کتابخانه‌ای از آدم‌هایی که بوده‌ایم

هفته کتاب که می‌رسد، همیشه حرف‌های تکراری هم می‌رسد: کتاب بخر، کتاب هدیه بده، بیشتر بخوان و... که البته هیچ‌کدام حرف بدی نیست؛ ولی بیایید این بار جور دیگری به جلد کتاب‌ها و قفسه‌های کتابخانه‌هایمان نگاه کنیم. کتاب‌ها بیشتر از آنکه چیزی برای خواندن باشند، در زندگی ما می‌مانند. جابه‌جا می‌شوند، نیمه‌کاره رها می‌شوند و بعضی‌شان از خود ما بیشتر یادشان می‌ماند که کجا بودیم.

قفسه کتاب آدم، مثل آلبوم عکس قدیمی است. کتاب‌های نوجوانی آنهایی هستند که زمانی با ذوق می‌خواندیم و حالا که ورق می‌زنیم، از خودمان خنده‌مان می‌گیرد. کتاب‌های دانشگاهی که خیال می‌کردیم آینده‌مان را  تعیین می‌کنند. کتاب‌های تربیت بچه، سفر، آشپزی، موفقیت و زبان که هنوز بعضی‌ از آنها گوشه قفسه‌اند. قفسه کتاب به ماذ نمی‌گوید چه خوانده‌ایم؛ می‌گوید خواسته‌ایم چه کسی باشیم. گاهی هم یک کتاب بسته و بازنشده، از ده کتاب خوانده‌شده راستگوتر است و از رؤیایی خبر می‌دهد که یک روز جدی گرفته بودیم.

بعضی کتاب‌ها هم از ما جلوترند. ما آنها را می‌خریم، چند صفحه ورق می‌زنیم و بعد می‌روند ته قفسه و همان‌جا می‌مانند؛ چون هنوز زبان زندگی ما را بلد نیستند. کتابی که در بیست‌سالگی حوصله‌ ما را سر می‌برد، ممکن است همین حالا نزدیک‌ترین رفیق شود. یا رمانی که در روزهای آرام، کند و بی‌اتفاق به‌نظر می‌رسید، بعد از یک فقدان یا یک تصمیم بزرگ، حرفش را تازه به ما می‌زند. همه کتاب‌ها قرار نیست همان روز خریدن خوانده شوند. بعضی‌شان مثل نامه‌ای‌ هستند که تاریخش را زندگی تعیین می‌کند.

کتاب‌هایی هم هست که آنها را نمی‌خوانیم یا به آخرشان نمی‌رسیم. شاید قرار هم نیست برسیم. ما عادت کرده‌ایم تمام‌کردن کتاب را نشانه پشتکار بدانیم؛ مثل اینکه هر کتابی باز شد، باید به هر قیمتی هم بسته شود. ولی خواندن مسابقه استقامت نیست. اگر کتابی بعد از فرصت کافی هیچی به ما نداد، همان بهتر که رهایش کنیم. این شکست نیست. وقت ما هم آن‌قدر می‌ارزد که حرام یک کتاب بی‌ربط نشود. البته نه اینکه پای تنبلی و عجله بنویسیم «رها کردم»؛ گاهی باید از خودمان هم عبور کنیم. ولی قبول کنیم که بعضی کتاب‌ها برای ما نوشته نشده‌ یا دست‌کم برای الانِ ما نوشته نشده‌اند. بگذاریم کتاب نیمه‌کاره به جای یک پرونده بسته‌شده فقط یک مکث باشد.

اسباب‌کشی که پیش می‌آید، رابطه‌ما با کتاب‌ها جدی‌تر می‌شود. یک‌دفعه می‌بینیم کتاب وزن دارد؛ هم وزن واقعی‌اش و هم وزن خاطره‌هایی که پای همان جلد و کاغذ مانده را حس می‌کنیم. خانه‌های کوچک‌تر، اسباب‌کشی‌های ناخواسته، جدایی، مهاجرت، فروش خانه و... . همیشه کتاب‌ها اولین چیزهایی هستند که باید تصمیم بگیریم بمانند یا بروند. بعضی به کتاب‌فروشی‌های دست‌ دوم می‌رسند، بعضی به دست دوستان و بعضی می‌روند که در انبار خاک بخورند. بعضی‌شان هم با ما می‌آیند، حتی اگر بدانیم دیگر ورقشان نخواهیم زد؛ چون برای خیلی از ما کتاب فقط کاغذ و جلد نیست؛ تکه‌ای از زندگی یا خانه‌ای است که دیگر نداریم.

و حالا اجازه بدهید از کتاب بد هم دفاع کنم. حرف این نیست که بی‌دقتی و کتاب‌های بی‌مایه را تشویق کنم. موضوع این است که درِ مهمانیِ خواندن را باید برای همه و نه فقط برای شاهکارها باز گذاشت. یک رمان معمولی، یک داستان پلیسی سرگرم‌کننده و حتی یک کتاب عامه‌پسند که منتقدها دوستش ندارند، می‌تواند کسی را که یک سال از خواندن دور بوده، دوباره با لذت شنیدن یک قصه آشتی دهد. اگر خواندن آزمون تشخیص کتاب خوب باشد، همه پشت در می‌مانند. بگذاریم هرکس از هر دری که می‌تواند وارد شود و بعدها خودش راه بقیه اتاق‌ها را پیدا ‌کند.

شاید پیام این هفته کتاب، غیر از «بیشتر بخوانید» این باشد که با کتاب‌ها انسانی‌تر رفتار کنیم. کتاب نخریم که قفسه‌مان قشنگ شود. از نخواندن بعضی کتاب‌ها شرمنده نباشیم. برای برگشتن سراغ بعضی‌ کتاب‌های دیگر عجله نکنیم و از آن کتابی که یک روز کسی را علاقه‌مند کرد، فقط به‌خاطر اینکه سلیقه‌اش با سلیقه ما یکی نیست، خجالت نکشیم. قفسه کتاب ما می‌تواند مثل خود زندگی نامرتب، نیمه‌کاره، نامتناسب و پر از انتخاب‌های اشتباه باشد. شاید همین بی‌نظمی صادقانه است که کتابخانه را از یک دکور قشنگ، به نقشه‌ای از تنها چیزی که واقعاً هستیم، تبدیل می‌کند.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید