صـدای جـامعـه، صـدای قـدرت
محمدکریم آسایش کنشگر و پژوهشگر شهری ابتدا خاطرهای میگویم که حرف آخر را بهنوعی اول گفته باشم. در دوره قبلی شورایشهر، برای برنامهای از مجمع حق بر شهر باهم
محمدکریم آسایش
کنشگر و پژوهشگر شهری
ابتدا خاطرهای میگویم که حرف آخر را بهنوعی اول گفته باشم. در دوره قبلی شورایشهر، برای برنامهای از مجمع حق بر شهر باهمستان، از یک عضو کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورا پارافنامه گرفته بودیم جهت توصیه برای همکاری یکی از شهرداری نواحی، آن نامه را برای امور اجتماعی شهرداری آن ناحیه بردیم و آن مسئول گفت که آن عضو شورا را نمیشناسد، اما باهمستان را میشناسد و بهدلیل اعتبار باهمستان با آن همکاری میکند. خلاصه آنکه اگر اعتباری است، نزد جامعه مدنی است، نه اصحاب قدرت. جامعه، ماندنی است و مسئولان رفتنی و درنتیجه خطاب به تمام نامسئولانی که گمان میکنند با ایجاد مضیقه برای حوزه عمومی به مطامع خود خواهند رسید.
یکی از مهمترین کارویژههای مدیریت در حوزه شهر (بهعمد گفتم در حوزه شهر، نه مدیریت شهری چون شامل فراتر از شهرداری نیز میشود)، «شنیدنِ شهر» است. مدیریتی که مجراهای این شنیدن را میبندد و این اختصاص به مدیریت شهری هم نداشته است چنانکه یکی از موارد شاخص در این زمینه، تعطیلی «خانه گفتمان شهر» توسط شرکت بازآفرینی شهری و وزارت راه و شهرسازی بوده است، هم خود را از امکانِ اصلاح محروم میسازد، هم این حرفهای ناشنیده را با زبان محکم و رساتری از جایی دیگر مجبور خواهند شد که بشنوند. نظیر آن صدای رسای تجمع حامیان حقوق حیوانات در چند سال گذشته مقابل شهرداری تهران در اعتراض به سگکشی که شعارشان ساختمان شهرداری را به لرزه در میآورد: «شهردار بیا بیرون، ما اسید نداریم بیا بیرون.» آن بحران اما سریع و بهخوبی حل شد زیرا مجراهای گفتوگو وجود داشت و فعال بود و بهسرعت شورایشهر و شهرداری نشستهایی را با فعالان حقوق حیوانات ترتیب داد و صدای آنها را شنید.
خاطرم هست دورهای را که در خانه اندیشمندان علوم انسانی -که اینک شهرداری حکم به تخلیه و پلمب آن داده و به آن هجوم برده است- علاوه بر نشستهای نخبگان علوم انسانی، نشستهای سازمانهای مردمنهاد و نشستهای ادبی و هنری، نشستهایی برگزار میشد که معطوف به سیاستگذاری شهری ازطریق گفتوگو بود. گفتوگوهای اجتماعیِ «تهران امید دارد»؛ نشستهایی که از بررسی بودجه و برنامه شهرداری تا پروژههای آن و چالشهای اجتماعی شهر را در بر میگرفت. «خانه اندیشمندان علوم انسانی» در آن روزگار، خانه گفتوگو بود؛ زمانی که سایر مجراهای گفتوگو مسدود میشد. بهعنوانمثال، دانشگاه تهران اجازه برگزاری نشستی برای گفتوگو درباره «طرح توسعه دانشگاه تهران» بین دانشجویان، ساکنان محلی پیرامون و مسئولان را نداد و با حمایت کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران، این نشست در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.
متأسفانه روند نشنیدن مدیران حوزه شهری حالتی سیستماتیک گرفته است و فقط محدود به مکانهای گفتوگو نظیر خانه اندیشمندان علوم انسانی نیست، بلکه تبدیل رویدادهای مشارکتی شهری به میتینگهای سیاسی-مذهبی ، انحلال نهاد شورایاری و جایگزینی نهاد انتصابی هیئتامنای نظامنامه مدیریت و اجرای آن نظامنامه بهشکلی دستوریتر، سقوط رسانه عمومی همشهری به تریبون افراطیترین جریان سیاسی و استفاده مستمر سیاسی از آن، ایجاد محدودیت برای فعالیت سازمانهای مردمنهاد، مداخلات دستوری برای حذف تیمهای کارشناسی از پروژههای مطالعاتی، حذف نماینده وزارت راه و شهرسازی از جلسات کمیسیون ماده پنج و پاسخگو نبودن به وزارت را میتوان جلوههای دیگری از این روند دانست.
درنهایت باید یادآور شد که مالکیت شهرداری نسبت به اموال و املاک، طبق قانون در راستای مصالح عمومی و شهر است، نه علائق شخصی و مطامع جناحی یا انتفاع. اقدام شهرداری نسبت به خانه اندیشمندان علوم انسانی، مصداقی از نقض مصالح عمومی و شهر در مدیریت اموال و املاک است و باید توسط نهادهای قضایی موردرسیدگی، بهعنوان یکجرم- تصرف ناروا در اموال عمومی- واقع شود.