستانی که از آغاز احداث آن 13 سال میگذرد، هنوز افتتاح نشده است.
سال گذشته بود که حسن بهرامنیا، استاندار ایلام گفت که تکمیل بیمارستان ملکشاهی مشکل اعتباری ندارد و با تکمیل فضای داخلی ساختمان بیمارستان، تجهیزات به زودی نصب میشود؛ اتفاقیکه بهنظر میرسد هنوز بهطور کامل نیفتاده است.
در بیمارستان امام خمینی ایلام چه گذشت؟
حالا با گذشت چندروز از وقایع شهرستان ملکشاهی، اگرچه مسئولان از پیگیری این حوادث در این شهرستان و بیمارستان امام خمینی ایلام سخن میگویند، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چه عواملی باعث شد که فضای یک مرکز درمانی، به میدان درگیری تبدیل شود؟ «فریدون همتی»، نماینده ایلام در مجلس شورای اسلامی درباره اتفاقات رخداده در بیمارستان امام خمینی ایلام به «هممیهن» میگوید، بعد از انتقال مجروحان از ملکشاهی به ایلام، ظاهراً گروهی تجمع میکنند و وارد بیمارستان میشوند و پلیس هم برای متفرق و خارج کردن آنها از محیط بیمارستان، وارد میشود.
شاهدان عینی که در آن لحظه در بیمارستان امام خمینی بودهاند اما روایت دیگری دارند؛ مردی جوان که خودش اهل ملکشاهی است و برای پیگیری بیماریاش از چندساعت پیش از ورود زخمیها از شهرستان ملکشاهی، در بیمارستان امام خمینی ایلام بوده، به «هممیهن» میگوید دقیقاً همان زمانیکه آن فیلم جلوی در بیمارستان امام خمینی گرفته شد، آنجا بود و از نزدیک قضایا را میدید: «بهمحض رسیدن زخمیها به بیمارستان، چهار نفر جانشان را از دست دادند.
یکی از آنها هم که تیر به سرش اصابت کرده بود، دیروز جانش را از دست داد و یکی دیگرشان که سه تیر به نواحی مختلف بدناش خورده، در آیسییو بستری بود و فوت شده است. طبق اطلاعاتی که از پرستاران بیمارستان امام خمینی گرفتهام، حدود 11 نفر زخمی بدحال در آنجا بستری بودهاند.»
به گفته این شاهد عینی، بعد از ورود این زخمیها به بیمارستان، نیروهای امنیتی برای اینکه مردم در محوطه بیمارستان تجمع نکنند و برای بردن جنازهها، وارد محوطه بیمارستان شدند که با مقاومت خانوادهها روبهرو میشوند: «مردم وقتی نیروها را دیدند، داد میزدند؛ نیروی انتظامی حمایت حمایت. اما آن نیروهایی که من دیدم، نیروهای انتظامی نبودند؛ نیروهای امنیتی بودند. میخواستند بهزور وارد بیمارستان شوند و خانوادهها مقاومت میکردند که این اتفاق نیفتد اما درنهایت نیروها وارد بیمارستان شدند، چون حراست بیمارستان هم با آنها همکاری کرد.»
او میگوید خودش بهچشم دیده که مامورها یکی از زخمیهایی که از مچ پایش بهدلیل اصابت گلوله خون میآمد، بدون اینکه مداوا شود، با خودشان بردهاند: «همان کسی که در فیلمی که از لحظه تیراندازی منتشر شده، مچ پایش را گرفته است. چون جنازهها را معمولاً به زیرزمین بیمارستان میبرند، من متوجه نشدم که آیا آنها را هم با خودشان بردهاند یا خیر. من بهدلیل بیماریام تعادل نداشتم، نمیتوانستم درست راه بروم و نیروها حتی میخواستند با ما هم برخورد کنند.
بههمیندلیل خودم هم نتوانستم بیشتر در بیمارستان بمانم که ببینم چهمیشود.» به گفته او درحالحاضر بیمارستان تحت نظر نیروهای امنیتی است و مشخص نیست دقیقاً چهوضعیتی آنجا حاکم است: «خانوادههای زخمیها تا دیروز در بیمارستان بودند و بهدلیل اینکه اجازه رفتوآمد افراد را به آنجا نمیدادند، این خانوادهها به بستگانشان پیام میدادند که به آنها آب و غذا برسانند. درواقع به این دلیل بیمارستان تحتنظر است که فیلم یا عکسی منتشر نشود و فضا بیشتر متشنج نشود.»
یکی از پرستاران بیمارستان امام خمینی ایلام هم در اطلاعاتی که برای «هممیهن» ارسال کرده، میگوید جوانی بهنام «رضا» بهدلیل اصابت سه گلوله کلاشینکف، تحت جراحی قرار گرفت و بهخاطر وخامت حالش، فوت کرده است، «مصطفی» تیر به پهلویش اصابت کرده و وضعیتاش وخیم است، «رضا» از ناحیه شکم و سینه مجروح شده و یکی دیگر از مجروحان بهدلیل اصابت گلوله به سر، ابتدا در وضعیت مرگ مغزی بستری بوده و بعد درگذشته است.
یکی دیگر از شاهدان عینی که از لحظه اول شکلگیری اعتراضات با جمعیت همراه بوده به «هممیهن» میگوید، روز شنبه بهدلیل فراخوانی که در شبکههای اجتماعی دیده، برای شکلگیری تجمعی مسالمتآمیز که تاکید بر پرهیز از هر نوع خشونتی داشته و اعتراض به گرانی، به خیابانهای ملکشاهی رفته است؛ هنگام راهپیمایی، نیروهای انتظامی حضور داشته و برخوردی با مردم نکردهاند اما بعد، جمعیت به یک ساختمان میرسند: «وقتی به آنجا رسیدیم از پشت در ساختمان تیراندازی شروع شد و حدود 50 نفر را زخمی کردند. همانموقع چهار نفر را دیدم که تیر خوردند و کشته شدند.»
به گفته این جوان 28 ساله، مردم بقیه زخمیها و جنازهها را از ملکشاهی خارج و به بیمارستان امام خمینی ایلام میبرند و تعدادی از زخمیها هم خودشان نخواستند که به این بیمارستان بروند: «دوستم هم سه گلوله خورد و من او را به بیمارستان رساندم. ماموران بلافاصله وارد محوطه بیمارستان شدند که جنازهها و زخمیها را ببرند، بههمیندلیل بلافاصله او را با بدبختی از بیمارستان خارج کردیم تا دستگیر نشود و به مکانی دیگر بردیم.»
او میگوید آنطور که خودش تا لحظاتی که در بیمارستان بوده و دیده، مردم اجازه ندادهاند که نیروها، جنازهها و زخمیها را با خودشان ببرند: «اما بعداً از نزدیکانی که در بیمارستان بودند، شنیدم که نیروها، عدهای از زخمیها را با خودشان بردهاند و خانوادهها نتوانستهاند بیشتر مقاومت کنند. من حتی شنیدم که نیروها جلوی پایگاه انتقال خون هم ایستاده بودند تا کسی خون اهدا نکند.» او میگوید سهنفر از زخمیها دیروز درگذشته و خاکسپاری شدهاند و تا جایی که میداند، احتمالاً زخمیهای کمی هنوز در بیمارستان هستند؛ چون خانوادهها هرطور شده همانشب و فردایش، آنها را خارج کردهاند.
حالا حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت در گفتوگو با «هممیهن» درباره آخرین وضعیت پیگیری وقایع رخداده در بیمارستان امام خمینی ایلام در جریان اعتراضات روزهای اخیر توضیح میدهد و میگوید که رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان در روزهای اخیر مکلف به پیگیری این موضوع شده است: «نماینده سلامت ما در استان ایلام، رئیس دانشگاه علوم پزشکی این استان است و بلافاصله بعد از اینکه اطلاعاتی درباره این اتفاقات منتشر شد، به ایشان دستور داده شد.
او هم چندینبار در شورای تامین استان با مسئولان استان گفتوگو کرده و جلسات مکرری تشکیل داده و درحال بررسی این موضوع است. خوشبختانه موضوع از وزارت بهداشت هم بالاتر رفت و دستور رئیسجمهور هم برای بررسی موضوع صادر شد. مسئله با دقتنظر لازم در حال بررسی است و قطعاً اگر قانونشکنی صورت گرفته باشد، خود دولت، قوهقضائیه و مراجع ذیصلاح به آن رسیدگی میکنند.»
او از کنوانسیونهای بینالمللی در زمینه نقش مراکز درمانی در شرایط مشابه میگوید: «باتوجه به اینکه این موضوع مربوط به سلامت مردم است و کنوانسیونهای بینالمللی و همه باید بپذیریم که دراینزمینه تفاوتی بین معترض و امنیتی نیست. همه باید بپذیریم محیطهای درمانی، محلی امن برای درمان بیماری است؛ بههمیندلیل باید حتماً این موضوع بررسی شود که دیگر تکرار نشود. اگر احیاناً خلافی صورت گرفته باشد، باید آن را رفع کنند تا دیگر تکرار نشود.»
او میگوید یک علت عقلانی کاملی وجود دارد که در سراسر دنیا، هم داخل مراکز درمانی و امدادی، امن محسوب میشوند و هم حریم آنها: «علت آنهم این است که در بسیاری از مواقع، در مراکز درمانی از هر دو طرف درگیری، بیمار وجود دارد؛ هم معترض، هم آن کسی که میخواهد امنیت را برقرار کند در این اتفاقات آسیب میبینند و به مراکز درمانی میآیند.
اگر اینجا هم محیط درگیری شود، نهتنها آنها، بلکه بیماران عادی هم خدمت نمیگیرند و آنچه وظیفه ذاتی این مراکز ـ یعنی حفظ جان ملت ـ است، دچار مشکل میشود. بنابراین باید بهصورت جدی به آن پرداخت و هرکسی سهم خود را در این مسئله ایفا کند؛ هم وزارت بهداشت، هم دولت، هم ملت و هم قوهقضائیه باید نقش خود را ایفا کنند که دوباره تکرار نشود.»
واکنشهای رسمی
در واکنش به این رویدادها، رئیسجمهوری درباره ناآرامیهای استان ایلام، ضمن تاکید بر حفظ آرامش عمومی و تأمین امنیت پایدار به وزیر کشور دستور تشکیل تیمی ویژه برای بررسی همهجانبه ابعاد این حوادث را داده است؛ نهایتاً دیروز وزیر کشور در پی دستور مسعود پزشکیان برای بررسی حوادث ایلام، هیئتویژهای را مامور پیگیری این حوادث کرد و آنها عازم ایلام شدند. آنطور که خبرگزاریها گزارش دادهاند، قرار شده این هیئت، ضمن بررسی جامع علل بروز حوادث این استان، با رعایت دقت کامل در صیانت از حقوق شهروندان و تامینکنندگان نظم و امنیت، در سریعترین زمان، نتیجه را ارائه کند.
مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت هم با صدور بیانیهای، بر ضرورت حفظ حرمت نظام سلامت تاکید کرد و ورود به مراکز درمانی، تخریب تجهیزات پزشکی و آسیبدیدن کارکنان سلامت را در تعارض آشکار با اصول انسانی، اخلاقی و حقوق شهروندی دانست. در این اطلاعیه آمده است: «در پی حادثه رخداده در بیمارستان شهر ایلام، به دستور صریح وزیر محترم بهداشت، موضوع درگیری در این مرکز درمانی بهصورت جدی و دقیق، در دست بررسی قرار گرفته و نتایج آن در چارچوب قانون پیگیری خواهد شد.
اطمینان میدهیم که صیانت از امنیت مراکز درمانی، حقوق بیماران و حمایت از کادر درمان، تعهد قطعی وزارت بهداشت است و با هرگونه خدشه به این حریم انسانی، برخورد قانونی صورت خواهد گرفت. از همه شهروندان آگاه و مسئولیتپذیر کشور انتظار میرود که همچون گذشته، با درک جایگاه حیاتی نظام سلامت، در هر شرایطی حرمت بیمارستان، آمبولانس و تیمهای امدادی را حفظ کرده و اجازه ندهند این سرمایه ملی و اجتماعی آسیب ببیند. حفظ امنیت نظام سلامت، حفظ امنیت جان همه ماست.»
همچنین انجمنهای اسلامی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تهران (دانشکده پزشکی، داروسازی، دانشکده دندانپزشکی، دانشکده پرستاری و دانشکده پیراپزشکی) با صدور بیانیهای، هرگونه تعرض نیروهای نظامی و انتظامی به حریم بیمارستان امام خمینی ایلام را محکوم کردند و یادآور شدند که مراکز درمانی براساس اصول حقوق بشر، اخلاق پزشکی و کنوانسیونهای بینالمللی، حتی در شرایط جنگی هم «منطقه امن» محسوب میشوند.
در این بیانیه، یورش به بیمارستان مصداق نقض آشکار حقوق بیماران و کادر درمان دانسته شده است: «دستبهدستشدن ویدئویی از یورش نظامیان یگانویژه به بیمارستان امام خمینی ایلام، حاکی از آن است که عدهای در این مرز و بوم، پاسداری از حریم شهروندان را که همان وظیفه اصلی آنان است، فراموش کرده و بهجای آن، به سلب آسایش بیمارانی میپردازند که در بیپناهترین و ناتوانترین احوال خود هستند. یورش نیروهای نظامی به بیمارستانها حتی در زمان جنگ، میان دو کشور هم مصداق جنایت علیه بشریت و از هر منظری اکیداً محکوم است.
ما دانشجویان علومپزشکی، ضمن تاکید بر لزوم برقراری امنیت تمام و کمال بیماران و فضای خدمترسانی توسط کادر درمان در تمام شرایط، از خدمتگزارانی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که دل در گرو صیانت از منزلت بیماران و حراست از حقوق کادر درمان دارند، درخواست دارد، با مسئولیتپذیری توضیحاتی درباره شفافشدن این یورش غیرموجه داده، با حساسیتی موشکافانه نسبت به یافتن خاطیان در این امر ورود نماید و برخوردی قاطع و درخور، با عوامل و مجریان این تعرض داشته باشد. بدیهی است صیانت از امنیت مراکز درمانی و حفظ شأن نظام سلامت، نهتنها یک مطالبه حرفهای، بلکه ضرورتی اخلاقی و ملی است که انتظار میرود بهجد پیگیری شده و برخوردهای لازم با متعرضان به حریم امن بیمارستان صورت گیرد.»
مجمع نمایندگان استان ایلام هم دیروز در بیانیهای نوشتند، موضوع این حادثه بهصورت جدی و قاطع از طریق مراجع ذیربط و قانونی پیگیری خواهد شد و با هرگونه قصور یا تقصیر احتمالی، مطابق قانون برخورد لازم صورت خواهد گرفت: «این مجمع تمام ظرفیتهای قانونی، انسانی و نظارتی خود را در راستای کاهش آثار این حادثه و حمایت از آسیبدیدگان به کار خواهد بست و همواره در کنار مردم شریف شهرستان ملکشاهی خواهد بود.»
پیگیری در مجلس
در کنار وعدههایی که دولت برای پیگیری موضوع بیمارستان امام خمینی ایلام داده، بهنظر مجلس هم بررسی این وقایع را در دستور کار قرار داده است. فریدون همتی، نماینده ایلام در مجلس میگوید، وقایع اخیری که در استان ایلام رخداده، از سوی مجلس پیگیری خواهد شد: «من و همکارانم در مجلس، همراه با مجمع نمایندگان استان، پیگیر وقایع رخداده در ایلام هستیم و آن را بهصورتی جدی پیگیری میکنیم و در هر مرحله، گزارش نتیجه این پیگیری را به مردم خواهیم داد.
مردم این استان بهویژه شهرستان ملکشاهی در دوران هشتسال دفاع مقدس، وجببهوجب استان را با تقدیم جان خود حفظ کردند و سابقه درخشانی در همه اتفاقات پس از انقلاب اسلامی ازجمله جنگ تحمیلی دارند.» همتی میگوید، همه این جانباختگان فرزند خانوادههاییاند که در طول دوران دفاع مقدس، به دفاع از کیان اسلامی و تمامیتارضی کشور شناخته میشدند و در رویدادهای مهم ملی، جوانان استان بهویژه ملکشاهی جزو بهترینها بودند.»
نماینده ایلام از دستور رئیسجمهور برای پیگیری این وقایع خبر میدهد و میگوید: «رئیسجمهور هم به وزیر کشور دستور داد تا هیئتی از نزدیک، حادثه را بررسی کند و اگر در مسیر این بررسی به قصور و کوتاهی از سوی هر بخشی برسند، حتماً مطابق قانون، در راستای دفاع از حق مردم اقدام خواهد شد.
مردم مطمئن باشند که ما در مجلس و رئیسجمهور با دستور اخیر خود، پیگیر حقوق آنها هستیم و بر روند پیگیری این رسیدگیها نظارت میکنیم. امروز هم با رئیس مجلس درباره این موضوع صحبتی داشتیم و به مردم اطمینانخاطر میدهیم که شرایط را با دقت رصد و پیگیری میکنیم و دفاع از حقوق مردم را بر خود واجب میدانیم.»
همتی به خانوادههایی که عزیز خود را ازدستدادهاند، تسلیت میگوید: «ما از صبوری آنها تشکر میکنیم و پیگیری میکنیم که اگر کوتاهی رخ داده باشد، حتماً بهصورت قاطعانه با آنها برخورد شود تا این موارد تکرار نشود. از مردم استان و شهرستان ملکشاهی انتظار داریم که همانطور که در چندروز بعد از حادثه بهخوبی شرایط را مدیریت کردند، همچنان مراقب نفوذ دشمن باشند. امیدوارم با کمک یکدیگر، شرایط را بهشکلی مدیریت کنیم که هم موجب آرامشخاطر خانوادههای عزیز باشد و هم امنیت منطقه را همچنان حفظ کنیم.»
