به فروپاشی کوبا سلام کنید

ویل فریمن در یادداشتی در فارن افرز به‌تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ به وضعیت نابسامان کوبا پرداخته است. فریمن وضعیت کوبا را با تعبیر آنارشی اقتدارگرایانه توصیف می‌کند: دولتی که همچنان می‌تواند اعتراض را سرکوب کند، اما به‌طرز فزاینده‌ای قادر نیست خدمات عمومی و نظم اجتماعی را تأمین کند. بیمارستان‌ها با کمبود دارو و تجهیزات مواجه‌اند، دستمزد پایین پزشکان موجب مهاجرت و خروج آنها از حرفه شده و شاخص‌های سلامت، از جمله مرگ‌ومیر نوزادان، بدتر شده‌اند. هم‌زمان جرم و سرقت افزایش یافته و پلیس در بسیاری از مناطق کمتر حضور مؤثر دارد. قطع برق‌های چندروزه، وضعیت مدارس و مشکلات آب نیز نشانه‌های دیگری از تضعیف ظرفیت دولت‌اند.

تحریم‌های آمریکا بحران را تشدید کرده‌اند، اما نویسنده مسئولیت را فقط متوجه واشنگتن نمی‌داند. بحران اقتصادی کوبا سال‌ها پیش از تحریم‌های جدید آغاز شده بود؛ اقتصاد از سال ۲۰۲۰ دست‌کم ۱۵ درصد کوچک شده است. با این حال، قطع یا محدود شدن دسترسی به نفت خارجی و تحریم‌های جدید آمریکا سرعت فروپاشی را افزایش داده‌اند. در مقابل، رژیم نیز اصلاحات ساختاری را به تعویق انداخته و منابع عمومی را به شکل نامتوازنی تخصیص داده است. مقاله اشاره می‌کند که در سال ۲۰۲۴ سرمایه‌گذاری دولتی در گردشگری، املاک و مهمان‌داری ۳۷ برابر سرمایه‌گذاری در سلامت و آموزش بوده است.

دولت کوبا از سر ناچاری فضای بیشتری برای بنگاه‌های خصوصی ایجاد کرده است. تعداد بنگاه‌های خصوصی کوچک و متوسط به بیش از ۱۰ هزار رسیده و طبق برآورد مقاله حدود ۶۵ درصد خرده‌فروشی و ۴۰ درصد اشتغال را دربر می‌گیرند. این بخش به تأمین کالا و کاهش وابستگی بخشی از مردم به دولت کمک کرده است. اما مشکل اینجاست که رشد بازار بدون حاکمیت قانون و در شرایط فقر گسترده اتفاق می‌افتد. در نتیجه، افرادی که به حکومت، منابع مالی یا خانواده‌های مهاجر دسترسی دارند، فرصت بیشتری برای ثروتمندشدن پیدا می‌کنند؛ درحالی‌که کارمندان دولتی، سالمندان، جوانان و بسیاری از آفریقایی‌تباران کوبایی عقب می‌مانند. نویسنده این وضعیت را با روسیه دهه ۱۹۹۰ مقایسه می‌کند: گذار به بازار بدون نهادهای مناسب می‌تواند به رانت، الیگارشی و فقر گسترده منجر شود.

فریمن اشاره می‌کند که مهاجرت در حال تغییر ساختار جمعیتی و سرمایه انسانی کوباست. از سال ۲۰۲۰ جمعیت کوبا بنا بر برآورد مقاله بین ۱۳ تا ۲۴ درصد کاهش یافته است. مهاجران به‌طور نامتناسبی شامل زنان در سن باروری بوده‌اند؛ بنابراین سالمندی جمعیت نیز سرعت گرفته است. برآورد رسمی می‌گوید تا ۲۰۵۰ حدود یک‌سوم جمعیت بالای ۶۰ سال خواهند بود. مهم‌تر اینکه مهاجرت فقط جمعیت را کم نکرده، بلکه پزشکان، معلمان و سایر متخصصان را نیز خارج کرده است. این مسئله کوبا را نسبت به بحران دهه ۱۹۹۰ آسیب‌پذیرتر کرده است؛ زیرا آن زمان کشور فقیر شد، اما بخش بزرگی از سرمایه انسانی همچنان در داخل باقی ماند.

شکاف اجتماعی در کوبا نیز در حال عمیق‌تر شدن است. خانواده‌هایی که بستگان خارج از کشور دارند از حواله‌های ارزی برای راه‌اندازی کسب‌وکار و تأمین زندگی استفاده می‌کنند؛ در مقابل، کسانی که چنین ارتباطاتی ندارند، وضعیت دشوارتری دارند. بنابراین هم‌زمان با شکل‌گیری اقتصاد خصوصی، یک شکاف طبقاتی و نسلی جدید در حال ظهور است. نویسنده از تعبیر فرسایش اجتماعی برای توصیف این وضعیت استفاده می‌کند.

*منبع: کانال تلگرامی نویسنده 

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید