چرا گازوئیل بسیار بیشتر از نفت گران شده است؟

یکی از مهم‌ترین تحولات بازار انرژی در ماه‌های اخیر، فاصله گرفتن قیمت گازوئیل از نفت خام است. در حالی که برنت پس از جهش اولیه ناشی از جنگ هرمز بخشی از افزایش خود را پس داده و اکنون در محدوده زیر ۱۰۰ دلار قرار دارد، قیمت گازوئیل آمریکا به حدود ۵.۸ دلار در هر گالن رسیده و کرک اسپرد گازوئیل نیز از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است. این واگرایی نشان می‌دهد که مشکل بازار دیگر فقط کمبود نفت خام نیست.

در ماه‌های اخیر، عرضه نفت خام تا حدی توانسته خود را با شرایط جدید تطبیق دهد. استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین خلیج فارس، افزایش عرضه تولیدکنندگان دیگر و بازیابی بخشی از صادرات منطقه باعث شده فشار بر بازار نفت نسبت به ماه‌های نخست جنگ کاهش پیدا کند. اما این اتفاق در بازار فرآورده‌ها رخ نداده است. ظرفیت پالایش از دست رفته را نمی‌توان مانند مسیر یک نفتکش تغییر داد.

این مسئله به‌ویژه در خاورمیانه اهمیت دارد. جنگ علاوه بر اختلال در صادرات نفت، فعالیت بخشی از ظرفیت پالایشی منطقه را نیز مختل کرده است. هم‌زمان، حملات به پالایشگاه‌های روسیه و کاهش صادرات فرآورده‌های این کشور فشار دیگری بر بازار وارد کرده است.

نتیجه، شکل‌گیری یک وضعیت متفاوت در دو سوی بازار انرژی است: نفت خام تا حدی مسیر جایگزین پیدا کرده، اما ظرفیت پالایش به همان سرعت قابل جایگزینی نیست. بنابراین حتی اگر نفت بیشتری وارد بازار شود، الزاماً گازوئیل بیشتری تولید نمی‌شود.

جهش کرک اسپرد گازوئیل دقیقاً همین مسئله را نشان می‌دهد. بخش فزاینده‌ای از قیمت گازوئیل دیگر ناشی از افزایش قیمت نفت نیست، بلکه نوعی کمیابی ظرفیت پالایش است. بازار برای توانایی تبدیل نفت خام به گازوئیل و سایر فرآورده‌های مورد نیاز اقتصاد جهانی قیمت بسیار بالاتری پرداخت می‌کند.

از این منظر، می‌توان گفت در ماه‌های اخیر گلوگاه بحران انرژی تا حدی از تنگه هرمز به پالایشگاه منتقل شده است. شوک اولیه هرمز از بین نرفته، بلکه شکل آن تغییر کرده است. ابتدا کمبود در جریان نفت خام ظاهر شد، سپس از طریق شبکه پالایش و تجارت فرآورده منتشر شد و اکنون بخشی از آن در قالب رکورد قیمت گازوئیل در آمریکا و افزایش شدید حاشیه پالایش دیده می‌شود.

این تحول یک نکته مهم‌تر نیز دارد: کاهش قیمت نفت دیگر لزوماً به معنای پایان شوک انرژی نیست. تا زمانی که ظرفیت پالایش خاورمیانه و عرضه فرآورده‌های روسیه به سطح عادی بازنگردد، ممکن است قیمت نفت کاهش پیدا کند، اما گازوئیل همچنان گران باقی بماند. در این مرحله از بحران، آنچه کمیاب شده فقط نفت نیست، بلکه توان تبدیل نفت به سوخت قابل مصرف است.

*منبع: کانال تلگرامی نویسنده 

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید