شیفتگی پسامدرن به شیوه پیشامدرن
نگاهی به سیاستهای رسانهای شهرداری تهران
نگاهی به سیاستهای رسانهای شهرداری تهران
محمدکریم آسایش
کنشگر و پژوهشگر شهری
انگارهای وجود دارد که ما با جهانی نمایشی مواجهایم؛ جهانی که جنگ بازنمایی تصاویر است که دارای اهمیت است و رسانه میتواند نقش کنترلگر را ایفا کند؛ انگارهای که از جمله آثار مهم در خصوص آن میتوان به «جامعه نمایش»(1967) اثر گی دوبور و «وانمودهها و وانمود»(1981) از ژان بودریار اشاره کرد. همچنین میتوان سراغش را در محصولات سینمایی چونNetwork(1976) یافت. براساس این انگاره، تلویزیون دارای اهمیتی ویژه میشود. ایدههایی چون «مونتاژ همه چیز است» از ژیگاورتوف و باریکولاژ(دخل و تصرف) از موقعیتگرایان که از جمله در فیلمِ سیتواسنیستیِ«جامعه نمایش»(1974) میتوان شاهد بود یا جمله مشهورِ ژان لوک گدار که «سینما بازتاب واقعیت نیست، واقعیتِ بازتابهاست» نیز به همین نقش مهمِ تصاویر اشاره دارند. بخشی از سیاستمداران شیفته این ایدهها هستند و گمان میکنند که میتوان با صرفِ ساخت برنامه تلویزیونی به موفقیت دست یافت، پس به تعبیری زندهباد پروپاگاندا. منتهی مشکل این سیاستمداران وطنی آن است که ادراکشان از تبلیغات تنزل یافته است. آنها درک مناسبی از نقش تصویر در کلیت صنعت فرهنگ و سرگرمی ندارند، نه با نشانهشناسی پیامها آشنا
هستند، نه با مخاطبشناسی رابطهای دارند و نه کاری به رابطه تبلیغات با کارآمدی دارند. همچنین آنها درک نمیکنند که پیام و رسانه در جهانِ جهانیشده، متکثر شده است و رسانههای کوچک، رسانههای بزرگ را به چالش میطلبند. انقلاب بهمن 1357 ایران خود نمونهای از همین مورد است، آنجا که نوار کاست و بیانیههای دستنویس یا پلیکپی، انقلاب میکنند. به بیانی The Revolution Is Not Televised. این موضوع اکنون با تلگرام، توئیتر، اینستاگرام، یوتیوب و انواعی از رسانههای اجتماعی و شبکههای اجتماعی تشدید هم شده است. اگر رسانه در جهانِ مدرن و پسامدرن نقش ایفا میکند در بسترِ سه اصلِ اساسی است: نخست) وجود فضایی هرچند کالایی شده و سرمایهدارانه از رقابت رسانهای و احساسِ آزادی رسانه. دوم) ارتباط بین پیام و کارآمدی سیستم. سوم) نقشآفرینی پیامرسانه در کنار ساختار کلی بازنماییها(نظیر بازنماییهای فضایی و فضاهای بازنمایی).
حال با این مقدمه به سیاست رسانهای شهرداری میپردازیم، شهرداری به نقش رسانههای کوچک در جهان متکثرشده بیتوجه است و برای همین«رسانه شهر» مهجور میماند و نهایت به تولید محصولات دمدستی و توزیع محتوا به شیوهای سنتی که از قضا به دلیل عدم شفافیتش جنجالآفرین نیز بوده است(برای مثال افشاگریها در مورد نحوه قراردادها و مبالغِ شرکت پیامرسا و بهویژه در خصوص قرارداد یک چهره خاص توئیتری در دوره گذشته شهرداری) اکتفا میکند، شهرداری به رابطه رسانه و انواع بازنماییها بیتوجه است، برای مثال در خصوص رویدادهای شهری هم در دوره گذشته شاهد بودیم که توجهی به عدالت فضایی، مشارکت مخاطب، انواع مخاطب ندارد (رجوع شود به ارزیابی کیفی نوروزگاهها و پیادهراههای نوروزی شهرداری 1398) و هم در دوره اخیر بهجای رویداد شهری، میتینگ سیاسی-مذهبی برگزار میکند(نمونهاش میهمانی ده کیلومتری غدیر)، در کارکردش برای تولیدمحتوا و پیام دچار خطاست (ارزیابی تبلیغات فرهنگی محیطی سازمان زیباسازی شهرداری تهران طی چند دوره اخیر نشان میدهد که بخش ناچیزی در حد کمتر از 5 درصد پیامهای آن مرتبط با مسائل شهری و آموزش شهروندی است که متولی اختصاصی آن
شهرداری میباشد و بخش عمده آن به امور دینی، سیاسی، اخلاقی و موارد مشابه میپردازد که متولیان خود را دارند.حال بگذریم که شیوه ارائه این پیامها هم غلط است و بهعنوان نمونه، پیامها در مورد شهر انسانمحور بر تبلیغات پل عابری نصب میشود که کل جداره آن را پوشانده است)، در رابطه با تلویزیون نیز مشاهده میکنیم در این دوره که به جای آنکه بر شبکه تهران بهعنوان یک شبکه عمومی برای تهرانیها و برای برندسازی تهران تمرکز شود، به شبکه افق که دارای گرایشهای خاص سیاسی و جناحی است، سفارش داده میشود. در واقع شهرداری هدفش از کار رسانهای نه مخاطب قراردادن«مردم» بلکه حمایت از جریانی خاص است و در نهایت ذهنیت سادهانگار شهرداری در سفارش برنامهها که عمدتا به رپورتاژآگهی و تبلیغات محدود میشود تا محصولات ارزشمند و اثربخشِ رسانهای.
در واقع پرسش اصلی این نیست که چرا شهرداری به تلویزیون برای ساخت برنامه سفارش میدهد که با توجه به دامنه نسبی مخاطب و فیلترینگ تلگرام و یوتیوب و اینستاگرام و بسیاری پلتفرمهای دیگر، میتواند منطقی به نظر برسد، مسئله اصلی آن است که چگونه سفارش میدهد، چه سفارشی میدهد و در سایر حوزههای رسانهای و پیامرسانی و بازنمایی چه عملکردی دارد؟ این پرسشها هم شامل شفافیت، کارآمدی و ارزیابی عملکرد، تحلیل گفتمان، مخاطبشناسی و جهتگیریهای سیاست رسانهایاند.