زنـان قهرمانـان جدیـد اوکـراین
جنگ، نقشی جدید با خطرهایی نو برای زنان اوکراینی آورده است
جنگ، نقشی جدید با خطرهایی نو برای زنان اوکراینی آورده است
مگان اسپسیا، امیله دوک
ترجمه: مجتبی پارسا
جاده منتهی به محل آموزش، مملو از خانههای ویرانشده و ساختمانهای آسیبدیده بود؛ ویرانیهایی یادآور اینکه چگونه جنگ در چند ماه پیش شهر چرنیهیف در شمال اوکراین را نابود کرد.
در کلاس، زنی به نام هانا 34ساله در کنار تابلویی ایستاده بود که تصاویر مهمات و مینهای منفجرنشده را نشان میداد. او به حاضران در کلاس از خطرات میدانهای مین و نحوه علامتگذاری آنها توضیح میداد. زن دیگری که در تمرین آن روز شرکت کرده بود، پرسید آیا بردن پسر سهسالهاش به یک پارک محلی، بیخطر است یا نه. هانا، 34ساله به او توصیه کرد در مناطقی بماند که سنگفرش آن دست نخورده است: «در مناطق جنگلی راه نروید. بهتر است در آنجا پیادهروی نکنید.»
هانا که بهدلیل ترس از امنیتاش نخواسته نام فامیلیاش گفته شود، یکی از زنان متعدد اوکراینی است که در زمینه مینزدایی آموزش دیدهاند و هر روز هم به تعدادشان افزوده میشود. مینزدایی تا چند سال پیش در فهرست 450شغل ممنوعه برای زنان در اوکراین بود.
زنان که با کلیشههای قدیمی درباره نقش خود در جامعه پس از فروپاشی شوروی روبهرو شدند، در جنگ اوکراین به نیرویی فراگیر در این جنگ تبدیل شدهاند. آنها بهطور فزایندهای به ارتش میپیوندند؛ بعضیشان دست به اسلحه میبرند و بعضی دیگر، جمعآوری کمکهای مالی را پیش میبرند و با توجه به اینکه هنوز بیشتر جنگجویان را مردان تشکیل میدهند، زنان نقشهای بیشتری در زندگی غیرنظامی ایفا میکنند و علاوه بر مراقبت از خانواده خود، کسب وکارهایی را اداره میکنند.
هانا که اصالتا اهل ماریوپل است، دو سال پیش به یک بنیاد مینزدایی سوئیسی در ماریوپل پیوست و پس از حمله روسیه به اوکراین در فوریه، از آن شهر بندری جنوبی گریخت و به سمت شمال رفت. اکنون، او در شهرهایی مانند چرنیهیف که اشغالگران روسی از آن عقبنشینی کردهاند، کار میکند تا شهرهای ویرانشده از جنگ را از مینهای زمینی پاک کند.
آنا کویت، جامعهشناس اوکراینی که در مطالعات جنسیتی تخصص دارد، میگوید: «تصور از زنان، بهطور کلی بسیار قیممآبانه بوده است. با این جنگ که در سال 2022 بالا گرفت، نهتنها فعالیت زنان افزایش یافت، بلکه بیشتر نمایان شد.» او میگوید، این تغییر مدتی است در جریان بوده و زنان، بهطور فزایندهای پس از درگیری 2014 در شرق اوکراین نقشهای جدیدی را ایفا و تغییراتی را در بخشهای دفاعی و امنیتی در سراسر جامعه تسریع میکنند. زنان از نقشهای رزمی منع شده بودند اما با وجود اینکه وضعیت، مزایا و شناختی بهاندازه مردان نداشتند، همچنان در نبردها شرکت میکردند. کویت میگوید: «در جامعه اوکراین، روی این موضوع، سرسختی داشتند و احتمالا هنوز هم دارند که ارتش و جنگ، مکانی برای زنان نیست.»
قانونی در سال 2018 تصویب شد که به زنان اوکراینی وضعیت حقوقی مشابهی با مردان در نیروهای مسلح داد و این تغییر باعث فشار گستردهتری برای اصلاحات جنسیتی شد. قوانین جدید به ممنوعیت حضور زنان در تمام آن 450شغل در اوکراین پایان داد. علاوه بر نقش مینزدایی، این فهرست شامل حملونقلهای با مسافت طولانی، جوشکاری، آتشنشانی و بسیاری از مشاغل امنیتی و دفاعی بود.
هانا مالیار، معاون وزیر دفاع اوکراین گفته، اکنون بیش از 50هزار زن در نیروهای مسلح این کشور حضور دارند و از زمان آغاز جنگ، به میزان قابلتوجهی بر این تعداد افزوده شده است.
جنی ماترز، کارشناس حوزه امنیت، درگیری و جنسیت در دانشگاه ابریستویت در بریتانیا، میگوید با وجود این قانون، تصمیمگیرندگان کلیدی و بیشتر جنگجویان، مردانند و اغلب، نقشحیاتی فزاینده زنان در درگیریها، پنهان میشود. دکتر میگوید: «یکی از بسیار حقایق پایدار این است که زنان کارهای بسیار ناشناخته و در عین حال واقعا حیاتی را انجام میدهند. این جنگ بدون آنها پیش نمیرود و بسیاری از چیزهایی که قرار است جوامعِ درگیر جنگ را حفظ کند، توسط زنان انجام میشود.»
او میگوید، زنان اوکراینی به ستون فقرات تلاشهای لجستیکی در مقیاسی گسترده تبدیل شدهاند که برای ساختن شبکههای استتاری برای سربازان، پختوپز برای میلیونها آواره داخلی و جمعآوری پول برای حمایت از سربازان سازماندهی میشوند.
از آنجایی که مردان 18 تا 60ساله از خروج از کشور منع شدهاند تا با روسیه بجنگند، زنان داوطلب میشوند تا ماشینهای حملونقل را از کشورهای دیگر اروپا به منظور استفاده در ارتش، به اوکراین برانند. یوهنیا اوستینوا 39ساله که یکی از اعضای گروههای بیشماری است که این ماشینهای حملونقل را به اوکراین میرانند، میگوید: «وقتی جنگ شروع شد، من فقط به این فکر میکردم که چگونه میتوانم مفید باشم.»
یوهنیا اوستینوا در توقفی کوتاه در کافهای در لویو در غرب اوکراین، یک سفر دو روزه رفت و برگشت از کییف به لهستان را برای آوردن یک کامیون توصیف کرد. او میگوید: «هرکسی هر کاری از دستش برمیآید، انجام میدهد.»
ماریا استسیوک 35ساله که ماه گذشته هنگام رانندگی به سمت شرق از شهر لویو عبور میکرد و قصد داشت کامیونی را به دوستانش در ارتش تحویل دهد، میگوید استقبال خوبی از رانندگان زن شده است اما گاهی اوقات افراد بدبینی هم پیدا میشوند؛ مانند افسر پلیسی که اخیرا او را در مسیر به سوی دنیپرو متوقف کرد و از او پرسید چرا دارد رانندگی میکند و چرا شوهر ندارد. ماریا میگوید: «هرگز فکر نمیکردم چنین کاری را انجام دهم. اما امروز هرکسی، هر کاری میتواند، انجام میدهد.»
آندریا اِلنر، کارشناس جنسیت و جنگ در کینگز کالج لندن میگوید، در صورت بازگشت صلح، این شبکههای غیررسمی ضروری خواهند بود و میتوانند نقشی حیاتی در بازسازی اوکراین ایفا کنند. او اما هشدار میدهد که کلیشههای مربوط به زنان میتواند مانع پیشرفت زنان در اوکراینِ پس از جنگ شود و میزان اهمیت زنان را پنهان کند.
از آنجایی که جنگ، زندگی آنها را تغییر داده است، برخی زنان اوکراینی میگویند، با کلیشههایی جنسیتی در مورد نقشهایشان روبهرو میشوند.
یولیا مالِکس 36ساله که چهار سال پیش با همسرش مزرعه کوچکی را در خارج از شهر لویو خریدند، میگوید، هرگز تصور نمیکرد بهتنهایی آن مزرعه را سرپا نگه دارد. یولیا میگوید، شوهرش سعی کرده بود او را از انجام کارهای سخت در امان نگه دارد، درحالیکه او بهدنبال ایجاد یک تجارت کوچک لبنیات بود. اما جنگ آغاز شد و شوهرش داوطلبانه برای یک یگان دفاع محلی شرکت کرد و یولیا را برای کار در مزرعه تنها گذاشت.
او میگوید: «من یاد گرفتهام که خیلی کارها را خودم انجام دهم.» یولیا هر روز صبح هنگام سحر از خواب برمیخیزد تا به بزها و گوسفندانش غذا بدهد و سطلهای آب و خوراک را در طول مزرعه میکشد و میبَرَد: «شوهرم نمیگذاشت من وسایل سنگین را حمل کنم.»
درحالیکه جنگ، تصورات درباره جنسیت را به چالش کشیده و فرصتهایی را برای زنان ایجاد کرده، اما تاثیر نامتناسب و شدیدی نیز بر زندگی آنها داشته است. اگرچه زنان دوست ندارند که در جنگ جانشان را از دست بدهند، آنها ازجمله افرادیاند که بیشتر تحت تاثیر آوارگی قرار میگیرند و تحلیلی توسط برنامه جهانی زنان و مراقبت سازمان ملل میگوید که این جنگ، بار مراقبتی آنها را به میزان قابلتوجهی افزایش داده و نابرابریهای جنسیتی را بدتر کرده است؛ چیزی که کارشناسان را نگران میکند.
یولیا سردیوک 31ساله، هفتهها پیش در گلولهباران زادگاهش، اوریخیف در منطقه زاپوریژیا در جنوب شرقی اوکراین، بهشدت مجروح شد. این شهر به ناگاه در خطمقدم قرار گرفت و نیروهای اوکراینی تلاش میکردند تا نیروهای روسی را عقب برانند. در هشتم ماه مه، پسرش هنگام سوار بر اسکیت حین پایین آمدن از تپه، از او خواسته بود که دستش را بگیرد.
یولیا سردیوک میگوید: «ناگهان انفجاری رخ داد. ما شروع به دویدن کردیم.» او بدن خود را سپر پسرش کرد. تکههایی به دنده و کبد او اصابت کرد و آسیب شدیدی به ستون فقراتش زد. او دیگر نمیتواند راه برود و با قطار به بیمارستانی در لویو منتقل شد و حالا در آنجا تحت توانبخشی فشرده است. اخیرا در یک بعدازظهر، در بیمارستان، یک دکتر کمکاش کرد تا روی ویلچر بنشیند و او را به فیزیوتراپی برد. کبودیها هنوز هم قابل مشاهدهاند و از زیر تیشرتاش نمایان میشود. یولیا سردیوک میخواهد به خانه بازگردد، با اینکه شهر او ویران شده است. مدرسه پسرش از بین رفته، مرکز شهر تخریب شده است. او امیدوار است برای مراقبتهای پیشرفتهتر به خارج از اوکراین منتقل شود.
مادر او، ناتالیا بودوفسکا 51ساله، که در طول دوران نقاهت همراه دخترش بود میگوید، دیدن رنج او برایش دشوار است. ناتالیا بودوفسکا میگوید: «انگار قلبم را تکهتکه میکنند. شاید به نظر کسانی که جنگ پشت در خانهشان نیست، این شرایط ممکن است ساختگی بهنظر بیاید. اما این واقعیت است.»