نقش و حقوق زنان در مدیریت پایدار سرزمین
حسین سرگزی کارشناس منابع طبیعی سیستانوبلوچستان هرساله روز ۱۷ ژوئن (۲۷ خردادماه) بهعنوان روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی توجه داده میشود. بیابانز
حسین سرگزی
کارشناس منابع طبیعی سیستانوبلوچستان
هرساله روز 17 ژوئن (27 خردادماه) بهعنوان روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی توجه داده میشود. بیابانزایی تغییری در خصوصیات خاک، پوشش یا اقلیم است که باعث کاهش مداوم خدمات زیست بوم بهعنوان اساس پایداری حیات میگردد. این پدیده مجموعهای از پیامدهاي ناخوشایند محیطی را براي انسان به بار میآورد. گروهی از این پیامدها به اثرات غیرمستقیم انسانی همچون مهاجرت جمعی، فقر، کمبود آب و غذا و کشمکش بر سر منابع زمینی و آبی مربوط میشود و گروه دیگر مشکلات بهداشتی مربوط به کاهش کیفیت آب، چه ازنظر دسترسی یا از آن مهمتر، ازنظر میزان نمک، آلودگی و... آن را شامل میشود. گسترش بیابانزایی منجر به خسارات اقتصادي، تخریب محیطزیست، شرایط ناپایدار سیاسی محلی و هرجومرجهای اجتماعی میشود. از آنجاییکه مفهوم بیابانزایی به از دست دادن خدمات اکوسیستم بهدلیل تاثیر آشفتگیهای انسانی و یا تغییرات اقلیمی در اکوسیستمهای مناطق خشک مرتبط است، لذا سناریوهای آینده تغییر اقلیم در انتظار بدتر شدن پیشرفت بیابانزایی در سراسر جهان از طریق تغییرات بارش، افزایش تکرار خشکسالی و دوام شرایط خشکیاند. بهعلاوه پیشبینی میشود تا رشد سریع جمعیت در مناطق خشک با همراهی نیاز رو به تزاید برای منابع طبیعی کمیاب، رخ دهد. کاهش فقر، کاهش از دست رفتن تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی وابسته به انسان و بهبود رفاه انسان در مناطق متاثر از بیابانزایی هدف نهایی برنامههای کاهش بیابانزایی است که اغلب بسته به دانش بومی، میزان امکانات و تکنولوژی در اختیار و استقبال و پذیرش جوامع محلی است. اتخاذ سیاستهای اصولی و دیدگاههای مدیریتی برای مدیریت یکپارچه آب، خاک و پوشش گیاهی در این مناطق مورد نیاز است. ممانعت وکاهش بیابانزایی همچنین نیازمند درک ریشهها و بازخوردها و پایش و ارزیابی پیشرفت، طراحی و اجرای استراتژیهای مدیریتی ویژه هر منطقه است. نقش عوامل انسانی بهعنوان کلید پیشرانهای تخریب اراضی مورد توافق همگان است. توسعهنیافتگی، فقر جوامع روستایی و فشار فزاینده بر مناطق شکننده اکولوژیکی در بدتر شدن شرایط زیست محیطی مؤثر فرض شده و باعث بیابانزایی میگردد. این فرایندها با تغییرات بستر اجتماعی و اقتصادی و شدت و روش بهرهبرداری از اراضی توسعه مییابند. محرزترین مثال بیابانزایی و پیامدهای فاجعهبار آن را میتوان در شرق کشور سراغ گرفت. منطقه سیستان در ناحیهای واقع شده که به دلایل مختلفی چون وابسته بودن تام به آبهای فرامرزی، خشکسالی دورهای و مداوم، وزش بادهای فرساینده، شوریزایی و استفاده مفرط از اراضی، حساس به تخریب زمین و متاثر از پدیده بیابانزایی بوده، در نتیجه به دلیل عوامل اقلیمی و دخالتهای انسانی (بهویژه سدسازیها و اقدامات مهار آب در افغانستان) آسیبهای زیادی متوجه ساکنان و تاسیسات اقتصادی منطقه شده؛ بهطوریکه اینک با قطع جریان آب هیرمند و عدم تحقق حقآبه ایران بیم مهاجرتهای وسیع مردم میرود. امسال شعار روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی (17 ژوئن برابر با 27 خردادماه) «نقش و حقوق زنان در مدیریت پایدار سرزمین» است. پذیرفتن حق زنان در مالکیت، پذیرفتن سهم آنان در مدیریت بهرهبرداری و نیز کنترل عوامل تخریب سرزمین مورد توجه ویژه است. به میزانی که آسیبپذیری زنان در بلایای طبیعی بهدلیل نقش آنان در حمایت روحی و همراهی اقتصادی خانواده مهم و تاثیرگذار است، مشارکت زنان بهمنظور مقابله با بیابانزایی برای کاهش فقر جهانی و کاهش از دست رفتن تنوع زیستی و تغییر اقلیم وابسته به انسان، جدی و حیاتی میباشد. در واقع آگاهیبخشی در خصوص تاثیرات نامتناسب بیابانزایی و تخریب زمین روی زنان به نسبت مردان و لزوم مشارکت آنان درتصمیمسازی و سیاستگذاری، پراهمیت دانستن مشارکت زنان در مدیریت پایدار اراضی و فراتر از آن دستیابی به عدالت جنسیتی، انسجامبخشی به حمایتهای جهانی برای دستیابی زنان به مالکیت اراضی و اطمینان از دستیابی زنان به مالکیت، دانش، استعداد، توانایی و قابلیت رهبری آنان میتواند نویدبخش آیندهای باشد که توقف روند تخریب سرزمین از اهداف آن ذکر شده است.