سختگیری بهجای تسهیلگری
دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در مناطق حاشیهای اصفهان قبل از رسیدن به اهداف خود تعطیل شدند
دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در مناطق حاشیهای اصفهان قبل از رسیدن به اهداف خود تعطیل شدند
مریم احمدیفر
مریم احمدیفر
دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی که تا پیش از این در مناطق حاشیهای شهر اصفهان و زیر نظر استانداری فعالیت میکردند، یکی پس از دیگری تعطیل شدند و به ناچار فعالیت خود را به صورت نصفونیمه رها کردند. حالا بسیاری از افرادی که در این مناطق زندگی میکنند و از حداقل امکانات رفاهی، درمانی و آموزشی برخوردارند از تعطیلی این دفاتر ابراز نگرانی میکنند؛ آنها میگویند حضور این دفاتر در مناطق حاشیهای شهر، سبب شده بود شهروندانی که تمایل به یادگیری فنون و مهارتهای مختلف، همچنین رهایی از بزه و بزهکاری داشتند، اما امکان زندگی یا تردد به سایر نقاط شهری را نداشتند، بتوانند ازطریق این دفاتر خود را توانمند کنند و راهورسم زندگی بیاموزند.
دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در دولت دوازدهم توسط سازمان امور اجتماعی وزارت کشور و برای توانمندسازی و توسعه محلات حاشیهنشین، کمبرخوردار و تقویت مشارکت و حس تعلق جامعه محلی تاسیس شدند. آنطور که سازمان امور اجتماعی کشور با استناد به ماده 80 قانون برنامه ششم توسعه گزارش داده است، هدف اصلی از ایجاد و استقرار دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در محلات حاشیهنشین پیشگیری، کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی در این محلات بوده است. علاوه بر این، این دفاتر اهداف دیگری مثل ارتقای سرمایه اجتماعی، توانمندسازی جامعه محلی بهویژه جوانان و کودکان، بهبود وضعیت اقتصاد خانوار، حمایت از گروههای آسیبپذیر و آسیبدیده، مشارکت همهجانبه و حداکثری جامعه محلی در تصمیمگیریها و اقدامات محلی، مدیریت هماهنگ و یکپارچه توسعه محلی و پرهیز از بخشینگری، بهرهگیری از حداکثر ظرفیتها و توان مدیریت شهری جامعه محلی و بخش خصوصی و بهبود وضعیت مسکن و بهسازی محیطی محلات را نیز در سالهای فعالیت خود دنبال کردهاند.
فعالیتی که رها شد
این دفاتر اما حدود یک ماه پیش در مناطق حاشیهای شهر اصفهان تعطیل شدند و قراردادهای آنها به دلیل نبود حمایتهای مالی از سوی استانداری دیگر تمدید نشد؛ این درحالیاست که حدود400 تا ۴۵۰هزار نفر در مناطق حاشیهنشین اصفهان درحالحاضر زندگی میکنند؛ حاشیههایی که مثل یک وصله ناجور به شهر سنجاق شدهاند و به دلیل اینکه جزو سکونتگاههای ارزان بهشمار میروند روزبهروز بر جمعیت آنها افزوده میشود و تبدیل به مأمنی برای مهاجران داخلی و خارجی شدهاند. سال 1398 و همزمان با تاسیس این دفاتر بود که محسن سجاد، مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری اصفهان از تاسیس چهار دفتر در شهر اصفهان خبر داد و گفت: بیش از ۴۰ دفتر تسهیلگری و توسعه محلی برای ساکنان مناطق کمتر توسعهیافته استان مورد نیاز است. او این دفاتر را بازوی قوی دولت دانست و گفت: «هدایت و فعالیت این دفاتر بهوسیله مردم انجام میشود و دولت با بهکارگیری شرکتهای مادر تخصصی، کار آموزش و توانمندسازی مردم را در مناطق کمتر توسعهیافته با استفاده از متخصصان بومی و محلی انجام میدهد. این دفاتر، ایده شناخت محلهها و نیازها، ظرفیتها و رسیدن به یک برنامه ارتقایی وضعیت آنها
با مشارکت ساکنان را دنبال میکنند.»
اما هنوز این دفاتر به اهداف کلی خود نرسیده، تعطیل شدند و فعالیت خود را به ناچار رها کردند. تعطیلی این دفاتر درحالیکه فقط چند سال بیشتر از شروع فعالیت آنها زمان نمیگذرد، میتواند تبعاتی داشته باشد.
علی شیروانی، کارشناس شهرسازی یکی از همین دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی دراینباره به «هممیهن» میگوید: «ایده ایجاد دفاتر تسهیلگری ابتدا در سال 1382 در تهران شکل گرفت و به مرور و با اقتضای زمان، همچنین اعمال سیاستهای مختلف، شهرهای دیگر نیز از تهران الگو گرفتند و اقدام به تاسیس این دفاتر کردند.» به گفته او، دفاتر تسهیلگری در سال 1398 با رویکردی اجتماع محور در اصفهان نیز دایر شدند؛ رویکردی با این دیدگاه که مردم محلات و مناطق حاشیهنشین در حل مشکلات مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دخیل شوند و با مداخله خود اقدام به رفع آن کنند. او با اشاره به تاثیرگذاری مثبت دفاتر تسهیلگری در مناطق آسیبزای شهر میگوید: «باوجود محدودیتها و نداشتن ماهیت مالی، این دفاتر توانستند اقدامات موثری انجام دهند؛ چراکه کارشناسان متبحری در این دفاتر به صورت مستمر حضور داشتند و با شناسایی و اولویتبندی مشکلات حاشیهنشینها و اجتماعی کردن آنها، مردم را به پیگیری مطالبات و مشکلات خود ترغیب میکردند. این دفاتر یک نقطه شروع داشتند و یک نقطه انتها. پس از آن هم به بازنگری مسائل مختلف میپرداختند و برنامههای دیگری برای پیشبرد اهداف خود
تدوین میکردند و بعد از یک بازه زمانی شش تا 9ماهه با قدرت بیشتری دوباره شروع بهکار میکردند؛ درحالیکه اکنون با تعطیل شدن این دفاتر مداخلات مردمی نیز به اتمام خواهد رسید و حساسیت اجتماعیای که در رابطه با بسیاری از آسیبهای اجتماعی شکل گرفته است، پایان خواهد یافت.» او دلیل اتمام قراردادها را نبود حمایتهای مالی از سوی استانداری میداند: «بودجه استانداری نسبت به قبل رشدی نداشت و به همین خاطر هم دیگر امکان حمایت از این دفاتر را نداشتند.»
تسهیل ارتباطات اجتماعی با حضور تسهیلگران
حضور دفاتر تسهیلگری در حاشیهها، همچنین ارتباط موثر تسهیلگران با افرادی که در این مناطق زندگی میکنند، میتواند تاثیر بسزایی در توسعه این محلات، همچنین رشد فردی و اجتماعی به همراه داشته باشد. این موضوع را نتایج تحقیقی باعنوان بررسی نقش دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در توانمندسازی محدودههای هدف توسعه نشان میدهد، با هدف بررسی میزان موفقیت و تاثیر اقدامات دفاتر تسهیلگری بر میزان توانمندسازی ساکنان محدودههای هدف توسعه و با روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی که توسط سجاد بهزادی و سمانه جلیلی صدرآباد انجام شده است. در این پژوهش، محله ناصرخسرو که جزو محلات حاشیهنشین شهر اصفهان است و دفتر تسهیلگری و توسعه محلی در سال 1398 در جهت توانمندسازی ساکنان در آن تاسیس شده، بهعنوان نمونه مطالعاتی مورد بررسی قرار گرفته است. یافتههای پژوهش حاکی از ارتباط معنادار میان اقدامات دفتر تسهیلگری با توانمندسازی ساکنان محله ناصرخسرو در ابعاد روانشناختی، اجتماعی و سیاسی- مدنی است و دفتر تسهیلگری بیشترین تاثیرگذاری را بر بعد اجتماعی با 5/40درصد و کمترین تاثیرگذاری را بر بعد سیاسی- مدنی توانمندسازی با حدود 3/2درصد داشته است. بهطورکلی با مد نظر قرار دادن فرآیند میانمدت و گاها بلندمدت توانمندسازی، همچنین نوپا بودن دفاتر تسهیلگری، بهنظر میرسد این دفاتر میتوانند گامی موثر در توسعه و توانمندسازی ساکنان محلات حاشیهنشین و کمبرخوردار بردارند. سجاد بهزادی، نویسنده این پژوهش، همچنین مدیر دفتر تسهیلگری محله ناصرخسرو اصفهان دراینباره به «هم میهن» میگوید: «روش کار دفاتر این بود که ابتدا با گپوگفت با مردم ساکن در محلههای پرآسیب، به شناسایی معتمدان حاضر در آنجا میپرداختند و پس از آن با برگزاری جلسه با آنها مشکلات و معضلات، همچنین اولویتهای اهالی محله شناسایی میشد. رویکرد دفاتر اجتماعمحور بود؛ یعنی بیشترین تلاش بر شناسایی ظرفیتهای محلات، سپس مشاوره، راهنمایی و آموزش به مردم بود. همچنین دفاتر رویکرد دیگری هم داشتند؛ دیدگاهی که مبنی بر محلهمحوری بود و اساس کارش اینگونه بود که به جذب سرمایههای مالی و معنوی برای محلات میپرداخت. کارشناسان همچنین به مردم این مناطق در حوزههای مختلف مددکاری، حقوقی، اقتصادی و ... خودشان مشاوره میدادند یا اینکه آنها را به مراکز دیگر ارجاع میداند و آنها میتوانستند از مشاورههای رایگان یا با تخفیفهای ویژه بهره ببرند.» به گفته او، پرداختن به مشکلاتی مثل اعتیاد، بیکاری، مدیریت پسماند و بیتفاوتی اجتماعی، بهداشت، درمان و امنیت ازجمله اولویتهایی بود که این دفاتر در دستور کار خود قرار داده بودند و مسیر را برای رفع این مشکلات یا کاهش آنها تسهیل میکردند: «مثلا برای رفع مشکل بیکاری در بین زنان سرپرست خانوار، اقدام به برگزاری بازارچههای محلی میکردند یا از مربیان توانمند فنی و حرفهای میخواستند که در این مناطق حضور پیدا کنند و به افراد، مهارتهای مختلف آموزش دهند تا آنها توانمند شده و بتوانند جذب بازار کار شوند. از آنجا که نرخ جرائم مختلف همچون اعتیاد، خرید و فروش مواد و... در این محلات زیاد است، حضور دفاتر تسهیلگری در آنجا میتوانست مسکنی برای جلوگیری از افزایش ناهنجاریها و جرائم مختلف باشد.»
بلاتکلیفی حاشیهنشینها
تعطیلی دفاتر تسهیلگری در اصفهان، اما حالا بسیاری از شهروندان کمبضاعت و کم برخوردار را که در این مناطق زندگی میکردند، بلاتکلیف باقی گذاشته است. برخی فعالان اجتماعی میگویند، با تعطیلی این دفاتر افراد مختلف با آنها به صورت مداوم تماس دارند و خواهان از سرگیری فعالیتهای این دفاتر هستند. دراینباره محمدرضا مسائلی، کارشناس شهرسازی که در دفتر حصه، یکی از محلات پرآسیب اصفهان فعالیت میکرده، به «هممیهن» میگوید: «در دولت دوازدهم گزارشی به رهبری ارسال شد، مبنی بر اینکه جمعیت زیادی در حاشیه بافتهای ناکارآمد زندگی میکنند و وضعیت نامطلوبی دارند. پس از این و با دستور رهبری، طرحی ارائه شد که براساس آن دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی در حاشیه شهرها شکل گرفت؛ دفاتری که در تمام دنیا و در بافتهای حاشیهای ناکارآمد دایر میشود و فقط اینگونه نیست که در ایران تاسیس شده باشند. این دفاتر در دنیا با رویکردهای مختلفی فعالیت میکنند؛ مثلا زمانی اعتقاد بر این بود که این بافتها کارآمدی ندارند و باید بهطور کلی پاکسازی شوند. زمانی هم بر این باور بودند که باید بهطور کلی این بافتها را نادیده گرفت و از ارائه خدمات به آنها
خودداری کرد. اما بالاخره این رویکرد حاکم شد که از آنجایی که در این بافتها مردمان زیادی زندگی میکنند، باید به آنها در رابطه با مسائل مختلف آگاهی و آموزش داد تا آنها توانمند شوند و ضمن مهارتآموزی بتوانند برای رفع مشکلات خود اقدام کنند. زیرا افرادی که در این مناطق زندگی میکنند معمولا توانمندی و مهارت خاصی ندارند و به همین خاطر هم نمیتوانند شغل و درآمد مناسبی داشته باشند. این موضوع همچنین منجر به شکلگیری مشاغل غیررسمی و مجرمانه، همچنین افزایش کپرنشینی میشود.» بهگفته او، هدف دفاتر تسهیلگری این بود که تسهیلگران با برقراری ارتباط با اهالی حاشیهها به اعتمادسازی بپردازند و با گپوگفت با مردم به شناسایی مشکلات و معضلات آنها، همچنین افزایش توانمندی افراد بپردازند: «اعتمادسازی نقش بسیار مهمی در این ارتباط ایفا میکرد؛ چراکه معمولا افراد ساکن در این حاشیهها نسبت به غریبهها احساس بیاعتمادی دارند و به آنها اعتماد نمیکنند؛ بنابراین مهمترین و سختترین مرحله کاری تسهیلگران همین اعتمادسازی بود. ازسویدیگر عملکرد و فعالیتهای دفاتر تسهیلگری در حاشیهها همچون خیریهها نبود که صرفا به توزیع اقلام، غذا و... بین
ساکنان بسنده کنند، بلکه رویکرد مهم در این دفاتر این بود که به حاشیهنشینها مهارت بیاموزند و آموزش دهند که چطور باید مشکلاتشان را حل کنند؛ درواقع بهجای ماهی دادن، به آنها ماهیگیری یاد داده میشد. همین مسئله هم باعث میشد آنها بهمرور خودشان یاد بگیرند که مشکلاتشان را چگونه باید حل کنند یا برای پیگیری فلان موضوع به کدام نهاد مراجعه و چه مسیری را طی کنند. مشارکت دادن مردم در شناسایی و حل مسائل محلات، از مهمترین رویکرد دفاتر تسهیلگری بود که قرار بود طی سه تا چهار سال رخ دهد و پس از آن دفاتر جمعآوری شوند. اما بهنظر میرسد درحال حاضر زمان مناسبی برای تعطیلی این دفاتر نبود؛ چراکه اکنون وقت بهرهمند شدن از فعالیتهای این دفاتر بود.» این فعال اجتماعی ادامه میدهد: «ازسویدیگر مردم هم از این دفاتر بسیار استقبال کردند و امیدوار شده بودند که با حضور و کمک به آنها میتوانند بهمرور به رشد و توسعه محله، همچنین کاهش آسیبهای موجود در آن کمک کنند؛ هرچند در این مسیر بسیاری از نهادها به دلایل مختلف ازجمله خلأهای قانونی با این دفاتر همکاریهای لازم را نداشتند و آنها را بهرسمیت نمیشناختند؛ موضوعی که باعث شد این
دفاتر بهطور کامل به اهداف خود نرسند. درواقع ما هرجا به سمتوسوی مردم چرخیدیم، نتیجه میگرفتیم؛ درحالیکه هرجا به سمتوسوی برخی از نهادها چرخیدیم، به نتیجهای نرسیدیم و به بنبست خوردیم.»
به گفته او، حضور مستمر تسهیلگران در مناطق حاشیهای منجر به شناخت عمیق، همچنین اعتمادسازی بین اهالی شده بود و حذف ناگهانی آنها منجر به از بین رفتن سرمایه شناختی و اجتماعی خواهد شد؛ چراکه آنها تازه به بازدهی رسیده بودند و میخواستند کمکم به پیگیری برنامههای خود و عملیاتی کردن آنها بپردازند: «در این سالهای ابتدایی آنها درگیر شناخت محلات و افراد ساکن در آنها بودند. اکنون مردم به ما مراجعه میکنند و میگویند، تازه داشتیم با پیچوخم کار آشنا میشدیم و مهارتهای مختلف یاد میگرفتیم اما اکنون دیگر کسی به وضعیت ما رسیدگی نخواهد کرد.»
همه چالشهای دفاتر تسهیلگری
مرکز پژوهشهای مجلس، چندی پیش به ارزیابی عملکرد دفاتر تسهیلگری و توسعه محلی وزارت کشور در ساماندهی محلات حاشیهنشین پرداخت. آنطور که در این گزارش آمده است، وجود این سکونتگاهها و بافتهای حاشیهای در سالهای اخیر همواره بهعنوان یکی از چالشهای کشور مطرح بوده است. طبق گزارشهای مجریان طرح، الگوی دفاتر تسهیلگری، حاصل بررسی گسترده مطالعات، تجربیات ملی و بینالمللی در زمینه حاشیهنشینی است؛ نقطه راهبردی تمرکز در این الگو مسئله هویت و احساس تعلق محلهای بوده و همه اقدامات حول این محور انجام گرفته است. این پژوهش همچنین به چالشهای پیشروی دفاتر تسهیلگری نیز اشاره کرده است؛ آنجا که گفته: «مجریان در این طرح با چالشهای مختلفی روبهرو بودهاند که مهمترین آن تعارض با سایر دستگاهها بوده است.» در این طرح، دفاتر تسهیلگری همزمان بر پنج ساحت متمرکز بوده و برای هر ساحت، یک کارشناس متخصص مستقر کردهاند. همچنین شرکتهای مشاور بومی نیز بهعنوان مجریان طرح در محلاتِ هدف انتخاب شدهاند و بهروزرسانی نقشه جامع محلات ازجمله مهمترین اقدامات این دفاتر بوده است. طبق نظرات کارشناسی و بررسیهای انجام گرفته، این طرح دارای
نقاط قوتی مانند چالش در راستای حل مشکالت کالبدی محلات، جمعآوری مطالعات دقیق مبتنی بر وضعیت محلات، چالش در جهت استفاده از ظرفیت ساکنان برای حل مسائل و مشکلات و پیگیری جهت جذب منابع مالی برای اجرای پروژهها بوده است. مرکز پژوهشها همچنین در ادامه این گزارش به نقاطضعف این دفاتر نیز اشاره کرده است؛ نقاط ضعفی همچون ضعف در هماهنگی نهادی و ساختاری، غلبه رویکرد و نگاه کالبدی بر عملکرد دفاتر، ضعف در اعتمادسازی و جلب مشارکت حداکثری ساکنان؛ نامشخص بودن نتایج و اثربخشی عملکرد دفاتر، ابهام در چشمانداز و برنامهریزی بلندمدت دفاتر و ابهام در وضعیت و کیفیت برخی دفاتر. اگرچه این پژوهش به نقاط ضعف این دفاتر اشاره کرده است اما برخی جامعهشناسان از ضرورت حضور تسهیلگران در مناطق حاشیهای سخن به میان میآورند و آن را امری الزامی میدانند.
دراینباره مریم کریمی، جامعهشناس نیز معتقد است: «دفاتر تسهیلگری در اصفهان ابتدا توسط استانداری و زیر نظر وزارت کشور تاسیس شد؛ چراکه وزارت کشور اعلام کرده بود تصمیم دارد چنین دفاتری را در سرتاسر کشور راهاندازی کند. پس از آن شهرداری نیز اقدام به تاسیس سه دفتر تسهیلگری دیگر در اصفهان کرد. دفاتری که زیرنظر استانداری تاسیس شدند زودتر از دفاتری تشکیل شدند که زیر نظر شهرداری بودند. در این دفاتر کارشناسان اجتماعی و مددکاری، حقوقی، اقتصادی و شهرسازی بهطور پیوسته حضور داشتند و هدف از تاسیس آنها هم افزایش سطح کیفی زندگی برای حاشیهنشینان بود؛ چراکه معمولا حاشیه کلانشهرها زمینهساز بروز بسیاری از آسیبهای اجتماعی و بزه است و از آنجایی که این مناطق نسبت به سایر سکونتگاههای شهری ارزانتر هستند، تعداد افرادی که در آنجا هم زندگی میکنند زیاد است بنابراین نیازمند توجه ویژهای هستند. در همین راستا نیز دفاتر تسهیلگری در این مناطق تشکیل شدند و با چشمانداز مطلوبی شروع به فعالیت کردند؛ چشماندازی که البته تا حدودی هم آرمانی بود.» به گفته او، دفاتر تسهیلگری، پل ارتباطی افراد ساکن در مناطق محروم و حاشیهای با نهادهای
مختلف بودند و درواقع دفاتر سعی به تسهیل این ارتباط داشتند: «یکی دیگر از اهداف آنها، کمک به رشد و توسعه محلهها بود؛ زیرا زمانی کشوری میتواند در عرصههای مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و... به رشد و تعالی برسد که این رشد و توسعه از ابعاد کوچکتر مثل همین محلهها شروع شده باشد و مردم ساکن در این مناطق هم بتوانند گامی در توسعه بردارند. این درحالیاست که ساکنان حاشیهها و مناطق محروم معمولا در سطوح پایین جامعه قرار دارند؛ به این دلیل که نسبت به اقشار دیگر از پایگاههای اجتماعی و اقتصادی پایینتری برخوردارند و فرهنگ غالب بر آنها نیز با دیگر مناطق شهری متفاوت است. بنابراین خودباوری و اعتماد و اطمینان در آنها بسیار اندک است و همیشه خودشان را از سایر شهروندان جدا میپندارند؛ همین هم سبب شده تا این مردم نسبت به مطالبهگری که حق همه شهروندان است و باید از نهادهای مختلف درخواست کنند، آگاهی نداشته باشند و خواستههایشان را پیگیری نکنند. پس دفاتر تسهیلگری در این مناطق ایجاد شدند تا ساکنان در آن به خودباوری برسند، از حق و حقوق خود آگاه شوند و بتوانند مطالبات خود را در حوزههای مختلف از نهادها پیگیری کنند و راهورسم آن
را بیاموزند. در این میان، کارشناسان حاضر در دفاتر تسهیلگری خودشان بهطور مستقیم کاری انجام نمیدادند بلکه با آموزش و صحبت کردن به مردم، همچنین جذب معتمد، آنها را آگاه میکردند که برای پیگیری مطالبات خود باید چه مسیری را طی کنند. این اتفاق باعث میشد تا حاشیهنشینان دیگر نسبت به مسائل و اتفاقاتی که در پیرامون آنها رخ میدهد بیتفاوت نباشند و در توسعه و رشد محلهشان مشارکت داشته باشند.» او که مدتها بهعنوان تسهیلگر در یکی از همین دفاتر کار کرده است، میگوید: «کارشناسان در این مناطق نیازسنجی انجام میدادند، خانهبهخانه درباره مشکلات و اولویتهای مهم محلهها پرسوجو میکردند، براساس خواستهها و مشکلاتی که مردم مطرح میکردند، تیم تشکیل میدادند و بعد به آگاهسازی افراد میپرداختند تا اینگونه افراد بتوانند مطالبات خود را پیگیری کنند. این مسئله باعث میشد تا افراد آموزشدیده به دوستان و آشنایان خود نیز آموزشها را منتقل کنند و بهتدریج آگاهیهای لازم در محلهها به وجود آید و باعث افزایش مهارتهای افراد شود.»
جلوگیری از افزایش آسیبهای اجتماعی
یکی دیگر از مشکلاتی که در حاشیههای شهر به وضوح مشاهده میشود افزایش آسیبهای اجتماعی است که به گفته کریمی وجود دفاتر تسهیلگری در این مناطق باعث کاهش این آسیبها و جلوگیری از افزایش آنها بوده است و فعالیت نکردن آنها میتواند دوباره به افزایش بزه و جرائم دامن بزند: «چراکه اگر قرار است اتفاق مطلوبی در این مناطق بیفتد، باید حضور تسهیلگران در این مناطق پررنگ و مستمر باشد. تغییرات اجتماعی، فرآیندی است که بهمرور و در طول زمان صورت میگیرد، نه اینکه اقداماتی انجام و بعد بهطور نصفونیمه هم رها شود. مهمترین مشکلی که دفاتر در طول فعالیت خود با آن مواجه بودند اصلا همین بود که تسهیلگران نمیدانستند آیا فعالیتهایشان مستمر و ادامهدار خواهد بود یا پس از مدتی مجبور به رها کردن آن خواهند شد. پس بسیار مطلوب بود اگر اجازه میدادند که این دفاتر بهصورت پایدار فعالیتهای خود را انجام میدادند؛ چراکه از آنجایی که آنها زیر نظر استانداری فعالیت میکردند، کارهای بسیار خوبی انجام داده بودند و خیلی جلو بودند. دفاتر در بسیاری از روزها مراجعه کننده داشتند و افراد بسیار تمایل از خود نشان میدادند که برای رفع مشکلاتشان مشارکت کنند و معضلاتشان را پیگیری کنند. حتی بعد از اینکه خبر تعطیلی به گوش ساکنان مناطق محروم رسیدند، آنها نگران بودند و میگفتند از این پس دیگر کسی به حرف ما گوش نخواهد داد و دچار یأس، ناامیدی و بیاعتمادی شدند. این مردم مشتاق حل مشکلات محلهشان بودند ولی ابزاری که میتوانست این فرآیند را برای آنها تسهیل کند، حالا تعطیل شده و معلوم نیست چه برنامه دیگری جایگزین آن خواهد شد.»