دام مالی شهر
بررسی «هممیهن» درباره تعداد و چرایی مسئولان شهری بازداشت یا دستگیرشده در سال ۱۴۰۱
بررسی «هممیهن» درباره تعداد و چرایی مسئولان شهری بازداشت یا دستگیرشده در سال 1401
سوگل دانائی
خبرنگار اجتماعی
دستگاههای امنیتی یک عضو شورای شهر رشت را هفته گذشته بازداشت کردند. ایرنا نوشته است که اتهام این عضو بازداشتشده، دریافت رشوه است. یک هفته قبل از این خبر، دادستان شهرستان رباط کریم خبر داد که برای مبارزه با فساد، یک عضو شورای این شهر و تعدادی دلال روانه بازداشتگاه شدند، آن هم به اتهام مشابه؛ یعنی ارتشا. اتهامات مالی گریبان تعدادی از اعضای شورای شهر شهرستان شهریار را هم گرفت. دادستان شهریار دوم بهمن امسال از دستگیری 3 عضو شورای شهر شهریار خبر داد. او در خبری که به رسانهها داده بود تاکید کرد که یک ماه قبل یعنی در دیماه هم دو عضو دیگر شورای شهر شهرستان شهریار به اتهام مشابه یعنی ارتشا دستگیر شده بودند.
در سالی که گذشت فساد مالی، پای برخی شهرداران شهرهای ایران را هم به مراجع قضایی باز کرد. بررسیهای «هممیهن» از خبرهای رسمی منتشرشده، نشان میدهد که شهردار یکی از شهرهای البرز و یکی از شهرهای جنوبی استان گیلان به دلیل تخلفات مالی و اقتصادی بازداشت شدند. در سالهای اخیر و همزمان با به راه افتادن سامانه شفافیت و باز شدن پای اینترنت به بخشهای مختلف مدیریت شهری در کشور، اما همچنان کمیت مدیریت شهری در پاکدستی لنگ میزند. برای این موضوع دلایل متعددی اعلام میشود، محمود اولاد، پژوهشگر اقتصاد شهری معتقد است، گاهی قوانین سخت، زمینه را برای فساد ایجاد میکند.
تخلفات مالی گریبانگیر
دلیل عمده بازداشتها و دستگیری متولیان امر شهری در یک سالی که گذشت، تخلفات مالی است؛ مانند سالهای قبل. البته بهمن امسال شهردار جاسک بعد از مراجعه به دادستانی بازداشت شد، دلیل بازداشت او اعلام نشد، اما فارس در انتهای خبری که از بازداشت شهردار جاسک نوشته بود، تاکید کرد که دادستان جاسک از وضعیت شهرداری و نظافت شهری و جمعآوری زبالهها انتقاد کرده است. علت بازداشت شهردار منطقه 15 تهران در تیر امسال هم سقوط یک کودک چهارساله به داخل چاه در فضای سبز شهرداری بود. این حادثه به فوت کودک منجر شد.
بررسیهای هممیهن، از اخبار رسمی که در یک سال اخیر منتشر شدند، نشان میدهد که بیش از 17 نفر از اعضای شوراهای شهر در کشور بازداشت و دستگیر شدند. بررسیها نشان میدهد که تعداد زیادی از این دستگیریها متعلق به شوراهای شهر اطراف تهران است. اتفاقی تکرارشونده که در سالهای اخیر نیز رخ داده بود. مثلا سال 99، رئیس حوزه قضایی لواسانات گفته بود که 2 نفر از اعضای شورای اسلامی این شهر و یکی از کارمندان شهرداری که در حوزه کمیسیون ماده 100 لواسان فعال بود، دستگیر شدند. بهمن و اسفند 98 نیز رئیس و دو عضو دیگر شورای شهر لواسان بازداشت شدند و همین اتفاق باعث شد تا شورا با اعضای علیالبدل اداره شود. فروردین پارسال، اتفاق مشابهی برای شورای شهر قرچک رخ داد. با این تفاوت که همه 6 عضو شورای این شهر به دلیل تخلفات مالی دستگیر شدند و همین موضوع باعث شد تا شورا منحل شود. انحلال شوراهای شهر در استان تهران تنها متعلق به قرچک نبود و آنطور که عبدالرضا چراغعلی، معاون سابق هماهنگی امور عمرانی استاندار تهران ابتدای سال 1400 گفته بود، از ابتدای دوره پنجم شوراهای شهر و روستا، شورای شهر شریفآباد و شوراهای 2 روستای اسلامآباد نظامی و
اسلامآباد سیمان از بخش مرکزی شهرستان ری منحل شده اند. او به ایرنا گفته بود که علت اصلی انحلال این شوراها، اختلاس و ارتشا است و برای برخی از متهمان احکام مختلفی از جمله زندان صادر شده است.
سال 99 اما انحلال به شورای شهر ساری نیز رسید. زمستان سال 99 دادگستری مازندران از دستگیری تمام 9 عضو شورای شهر ساری خبر داد. دستگیری به دلیل رسیدگی به پرونده تخلفات مالی عنوان شده بود.
علیرضا احمدی، رئیس سابق شورای عالی استانها، انتهای سال 99 از دستگیری حدود 75 نفر از اعضای شوراهای شهر در کشور خبر داد. او گفته بود که باید ارتباط و همکاری شوراهای اسلامی شهر و روستا با دستگاههای نظارتی و قضایی برای مقابله جدی با فساد و تخلف افزایش یابد و اقدامات خوبی در این زمینه انجام شده است.
قوانین زمینهساز فسادند
مبارزه با فساد، شفاف شدن امور و باز شدن پای اینترنت به عملکرد مدیریت شهری در سالهای اخیر بسیاری را به پاک شدن عملیاتهای مالی متولیان امر شهری امیدوار کرده است اما پرسش اینجاست که چرا همچنان ردپای ارتشا و اختلاس در پستوهای شوراهای شهر وجود دارد. محمود اولاد، پژوهشگر اقتصاد شهری، در گفتوگو با «هممیهن» از چند عامل برای بروز تخلفات مالی نام میبرد. «هرجا که منابع مالی زیاد باشد و عدم شفافیت هم باشد، فساد هم درون آن است. این موضوع در شهرداریها هم وجود دارد. مجوزهای ساختوساز را شهرداریها میدهند و در این مجوزها یک دنیا رانت ایجاد میشود، افراد به این دلیل که از مجوز بهتری بهرهمند شوند، حاضرند پول هزینه کنند، از آن طرف هم قوانین و مقررات تبصره دارند و در کمیسیون ماده 5 و ماده 100 قابلیت اصلاح شدن دارند.» او معتقد است که واگذاری و انتخاب پیمانکاران در پروژههای شهرداری هم از عوامل بروز و ظهور فساد است.
این پژوهشگر اقتصاد شهری، اما معتقد است که تلاشهایی که تاکنون برای مقابله با فساد صورت گرفته است هم موفقیتآمیز نبوده است: «تلاشها واقعی و حقیقی نیستند چون وقتی بخش عمدهای از ساختار درگیر چنین چیزی است، شفافیت با منافعاش جور نیست. مثلا سادهترین موضوع شفافیت آرای نمایندگان شوراهای شهر و مجلس است، این موضوع که در واقع مردم بفهمند، هر کسی به چه موضوعی رای داده است. در همین حد شما میبینید مشکل وجود دارد، مثلا کسی که ابتدا موافق با موضوعی بوده است و رای موافق داده، بعد از مدتی مخالف همان موضوع میشود.»
اولاد معتقد است که موضوع تنها به همین جا ختم نمیشود، از نظر او مسئله این است که قوانین و مقررات ما طوری نوشته شده است که اگر تخلفات نباشد، شاید اصلا موضوع پیش نرود و همه چیز قفل میشود: «نقل قول معروفی میگوید، فساد مانند روغن چرخ دنده است، اگر نباشد اصلا چرخدندهها حرکت نمیکنند، مقصود من این است که آنقدر این قوانین سختگیرانه است که شما برای سرعت گرفتن چارهای جز همین تخلفات ندارید. اکنون برای گرفتن پروانه ساختمان افراد باید چند ماه زمان بگذارند، همین دوره چندماهه برای سرمایهگذار یک دنیا هزینه است. سرمایهگذار زمینی را خریده اما عملا به دلیل قوانین نمیتواند اقدامی کند، سرمایهگذار طبعا دوست دارد خواب سرمایهاش را کم کند در نتیجه در این فرآیند تلاش میکند با پرداخت رشوه بتواند مدت زمان فعالیتش را کم کند.» به گفته او گاهی تغییر قوانین و کم کردن پروسه و بروکراسیها هم گاه به نفع متولیان امر شهری نیست، زیرا از همین راه کسب درآمد میکنند.
برخی قوانین را نمیدانند
«خاطرم هست چند سال پیش در یک دوره آموزشی با کارشناسان شهرداری، هیچ فردی معنای واژه اختلاس را نمیدانست.» اولاد این مثال را میزند و تاکید میکند که گاهی افراد از سر ناآشنایی و ناآگاهی دست به تخلف میزنند: «گاهی افرادی که فکرش را هم نمیکنید در لیست دستگیریها یا بازداشتیها قرار میگیرند، بخشی از این موضوع به این دلیل است که مثلا فرد پزشک یا جامعهشناس است و پیشتر سابقه حضور در شورای شهر را نداشته و عضو شورا میشود، نه قوانین شهرداری را میداند و نه از حقوق و مجازاتش آگاه است، من در همان جلسه وقتی اختلاس را به آنها توضیح دادم، همه افراد متوجه شدند که کارشان به مثابه اختلاس است.» به گفته او همه ساله افرادی به دلیل صلب بودن قوانین و ناآشنایی درگیر فسادهای مالی میشوند.