الجزیره: آیا حوثیها «پیمان مکه» را فعال میکنند؟
حوثیهای یمن بندر مُخا را تحت کنترل خود درآوردهاند و اکنون تهدید میکنند که کنترل آبراه اصلی تنگه بابالمندب را نیز در دست خواهند گرفت. آنها همچنین به چندین شهر در عربستان سعودی حمله کردهاند که در پی این حملات حدود ۷۰ نفر زخمی شدهاند.
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از شفقنا، حملات مکرر علیه تأسیسات انرژی، مراکز غیرنظامی و تأسیسات دفاعی عربستان سعودی، در کنار انسداد دریایی از سوی ایران و حوثیها مستقیماً این پرسش را مطرح میکند که توافق مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان چگونه و تا چه اندازه عملیاتی خواهد شد.
حملات حوثیها به عربستان سعودی میتواند موجب فعال شدن توافق دفاعی متقابل شود. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، مداخله پاکستان و ترکیه چه شکلی میتواند داشته باشد؟
پاسخ به این پرسش ابتدا مستلزم توجه به چند نکته مهم و زمینهای است.
ایالات متحده آمریکا که شریک اصلی امنیتی کشورهای خلیج فارس محسوب میشود، مدتی است بهصراحت اعلام کرده که انتظار دارد کشورهای منطقه مسئولیت اصلی دفاع و بازدارندگی خود را بر عهده بگیرند؛ هرچند کمک واشنگتن همچنان حیاتی خواهد بود، اما این کمک محدود خواهد بود.
این رویکرد هماکنون نیز در میدان قابل مشاهده است. از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ایالات متحده نتوانسته است دفاعی جامع و همهجانبه از شرکای منطقهای خود فراهم کند. در چندین مورد حتی نتوانسته مانع حمله به پایگاههای خود در کشورهای حاشیه خلیج فارس شود.
با کاهش حضور آمریکا و تأکید واشنگتن بر تقسیم مسئولیتهای امنیتی در منطقه، کشورهای خلیج فارس ناچار شدهاند به دنبال ایجاد یک معماری دفاعی جدید باشند. در سپتامبر ۲۰۲۵، عربستان سعودی و پاکستان نخستین توافق دفاعی متقابل خود را امضا کردند؛ توافقی که در ماه آگوست امسال گسترش یافت و ترکیه نیز به آن پیوست و در نتیجه، به توافق مشترک دفاعی مکه تبدیل شد.
از آن زمان، این سه کشور یک دبیرخانه مشترک نیز تأسیس کردهاند که مقر آن در ریاض قرار دارد و پاکستان ریاست آن را برای یک دوره اولیه سهساله بر عهده گرفته است.
این پیمان همچنان در مرحله شکلگیری و تکامل قرار دارد. در متن علنی آن، آستانهها یا سناریوهای مشخصی که در صورت وقوع آنها یک عضو ملزم به مداخله مستقیم نظامی خواهد شد، تعیین نشده است. ساختار سازمانی و نهادی این پیمان، از جمله قواعد درگیری، سازوکارهای رایزنی و مشورت، و ترتیبات مربوط به دفاع و بازدارندگی جمعی نیز هنوز بهطور رسمی تدوین نشدهاند.
اکنون به پرسش اصلی بازگردیم: اگر یکی از کشورهای عضو مورد حمله قرار گیرد، این پیمان چگونه عملیاتی خواهد شد؟
در اوایل این هفته، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفت که هرگونه تجاوز بیدلیل علیه عربستان سعودی، یا سرایت درگیری یمن به داخل خاک این کشور، توافق مشترک دفاعی مکه را فعال و عملیاتی خواهد کرد. او افزود که «در این مورد نباید هیچ تردیدی وجود داشته باشد».
با این حال، آصف جزئیات مشخصی درباره اینکه عملیاتی شدن این توافق دقیقاً چه شکلی خواهد داشت، ارائه نکرد.
ماه گذشته، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، توضیح داد که توافق مکه به همان شیوه ناتو عمل خواهد کرد: اگر یکی از کشورهای عضو مورد حمله قرار گیرد، آن کشور باید بهطور فعال درخواست کمک کند و نوع مشخص کمکی را که به آن نیاز دارد، تعیین کند.
ماده ۴ ناتو به یکی از اعضای ائتلاف اجازه میدهد درخواست برگزاری رایزنی میان اعضای ائتلاف و تبادل اطلاعات را مطرح کند. ماده ۵ اعضای متحد را ملزم به ارائه کمک متقابل میکند، اما تعیین ماهیت این کمک را بر عهده هر کشور میگذارد.
در سال ۲۰۱۲، پس از آنکه سوریه یک هواپیمای جنگی ترکیه را سرنگون کرد، آنکارا برای انجام رایزنیهای مشترک به ماده ۴ متوسل شد و درخواست کمک دفاعی مشخصی را مطرح کرد. دولت ترکیه، به جای درخواست مداخله مستقیم نظامی، صراحتاً خواستار استقرار سامانههای دفاع موشکی پاتریوت شد. ناتو این درخواست را تأیید کرد و این سامانهها را برای حفاظت از حریم هوایی ترکیه در این کشور مستقر کرد.
در این چارچوب، اگر قرار باشد پیمان مکه به مرحله اجرا گذاشته شود، این عربستان سعودی خواهد بود که باید نوع کمک و مشارکت نظامی مورد نیاز خود را مشخص کند. برای مثال، اگر ریاض رسماً درخواست مداخله مستقیم نظامی پاکستان را مطرح کند ــ فراتر از حمایتهای تسلیحاتی و اطلاعاتی ــ اسلامآباد موظف خواهد بود به این درخواست عمل کند. با این حال، خودِ درخواست و همچنین ابعاد و میزان واکنش نیز احتمالاً باید در یک نشست رایزنی تعریف و مورد توافق قرار گیرد.
در حال حاضر، هیچیک از این سازوکارها در عمل آزموده نشدهاند، زیرا ریاض تاکنون پیمان را نه در قبال پاکستان و نه در قبال ترکیه فعال نکرده است.
در همین حال، تلاشهای دیپلماتیک تشدید شده است و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و شاهزاده فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفتوگو کردهاند.
اسلامآباد همچنین بهطور علنی از ایران خواسته است حوثیها را از حمله به عربستان سعودی و تهدید بابالمندب بازدارد و به تهران یادآوری کرده است که پاکستان از طریق این پیمان، به دفاع از ریاض متعهد است. احتمالاً آنکارا نیز نقش خود را در تلاشهای دیپلماتیک برای مهار حوثیها و ایران ایفا خواهد کرد.
اگر دیپلماسی شکست بخورد و حملات حوثیها به عربستان سعودی یا علیه بابالمندب ادامه پیدا کند، احتمالاً ترکیه و پاکستان حمایت هوایی و فناورانهای را که هماکنون ارائه میدهند، گسترش خواهند داد. اسلامآباد در حال حاضر یک اسکادران هوایی متشکل از حدود ۱۶ فروند هواپیمای چندمنظوره جی اف۱۷ تندر، سامانههای دفاعی و هزاران نیروی نظامی را در عربستان سعودی مستقر کرده است.
با این حال، در شرایط کنونی، عملیات نظامی مستقیم نیروهای پاکستانی در داخل یمن همچنان بعید است. با توجه به پیامدهای فاجعهبار و ماندگاری که مشارکت پاکستان در جنگ افغانستان علیه اتحاد جماهیر شوروی، به نمایندگی از ایالات متحده، برای این کشور به همراه داشت، اسلامآباد نسبت به ورود به جنگی علیه ایران و متحدانش بسیار محتاطتر خواهد بود؛ زیرا بیم آن میرود که پیامدهای این جنگ به اقتصاد، امنیت داخلی، توازن فرقهای و انسجام اجتماعی استانهای غربی پاکستان سرایت کند. رهبران پاکستان برای ایجاد اجماع داخلی درباره انجام حملات مستقیم علیه حوثیها یا ورود به درگیری با ایران، با دشواری زیادی مواجه خواهند شد.
سناریوی محتمل این است که پاکستان فشار دیپلماتیک مشترک بر ایران برای مهار حوثیها را افزایش دهد، حمایت خود از دفاع عربستان را بیش از پیش تقویت کند و برای تشکیل یک ائتلاف دریایی چندملیتی با هدف تأمین امنیت بابالمندب تلاش کند. اتخاذ چنین رویکرد خویشتندارانهای همچنان جوهره و ماهیت اصلی پیمان مکه را حفظ خواهد کرد، در حالی که وزن بیشتری به تلاشها برای کاهش تنش در منطقه میدهد.
این در حالی است که تهران بارها تاکید کرده که نیروهای یمنی بر اساس منافع خود عمل میکنند و از مقامهای ایرانی دستور نمیگیرند.
معماری امنیتی جدیدی که توافقهایی مانند پیمان مکه در حال ایجاد آن هستند، برای رسیدن به بلوغ و شکلگیری کامل، به سالها زمان نیاز خواهد داشت. تا زمانی که سازوکارها و قواعد مربوط به واکنش جمعی توسعه پیدا کنند، روابط دفاعی دوجانبه موجود پاکستان با عربستان سعودی و دیگر شرکای عرب، همچنان عمدتاً بر نیازهای دفاعی متمرکز خواهد بود.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
