سینما؛ یکی از مظاهر تمدن

امروز به عنوان روز ملی سینما نام‌گذاری شده و طبعا برای نوشتن دربارۀ آن همکاران گروه‌های فرهنگی و هنری صلاحیت بیشتری دارند تا این بینندۀ عادی سینما آن هم اگر با علایق سیاسی و تاریخی سازگار باشند.

به این بهانه اما برآنم سراغ جمله‌ای کلیدی در سخن‌رانی رهبر فقید انقلاب در 12 بهمن 1357 بروم که بخش بزرگی از سوء تفاهم‌ها را زدود و کمتر به تبعات و تفسیر سیاسی آن توجه و بر همان درنگ شده است: «‌ما با سینما مخالف نیستیم. ما با مراکز فحشا مخالفیم. سینما یکی از مظاهر تمدن است.»

این سخنان در حالی بیان شد که در چند ماه منتهی به بهمن 1357 برخی از سینماها به آتش کشیده شد.

جملۀ اول اما راه را برای ادامۀ فعالیت سینما گشود هر چند تا مدت‌ها مشخص نبود نمایش زنان در فیلم‌ها چگونه باشد. می‌توان فیلم «سفیر» با بازی فرامرز قریبیان را به یاد آورد که تقریبا بدون بازیگر زن ساخته و ارایه شد.

در این فضا اما از تلویزیون سریال "میزبان" پخش شد که زنده یاد مهین شهابی با پوشش ظاهر شد و چون تلویزیون رسمیت داشت به قانون نانوشته بدل شد تا بازیگران زن اگر موی خود را بپوشانند و لباس بدن‌نما بر تن نداشته باشند مشکلی ندارد و برخی از بازیگران پیش از انقلاب با قبول این قاعده در سریال‌های متعدد نقش‌آفرینی کردند. دهه‌ها بعد البته این که داخل خانه با این پوشش نمایش داده شوند محل مناقشه شد و این‌که برای مخاطب باور‌پذیر نیست و تدابیری به کار بستند یکی این که توجیهی برای حجاب درون خانه در قصه به وجود آورند و موارد دیگر که انگیزۀ اصلی این یاداشت نیست.

بخش دوم آن جمله و استدلال امام خمینی اما مهم است و این که با سینما مخالف نیستیم چون یکی از مظاهر تمدن است.

جالب این که یگانه جشنوارۀ باقی مانده در سال‌گرد پیروزی انقلاب نیز همین سینماست در حالی که در سال‌های اول برنامه‌های سیاسی و ورزشی هم برگزار می‌شد.

اهمیت آن در کجاست؟ در این که نشان می‌دهد انقلاب 57 در نفی تمدن غرب و مدرنیسم و مدرنیته نبوده و آن را به رسمیت می‌شناخته است. در حالی که اکنون کسانی به نام انقلاب و ارزش‌های آن آشکارا بر دستاوردهای تمدن غرب خرده می‌گیرند و گاه آن را شیطانی توصیف و مناقشۀ جاری با آمریکا را از منظر تئوریک تفسیر می‌کنند و از این رو قابل حل نمی‌دانند که ما با اساس این تمدن مشکل داریم.

جملۀ امام اما ساده و روشن است: «با سینما مخالف نیستیم. با مراکز فحشا مخالفیم. سینما یکی از مظاهر تمدن است.»

به این اعتبار مخالفت با دیگر مظاهر تمدن را هم نباید به گفتمان انقلاب نسبت داد.

سینمای ایران اتفاقا در دهۀ 60 بالید و هر چند با نگاه امروزین استمرار برخی انحصارها و محدودیت‌ها موجه نیست اما سیاست آن زمان این بود که سینماگران اگر به سه خط قرمز تن دهند در باقی امور مشکل ندارند: نخست ترویج اباحه گری و نفی باورهای خداپرستانه، دوم نمایش روابط تنانه و تن‌کامانه و سوم هم خشونت عریان و عیان.

این گونه بود که سینما در زمینه‌های گوناگون مجال رشد یافت. تصور این بود که از سینما به مثابۀ یک مدیا و رسانۀ مدرن برای انتقال پیام یا سرگرمی استفاده شود و اگرچه حمایت‌های رسمی صورت می‌پذیرفت ولی کسی به دنبال هالیوود اسلامی با صرف بودجه‌های کلان و وارد کردن ارگان‌ها و نهادهای مختلف به این صنعت/ هنر/ تجارت نبود.

به واژۀ "تمدن" بازمی‌گردم. اگر سینما یکی از مظاهر تمدن است به مظاهر دیگر هم باید با نگاه مثبت نگریست. در زمینۀ خود سینما هم با فیلم‌های روز دنیا می‌توان به عوالم مختلف سفر کرد ولی با ممنوعیت نمایش فیلم‌های روز مردم را از این حق محروم کرده‌ایم.

سینما رفتن در گذشته برای خود آدابی داشت و هر تیپ و صنف سینمای باب میل خود را برمی‌گزید. این قاعده هم بر هم خورده و مشاهدۀ سینماهای خاطره‌انگیز که تسلیم قاعدۀ بازار و گسترش رسانه‌های نمایش‌دهنده در معرض فروش و واگذاری‌اند دردناک است اما دردناک‌تر از همه این که گفتمانی واپس‌گرایانه به نام گفتمان انقلاب عَلَم ضدیت با تمدن و مظاهر آن و تمام جلوه‌های مدرنیسم و مدرنیته را بردارد و با ادعای جدال دایمی با تمدن شیطانی هزینه‌های یک جنگ بلندمدت را به مردم گرفتار در تأمین بدیهیات و اولیات زندگی تحمیل کند.

سینما کارخانۀ فروش رؤیاست و نمی‌توان از آن انتظار داشت آیینۀ تمام‌نمای واقعیت‌های جامعه یا دستگاه تبلیغات و پروپاگاندا باشد اما ناخواسته در هر فیلم می‌توان روحیات و سلایق آن دوران را نظاره کرد.

سینمای امروز با دخالت دستگاه‌های بیرون از حوزۀ اندیشه و هنر اما در عمل این مجال را ستانده و جبران اینها از عهدۀ نامیدن روزی به عنوان روز ملی سینما بیرون است هر چند در این روزگار سینمای دیگری را هم شاهدیم که برای رهایی از قواعد تحمیلی درتکاپوست.

روز ملی سینما روزی است برای احترام به سینماگران مؤلف سینمای ایران همچنین دست‌در‌کاران این صنعت چون یکی از برندهای هر کشور صاحب فرهنگ میزان تولید فیلم در آن است و همه سینما ندارند ولو پیش‌رفته‌ترین تجهیزات را داشته باشند.

مهم‌تر و با نگاه سیاسی به اقتضای یادداشت اما روزی برای این یادآوری که ذات انقلاب ایران نسبتی با اندیشه‌های واپس‌گرایانه و تمدن‌ستیز نداشت و نمی‌توان با مدعای ایجاد تمدن جدید به جنگ با مظاهر تمدن برخاست چندان که رهبر فقید انقلاب تمدن و عصر مدرن را با تأکید بر یکی از مظاهر آن - سینما- به رسمیت شناخته بود.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید