روز جهانی تلویزیون فرصتی برای بازنگری در جایگاه رسانهای دیرپا
تلویزیون در عصر صفحههای شخصی
گسترش تلفنهای هوشمند و پلتفرمهای آنلاین، الگوی تماشای جمعی تلویزیون را به تجربههای شخصیتر تبدیل کرده است؛ با این حال، تلویزیون و محتوای آن حذف نشدهاند و با تغییر شیوه دسترسی، همچنان در اطلاعرسانی، سرگرمی و ثبت حافظه فرهنگی نقش دارند.
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از ایرنا، تلویزیون برای نسلهای پیشین فقط وسیلهای برای سرگرمی نبود؛ برنامههای خبری، سریالها و مسابقههای ورزشی اعضای خانواده را در ساعتهایی مشخص کنار هم جمع میکرد و به بخشی از خاطره و گفتوگوی مشترک آنها تبدیل میشد. امروز، حتی وقتی اعضای خانواده در یک فضا حضور دارند، ممکن است هرکدام با تلفن همراه، تبلت یا رایانه محتوای جداگانهای تماشا کنند.
۲۱ نوامبر، برابر با ۳۰ آبان، روز جهانی تلویزیون نامگذاری شده است؛ مناسبتی که فرصتی برای بررسی جایگاه این رسانه در عصر تنوع پلتفرمها و تغییر عادتهای مخاطبان فراهم میکند.
تلویزیون از میان نرفته، اما شیوه تولید، توزیع و تماشای محتوای تصویری دگرگون شده است. مخاطبان دیگر برای تماشای برنامه دلخواه خود به جدول پخش شبکهها محدود نیستند و میتوانند محتوا را در زمان و دستگاه دلخواه دنبال کنند. تلویزیون هوشمند نیز دسترسی به پلتفرمهای اینترنتی را ممکن کرده و مرز میان دستگاه تلویزیون و خدمات آنلاین را کمرنگتر کرده است.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ مؤسسه مطالعات روزنامهنگاری رویترز در دانشگاه آکسفورد، در میانگین ۴۸ بازار بررسیشده، ۵۴ درصد پاسخگویان در طول هفته از شبکههای اجتماعی و شبکههای ویدئویی برای دریافت خبر استفاده کردهاند؛ این میزان برای تلویزیون ۵۲ درصد و برای وبسایتها و برنامههای خبری اختصاصی ۵۱ درصد بوده است.
با این حال، گزارش یادشده نشان میدهد تلویزیون همچنان بخشی از الگوی تازه مصرف اخبار است. در ۲۷ بازار بررسیشده، ۲۷ درصد مخاطبان اخبار گفتهاند از برنامههای پلتفرمهای ثالث، مانند یوتیوب، برای تماشای خبر روی تلویزیون استفاده میکنند. این آمار به مخاطبان اخبار در بازارهای مورد مطالعه مربوط است و نه کل جمعیت جهان.
گزارش سال ۲۰۲۶ نهاد تنظیمگر ارتباطات بریتانیا نیز از کاهش تماشای هفتگی تلویزیون زنده در این کشور حکایت دارد؛ در عین حال، محتوای شبکههای تلویزیونی همچنان بخش عمدهای از ویدئوهای تماشاشده در خانهها را تشکیل میدهد و استفاده از خدمات درخواستی شبکهها افزایش یافته است.
شخصیشدن رسانهها، در کنار فراهمکردن انتخاب گستردهتر و دسترسی به محتوای آموزشی و فرهنگی، میتواند فرصت تجربههای مشترک خانوادگی را کاهش دهد. از این منظر، مسئله نه بازگشت به گذشته و نه مخالفت با فناوری، بلکه ایجاد تعادل میان انتخاب فردی و حفظ فرصتهای گفتوگوی جمعی است. رویدادهای ورزشی، برنامههای زنده و آثار فرهنگی همچنان ظرفیت همراهکردن مخاطبان در زمانی مشترک را دارند.
تلویزیون همچنین میتواند در ثبت حافظه فرهنگی و اجتماعی نقش داشته باشد؛ از روایت زندگی مردم و تاریخ شفاهی گرفته تا معرفی آیینها و هنرهای بومی. این ظرفیت برای استان یزد، با میراث معماری و سنتهای محلی آن، اهمیت ویژهای دارد؛ به شرط آنکه روایت رسانهای به معرفی چند نماد یا جاذبه گردشگری محدود نشود و زندگی واقعی مردم و پیوند گذشته و امروز را بازتاب دهد.
گسترش هوش مصنوعی نیز فرصتهایی برای تدوین، ترجمه، زیرنویسگذاری و ساماندهی آرشیو ایجاد کرده، اما همزمان خطر تولید تصاویر و صداهای جعلی و انتشار اطلاعات گمراهکننده را افزایش داده است. در چنین شرایطی، صحت اطلاعات، شفافیت در استفاده از فناوری و پاسخگویی به مخاطب از عوامل مهم حفظ اعتبار رسانهها به شمار میروند.
تلویزیون برای ادامه حضور مؤثر خود باید با فناوری و زبان ارتباطی نسل جدید همراه شود و محتوایش را در بسترهای متنوع عرضه کند؛ در عین حال، کیفیت حرفهای روایت، تولید آثار مستند و تحلیلی و اعتماد مخاطب را حفظ کند. شیوه تماشا تغییر کرده، اما نیاز به آگاهی، سرگرمی، روایت و تجربههای مشترک همچنان پابرجاست.