برخورد یا گفتوگو؟
آسیبشناسی حضور جریانهای قومگرایانه در دانشگاهها
آسیبشناسی حضور جریانهای قومگرایانه در دانشگاهها
بابک مجیدی
روزنامهنگار
لیلا حسینزاده، دانشجوی رشته انسانشناسی در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، در جلسه دفاع از پایاننامه خود، با عنوان «هویت ملی و هویت قومی در شهر معاصر ایرانی، مطالعه موردی نقده» لباس پژاک بر تن داشت و پایاننامه را به جعفر پیشهوری و قاضی محمد تقدیم کرد؛ در این بین ویدیوی این دفاع در فضای مجازی منتشر شد و واکنشهای بسیاری را به همراه داشت؛ تا جایی که رسانهها و شخصیتهای مختلف در گزارشها و متنهای جداگانه نسبت به بیان ترویج قومیتگرایی و تجزیهطلبی توسط این دانشجو واکنش نشان داده و در نهایت بیانیهای با امضای 55 استاد دانشگاه در رسانهها منتشر شد که در متن آن آمده است:«اخیراً ویدئویی از جلسهای در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در فضای مجازی منتشر شد که در آن یکی از دانشجویان سابق دانشکده، با ظاهری نامناسب تلاش کرده است تا با فریب و استفاده ابزاری از تریبون دانشگاه، سخنانی را بر زبان براند که خلاف مصالح ملی و شئون دانشگاه و در راستای اهداف دشمنان ملت است. ما اعضای هیئتعلمی دانشکده علوم اجتماعی، ضمن محکوم کردن این اقدام، اعلام میداریم که یکپارچگی سرزمینی، امنیت ملی و پاسداری از ارزشهای ملی و اسلامی، فصل مشترک تمامی اساتید با هر نوع تفکر سیاسی است. ایران اسلامی، تمدنی برآمده از حکمت و فرزانگی و سرای امن مردمانی هوشمند و مهرورز است و قوام آن در همنشینی اقوام تجلی یافته است. ایران بزرگ، محصول همگرایی و زندگی مسالمتآمیز اقوام ایرانی است و ما جمهوری اسلامی را هویت جمعی ملت و طریقه عزت ایران میدانیم و نقش ما دانشگاهیان در این عرصه، کمک به پیشرفت علم و فناوری و تربیت منابع انسانی کارآمد برای حل مسائل و پیشرفت روزافزون کشور است. تلاش علوم اجتماعی نیز همواره در راستای اعتلای هویت ایرانی و اسلامی بوده است و حمایت از تجزیهطلبی و تروریسم، جایی در میان گفتار علمی ما ندارد. در پایان تأکید میکنیم که آرامش کشور، ثمره خونهای پاک هزاران شهید گلگونکفن است که بههیچوجه نباید دستاویز بازیهای سیاسی قرار گیرد. بدون شک، تلاش دشمنان برای سوءاستفاده از فضای باز سیاسی و اجتماعی و همچنین گفتمان علمی در دانشگاه و کشور، ناکام خواهد ماند چراکه همه دانشگاهیان نسبت به نقشه آنان در این زمینه آگاه هستند.» هرچند لیلا حسینزاده در توضیح کوتاه خود بر تکمیل نشدن این پایاننامه و همچنین حذف نام اسامی اساتید راهنما به دلیل آنکه برای آنان مشکلی به وجود نیاورد، تاکید کرده است. اما این اتفاق واکنش وزارت علوم را درپی داشت و سخنگوی این وزارتخانه در تاریخ ۲۹ شهریورماه در گفتوگو با ایسنا اعلام کرد: «خانم دانشجویی در جلسه دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه تهران بدون حجاب حاضر شده و با لباس ضدانقلاب، مواردی را در حمایت از برخی افراد تجزیهطلب مطرح کرده است که با این اقدام برخورد جدی خواهد شد.» و این برخورد اتفاق افتاد. جریان چپ شورایی از دهه ۱۳۸۰، با هژیر پلاسچی و یاشار دارالشفا کار خود را بهعنوان یک جریان تازهتاسیس با اندیشه چپ شروع کرد و به بخشی از جریان سازمان فدائیان اکثریت و جریان چپ پسااستعماری نزدیک شد که مهمترین و اصلیترین پایگاه شکلگیری این تفکر در دانشکدههای علوم اجتماعی است. جریان چپ شورایی بر محوریت تضاد قومیتی، جنسیتی و فرهنگی تاکید کرده و نسبت به اکثریت نیروهای چپ دیگر که تضاد اصلی اجتماعات را تضاد اقتصادی و تضاد «کار-سرمایه» میدانند، متفاوت است. به همین دلیل اکثریت جریانات چپ در ایران و چه در سطح جهان با این نیرو چندان هماهنگ نیستند. همچنین این جریان در سطح جهانی بیشتر خود را با احزاب سبز در اروپا برابر میداند که بیشتر بر روی مسئله حقوق اقلیتهای جنسی، قومیتها، بومیان و مهاجران غیرقانونی، زنان، نژادها و محیط زیست تاکید دارد. این گروه معمولا توسط احزاب چپ، سوسیالیست و اتحادیههای کارگری به رسمیت شناخته نمیشوند و بیشتر در برخی دانشکدهها و اندیشکدههای مستقل روشنفکری پایگاه دارند. لیلا حسینزاده با همین تفکر در پایاننامه خود میخواهد بگوید که تضادهای قومی و منطقهای امر مهمی در کشور به حساب میآید و عامل تنش قومی در کشور مربوط به حاکمیت است اما اقوام و قومیتها هیچ اختلاف نظری با یکدیگر ندارند و باید برای حس مسئله قومیتها حق تعیین سرنوشت به رسمیت شناخته شود. البته جریانات قومیتطلب و تجزیهطلب دیگری فارغ از فضای علمی و در سطح کشور مانند حزب نضالالعربی در خوزستان، حزب دموکرات کردستان، حزب یئنی گاموح در آذربایجان وجود دارد که حتی همسو با این نگاه رسوخیافته به دانشگاهها نیست و بهشدت راستگرا و طرفدار آمریکا هستند و از اندیشه چپ امثال چپ شورایی لیلا حسینزاده حمایت نمیکنند. اما اینکه وجود چنین جریان و افکاری در دانشگاه و فضای علمی چه نتایجی دارد و چه برخوردی با آن باید انجام گیرد از دو منظر برخورد سلبی و حذفی یا گفتوگو با این نوع دگراندیشی قابل بررسی است.
نگاه جامعه شناس
حمیدرضا جلاییپور استاد دانشگاه تهران:
رفتارهای قومیتگرایانه نباید وسیله ضربه زدن به دانشجو و اساتید شود
علاقه به خانواده و خاندان و قوم و قبیلهای که به آن تعلق داریم؛ طبیعتاً نه از معایب بلکه از محسنات محسوب میشود اما برای یک جامعه و یک کشور، این عرق قومیتی اگر در مقابل عرق ملی قرار گیرد، از تهدیدات به شمار میرود. طی همه سالهای اخیر بحث قومگرایی آنجا که به سمت تجزیهطلبی میرود به اشکال گوناگون مطرح شده است و بحث بر سر نحوه حضور آنها در فضای علمی طی روزهای اخیر با انتشار ویدئوی دفاع لیلا حسینزاده به میان آمده است. در این زمینه برای آسیبشناسی حضور این نوع نگاه در فضای علمی گفتوگویی با حمیدرضا جلاییپور، جامعهشناس داشتهایم که در ادامه میآید.
با توجه به حواشی اتفاق افتاده در ویدئوی جلسه دفاع از پایاننامه لیلا حسینزاده، تحلیل شما درباره نگرش فکری این نوع اشخاص در فضای علمی دانشگاهها چیست؟
این روزها دانشکده تعطیل بود. من همچنان از این رخداد خبر دست اول ندارم. خبرها را بیشتر در محدوده فضای مجازی شنیده و دیدهام. اجازه بدهید قبل از پاسخ به سوالات و ملاحظات شما به سه نکته اشاره کنم؛ نکته اول اینکه پایاننامه و جلسه دفاع در واقع جلسه ارائه تحقیق یک دانشجو است. ارائه تحقیق ارائه بیانیه سیاسی نیست. لذا انتظار این نیست که در ابتدای جلسه دفاع، بحث دانشجو با شعار سیاسی شروع شود. این کار قابل دفاع نیست و نمیشود آن را لاپوشانی کرد. این حرکت نسنجیده دانشجو ضربه به دیگر دانشجویان منتقد، اساتید بیپناه و ضربه به دانشکده بود.
نکته دوم اینکه شعار این دانشجو فقط شعار سیاسی و ضدحکومت نبود؛ شعار ضدایران بود. تخطئه وحدت سرزمینی و ملی عبور از خطوط همزیستی در میان مردمان این کشور است. دفاع از وحدت سرزمینی و ملی هم بهمعنای انکار تکثر قومی و فرهنگی نیست. کشور ایران با این وحدت و کثرت از کشورهای ریشهدار و قدیمی منطقه و جهان است. همه ما دنبال «ایران برای همه ایرانیان» هستیم. دفاع شعاری از جداییطلبان (پیشهوری و قاضی محمد که زیر پرچم روسها فعالیت میکردند) ضربه به میهن و خانه ۸۵ میلیون ایرانی بوده و عبور از خط قرمز است. این کار را بدون شرمندگی باید محکوم کرد.
نکته سوم این است که یک دانشجو به هر دلیلی از خط قرمز رد شده است. ولی قواعدی برای رسیدگی به این امور وجود دارد و این کار نباید باعث ضربه زدن و انتقام از دانشجو، استاد راهنما و مشاور شود. ضربه زدن به دانشجو و اساتید زیر پا گذاشتن آزادی آکادمیک است. تا جایی که شنیدهام اساتید این پایاننامه مدافع حرکت و شعارهای دانشجو نبودند. زیرا دانشجو با آموزش دانشکده برای سالها مشکل داشت، اتفاقاً اساتید راهنما دنبال حل مشکل دانشجو و آموزش بودند. ضمن اینکه اگر با رادیکالیسم بعضی دانشجویان هم مواجهه مدنی صورت بگیرد، مشکلات همین پایاننامه هم قابل حل است. خیلی از پایاننامهها پس از داوری اصلاح و ترمیم میشود. دانشجویانی که چنین مواضعی دارند، واقعاً یگ «گروه» نیستند. ما در همه زمینهها «تکنواز» داریم. در واقع فضای کشور در وضعیت عدم تعادل بوده و فضای دانشجویی هم فضای انتقادی است. در میان هزار دانشجوی منتقد (که اکثراً حرف حساب دارند) شاید یک دانشجو هم چنین پا روخطی نکند. به ندرت این اتفاقات میافتد. لذا باید به بسترهای ایجاد ناراضی هم توجه کرد. مواضع افراطی و لحظهای یک نفر نباید حواس را از مشکلات اصلی دانشگاه و حکومت دور کند.
پدیده قومیتگرایی و تجزیهطلبی در جامعه از کجا ریشه گرفته است و چرا ما شاهد این نوع پدیدهها در محیطهای علمی مانند دانشگاهها هستیم؟
به موازات تقویت فرایند دولت-ملتسازی در دوران مدرن و در دوره دویستساله ایران، ما با دو چالش در برابر آن روبهرو بودیم؛ یکی قومگرایی و دیگری هم امتگرایی متعارض با دولت-ملت است. (وگرنه امتگرایی که فینفسه مشکلی ندارد؛ یک پدیده تاریخی در ایران بوده و هست. ایرانیان مسلمان با بقیه مسلمانان جهان دارای یک خدا، یک پیغمبر، یک قبله، امت بوده و هستند).
شما شاهد بودید در برابر ملیگرایی باستانگرای پهلوی اول، تا رضاشاه رفت و شمال و جنوب ایران توسط روسهای کمونیست و انگلیس اشغال شد. قومگرایی جداییطلبانه در مناطق ترکنشین و کردنشین به رهبری پیشهوری (در تبریز) و قاضیمحمد (در مهاباد) راه افتاد. یا در برابر ملیگرایی دینستیز و باستانگرای پهلوی، امتگرایی در اسلام سیاسی به راه افتاد، حتی میخواستند اسم خلیجفارس را هم عوض کنند. طبیعی است وقتی این چالشها در جامعه باشد، این چالشها در علوم اجتماعی و دانشگاه هم بازتاب پیدا میکند. راه مواجهه با این چالشها اولاً مواجهه منطقی و تبیینی با پدیده قومگرایی، ملیگرایی و امتگرایی است و ثانیاً تاکید بر «میهندوستی مدنی و در برگیرنده» خیلی مهم است. یعنی تاکید بر اینکه ایران برای همه ایرانیان است، نه برای بعضیها.
نقش اساتید دانشگاه در رقم خوردن این پدیدهها تا چه اندازه جدی است؟
مدتی است که دانشگاهها در ایران دو ضربه اساسی خوردهاند. این دو ضربه به همه چیز دانشگاه و نقش اساتید آسیب میزند. ضربه اول، دانشگاهها برای اینکه از سوی شورای انقلاب فرهنگی بهتر کنترل شوند «موقتیسازی» شدهاند؛ تقریباً همه کادر دانشگاهها یکجوری «موقتی» و روی هوا «معلق» هستند. آرامش لازم برای تحقیق و آموزش نیست. متاسفانه معیارهای غیرعلمی تعیینکننده وضع اساتید است. (به نظر من این «موقتیسازی» امور در دانشگاهها خود حکومت را موقتی و شلتر میکند؛ مسئولان توجه ندارند.)
ضربه دوم، تجاری شدن دانشگاهها است. خود مدرک (نه محتوای علمی دانشجو) بهعنوان علامت منزلت اجتماعی شده است. کشور به این همه تحصیلات تکمیلی نیاز ندارد. لذا در عمل کیفیت دروس و علمآموزی پایین آمده ولی میل و امکان مدرک گرفتن زیاد شده است. مقامات کشور دو دهه است که میخواهند با «عدد» کیفیت دانشگاههای ایران را بالا نشان دهند! درصورتیکه دانشگاه با حضور بهترین نخبگان و در شرایط «آزاد» رشد میکند. متاسفانه خبری میخواندم که در آلمان، یک بورس در رشته فیزیک پیشنهاد شده است که از طرف ایران چهل دانشجوی نخبه متقاضی شدهاند! شما ببینید در همه جوامع مهاجرت وجود دارد. ولی ایران 10سال است که با «رشد فزاینده مهاجرت تحصیلکردگان» روبهرو است و کاری انجام نمیشود و موقتیسازی را به دست سازمانهای گزینشی و حراستی سپردهاند.
جریان چپ شورایی که به جریان امروز قومگرایی و تجزیهطلبی مربوط میشود، چه تفاوتی با جریان چپ سیاسی دیگر در کشور دارد؟ آیا این جریان با آنها هماهنگی عقیده و نظر دارند یا خیر؟
در کشور ما خصوصاً با سیاستهای کنترلی و موقتیسازی همه چیز از جمله جریانهای سیاسی «سیال و ژلاتینی» هستند. در ایران انتخابات حزبی نیست و لذا جریانهای سیاسی خوب تمایزیابی و نهادی نمیشوند. من 25سال است بر روی موضوع اصولگرایان و اصلاحطلبان مطالعه میکنم، ولی خیلی سیال هستند و نمیشود خوب تحلیلشان کرد. لذا وضع جریان چپ بدتر از اصولگرایان و اصلاحطلبان است. ما جریان چپ تمایزیافته نداریم. بیشتر «گرایشات چپ» داریم. در ایران گرایش «سوسیالسم انسانی» و گرایش «سوسیالدموکراتیک» در میان چپها ضعیف است. یک «چپ انتقادگرا» هم داریم که بیشتر جریان فرهنگی هستند تا سیاسی. گرایش چپ رادیکال و سرنگونیطلب در فضای مجازی بیشتر دیده میشود.
چپ رادیکال هم از وضع موجود ناراضی هستند. ولی همین چپهای رادیکال هم دو نوع هستند؛ یکی، چپ رادیکال مضطر و جسور و یکی هم، چپ رادیکال تهراننشین که چپ مضطر را به جلو میاندازند. متاسفانه تا زمانی که در ایران زمینههای نارضایتی وجود دارد، تا زمانیکه شایستهسالاری در دستان خالصگرایان است، تا زمانیکه موقتیسازی وجود دارد، این ناراضیان رادیکال هم اینجا و آنجا حضور دارند، نمیشود به استاد راهنما گیر داد. حتی برخورد سخت با دانشجو هم پاسخ نمیدهد.
تا چه اندازه خطر این نوع جریان فکری در محیط علمی را جدی میدانید؟ آیا این موضوعات باعث تشدید فضای امنیتی در دانشگاه به سبب بیان عقاید قومیتگرایی و تجزیهطلبی خواهد شد؟
همین الان هم این شایعه وجود دارد و گفته میشود پست اینستاگرامی این جلسه دفاع به این علت وایرال شده است که بخواهند به مردم بگویند ببینید، ای مردم، «دانشجویان منتقد ایرانی» جداییطلباند. اما دروغ محض است. به نظر من خطر بنیادی جای دیگری است. وقتی در سطح حکمرانی سالهاست که ایران برای همه ایرانیان نیست (حتی جا برای علی لاریجانی هم نیست) و تبعیض سیاسی، فرهنگی و اقتصادی هست؛ در چنین وضعیتی از سوی جامعه مقاومت و اعتراض میشود. ما این اعتراضات را در سالهای ۸۸، ۹۶، ۹۸، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ دیدیم. آلودگی آب را از سرچشمه باید علاج کرد. مدیریت تبعیضآمیز را باید اصلاحکرد وگرنه مقاومت و رادیکالیسم در انواع مختلف درمان نمیشود و متاسفانه دیواری کوتاهتر از استاد راهنما پیدا نمیکنند.
۵۵ استاد دانشکده علوم اجتماعی طی بیانیهای حرکت عبور از خط قرمز را محکوم کردند اما عدهای از آن انتقاد کردند. تحلیل شما چیست؟
من هم آن بیانیه را امضا کردم. اگرچه متن بیانیه پیشنهادی من کمی متفاوت بود، اما من از کلیت و مضمون آن دفاع میکنم. اما چون در کشور ما خط قرمزهای مورد توافق همه، محدود است، یکی از آن خط قرمزها، همین «وحدت سرزمینی و ملی» ایرانی است. در رخداد اخیر به این خط قرمز، تهاجم نمادی شده است. لذا کار جمعی اساتید بجا بود. اگرچه در فضای مجازی منتقدان بحق ناراضی، به اساتید امضاکننده انتقاد میکنند، اما به نظر من با عبور از خط قرمزها نباید شوخی کرد.
دوم اینکه، اعضاء هیئت علمی معمولاً مشکلشان آن است که پنج نفر با هم نمیتوانند نامهای را امضا کنند. اصلاً میگویند کار ما بیانیه دادن نیست ولی کار انجام شده در ابتدای دفاع از پایاننامه، چنان زشت بود که ۵۵ نفر بیانیه را امضا کردند.
سوم اینکه، یک کار زشت توسط رسانههای خالصساز انجام شد. این بیانیه چندین هدف داشت؛ یکی از اهداف آن مخالفت با تعلیق دو همکار دانشگاهی بود. اما متاسفانه رسانههای مذکور اسامی اساتید را حذف کردند. چهارم اینکه، یک انتقاد درستی از امضاکنندگان بیانیه شده بود که چرا در مابقی امور حیاتی کشور بیانیهای ندادند. این نقد وارد است و خوب میشود که در آینده جبران شود. ولی این نقص، دلیل نمیشود که کار یکپارچه، سریع و بجای ۵۵ نفر را تخطئه کنیم.
نگاه تحلیلگر
صادق زیباکلام استاد سابق علوم سیاسی دانشگاه تهران:
گرایشهای انتقادی را باید در فضای دانشگاهی پذیرفت
صادق زیباکلام، تحلیلگر سیاسی در پی برگزاری جلسه دفاعی که در آن نگاه قومیتطلبی و بهنوعی تجزیهطلبی برجسته شد؛ گفتوگویی با روزنامه هممیهن انجام داد که در ادامه میآید.
تحلیل شما درباره اتفاق رخ داده در جریان دفاع لیلا حسینزاده از پایاننامه خود و تقدیم آن به قاضی محمد و جعفر پیشهوری، دو تن از رهبران قومیتگرا و تجزیهطلب ایران چیست؟
اولاً باید بگویم، آنچه که در رابطه با دفاع خانم لیلا حسینزاده، اتفاق افتاد، یک واقعه کاملاً استثنایی بود. اگر کسانی هستند که میخواهند از این مسائل برای حمله به فرد و یا کسانی استفاده کنند که میگویند مسئله قومیتها را مطرح کرده و از این موضوع برای آنها بهانهجویی کنند، امری علیحده است. یعنی شما هیچ مورد دیگر را که نزدیک به این وضعیت باشد، نمیتوانید پیدا کنید. ما باید این واقعیت را قبول کنیم که بخشی از ایرانیانی که ما آنها را رد کردیم، در طول تاریخ به واسطه زبان، فرهنگ و سنت خود، مورد محرومیت قرار گرفتند. حق تعیین سرنوشت که جزو اصلیترین و بدیهیترین حقوق بشر و انسانی است را با چوب تجزیهطلبی از آنان گرفتیم. این رفتارها فایده نداشته و راه به جایی نبرده است. واقعیت امر این است که فقط ایران نبود که با مسئله قومیت مواجه بوده، کشورهای دیگر هم با این موضوع مواجه بودند. کشورهای زیادی هستند که اقلیت قومی دارند. همواره برخورد و درگیری بین قومیتها در جوامع مختلف وجود داشته و همیشه صورتمسئله به این صورت است که آنهایی که در اکثریت هستند، میخواهند زبان خودشان را و هر چیزی که مربوط به آنان میشود را داشته باشند و یکپارچگی را در این میدانند که همه از الگوی اکثریت تبعیت کنند.
تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد تنها راهی که مسئله قومیت را به سرانجام میرساند، فقط در سایه دموکراسی است که اقوام توانستند در کنار هم با آرامش، صلح و ثبات زندگی کنند. وقتی به تاریخ اروپا نگاه میکنیم، مسئله قومیت در گذشته ۱۰۰ تا ۲۰۰ سال گذشته بوده و چقدر شاهد جنگهایی بودیم که مبنای آن ناسیونالیسم، ملیت، قومیتها در برابر یکدیگر بود. اما در نهایت اروپا و غرب توانستند این مسئله را از طریق دموکراسی حل کنند. یک نمونه ساده آن در اسکاتلند بود که یک جریان ناسیونالیستی همواره خواستار جدایی از انگلستان بود. چند سال گذشته رفراندومی برگزار شد که طرح این بود که اسکاتلندیهایی که میخواهند همچنان جزو خاک بریتانیا بمانند و آنهایی که میخواهند یک کشور مستقل بمانند، رای دهند. نزدیک به ۷۰ درصد اسکاتلندیها گفتند نمیخواهیم جدا شویم. چرا در آنجا اقلیت نمیخواهد جزو اکثریت باشد؟ زیرا در اسکاتلند تمام حقوقی که اقلیتها میتوانند از آن برخوردار باشند، به آنها داده است. حالا شما این موضوع را در ایران انجام دهید. شما به کارنامه ۴۳ سال گذشته نگاه کنید؛ چند استاندار، قاضی عالیرتبه، رئیس و مدیر کُرد نسبت به جمعیت کردها داشتیم؟
اگر با کردها و اقلیتهای قومی، اقلیتهای مذهبی به شکل تبعیضآمیز رفتار کنیم، آیا میشود از آنها انتظار داشت که به اکثریت احترام گذاشته و به پرچم سه رنگ کشور تعظیم کنند؟ بنابراین ما راهی جز دموکراسی نداریم. تا به امروز رفتار تبعیضآمیز بوده و ما همواره خواستهایم با این اقلیتها، برخورد کنیم. هروقت اقلیتها فرصت پیدا کردند، شروع به طغیان کرده و علیه اکثریت قیام کردند. اینکه ما بیاییم بگوییم فلانی تجزیهطلب است، فرد دیگر خائن و آن یکی دروغگو است و خانم حسینزاده به پیشهوری و قاضی محمد احترام گذاشته است، یک نظر سیاسی است. بنابراین باید دموکراسی درباره اقلیتها حاکم شده و اکثریت حقوق اقلیت را بپذیرد.
ما امروز شاهد این موضوع هستیم که وقتی این قومیتها و اقلیتهای قومی شروع به صحبت درباره ایران میکنند، نقشهای از ایران طراحی میکنند که آذربایجان، کردستان و دیگر اقلیتهای قومی دیگر از آن حذف شده است. تحلیل شما درباره این نوع رفتارها چیست؟
من در ابتدای انقلاب، نماینده مرحوم مهندس بازرگان و دولت موقت در ارتباط با درگیری بزرگ بین کردها و ترکها در شهرستان نقده - که آنهم یک یا دو ماه بعد از پیروزی انقلاب اتفاق افتاده بود - بودم. حزب دموکرات کردستان در آنجا یک میتینگ بزرگ برگزار کرد و در آنجا بین کردها و ترکها تیراندازی و درگیری شدید رخ داد و خیلیها در آنجا کشته شدند و خیلیها هم خانههای خود را ترک کرده و به مهاباد رفتند. بعد هیئتی از طرف دولت مامور مصالحه و مذاکره شد تا آنهایی که خانههای خود را ترک کرده بودند، به شهرهای خودشان برگردند. اگر دموکراسی در ایران برقرار باشد، یک نفر کرد هم نمیخواهد از ایران جدا شود. جدا شود که چه چیزی به دست بیاورد؟ من میتوانم بفهمم چرا ۷۰ درصد اسکاتلندیها رای میدهند که میخواهیم با انگلستان بمانیم. اسکاتلندیها چه چیزی میخواهند به دست بیاورند که لندن یا بریتانیا جلوی آنها را گرفته است؟ اما شما بیایید از افرادی که در مهاباد، بوکان، سنندج زندگی میکنند، بپرسید شما چه میخواستید که تهران به شما آن را داده است؟ آنها درحداقلها زندگی میکنند و ما انتظار داریم که احترام هم بگذارند. بنابراین اگر دموکراسی در ایران برقرار باشد، هیچ کردی بههیچوجه نمیخواهد از ایران جدا شود.
چرا این جریان چپ شورایی که اکثریت آنان نگاه قومیتگرایی و نگاههای اقلیتی دارند، در دانشکده علوم اجتماعی حضور دارند و اساتید تا چه اندازه در به وجود آمدن این نگاهها نقش ایفا کردند؟
کردها به علوم انسانی خیلی علاقه دارند و اگر آمار بگیرید، میبینید اکثریت قریب به اتفاق کردها زمانی که اقلیم کردستان به وجود آمد و زمانی که وارد دانشگاه شدند، به سمت و سوی علومانسانی رفتند و بسیاری از آنها برای رساله و پایاننامههای خودشان بر روی مسئله کردها کار کردند. اما یک رویکرد و نگاهی در میان اساتید دانشگاه وجود دارد که اکثریت را شامل میشود و آنها به شدت مخالف این موضوع هستند که پایاننامه یک دانشجوی کرد، درباره کردستان، قاضی محمد و جمهوری آذربایجان باشد. بسیاری از همکاران من در دانشگاه تهران و گروه علومسیاسی بهشدت مخالف این روند هستند و میگویند اگر بر روی این سوژهها کار کنیم، روی آنها زیاد میشود.
وقتی شما یک نگاه شوونیستی و فاشیستی درباره دانشجوهای خودتان دارید، طبیعی است که آب به آسیاب فرقهگرایی میریزید. از کردها نترسیم. مشکل اساسی بسیاری از اساتید و مسئولین این است که از کردها میترسند. شما مطمئن باشید اگر دموکراسی در ایران حاکم باشد، هیچ کردی نمیخواهد از ایران جدا شود. اینکه در محیطهای دانشگاهی، دانشکده علوماجتماعی، واحد علومتحقیقات دانشگاه آزاد یا در دانشکده حقوق و علومسیاسی دانشگاه تهران برخی از دانشجویان کُرد، به اقتضای سن خود، احترام فراوانی برای قاضی محمد یا برای تاریخ کردستان قائل باشند، امری طبیعی است. چند دانشجوی این تیپی باشند، نه زمین به آسمان میآید و نه آسمان به زمین. چرا ما اینقدر وحشت داریم و میترسیم؟ چرا از کسانی که مثل ما فکر نمیکنند آنقدر وحشت داریم؟ چرا تنگنظر باشیم؟
اگر مدیریت تنگنظر باشد، من میتوانم این موضوع را بفهمم؛ اگر رضا پهلوی و شومینیستهای اطراف او تنگنظر باشند، من این موضوع را میفهمم، اما دیگر دانشگاهیها را نمیتوانم بفهمم. در تمام دنیا اگر دانشجویان و دانشگاهیها یک درجهای از دگراندیشی در آنها وجود داشته باشد، اگر دانشجویی در دانشکده علوماجتماعی گرایشهای قومی کومله داشته باشد، چرا باید آنقدر وحشت داشته باشیم و نگران میشویم؟ شما بیایید مشابه این رفتار را در غرب نگاه کنید. ما چقدر دانشجوی ایرانی در دانشگاههای غربی داشتیم که آمدند درباره آیتالله خمینی کار کردند. اصلاً چرا راه دور میروید؟ رساله صادق زیباکلام در دانشگاه برتفورد انگلستان درباره انقلاب اسلامی است. نه ترس و نگرانی داشتند و نه من را مورد مؤاخذه قرار دادند که چرا شما میخواهید درباره انقلاب اسلامی کار کنید. شما فقط آمار بگیرید که دانشگاه کمبریج و آکسفورد تا چه اندازه کتاب درباره انقلاب اسلامی ایران و آیتالله خمینی تألیف کردند. این ذات دانشگاه است که باید اینطور باشند اما متأسفانه در ایران حتی اساتید ما هم در برخی مسائل اجازه نمیدهند دگراندیشی و فضای انتقادی آکادمیک وجود داشته باشد.
این نگاه به چه شکل در دانشگاه قابل حل است؟
باید در محیط دانشگاه یک درجهای از متفاوت بودن را قبول کنید و باید این موضوع را در محیط دانشگاه بپذیرید که ممکن است یک دانشجوی کُرد یا هر اقلیت قومی دیگر، طرفدار هر شخصی باشد، بخواهد رسالهاش را در مورد افرادی از جمله قاضی محمد که دوست دارد، بنویسد. همچنان که در دانشگاههای فرانسه، آلمان، استرالیا، کانادا و آمریکا میپذیرند، کسی خواسته باشد درباره اسامه بنلادن، ابوبکر بغدادی یا حتی طالبان کار کند. این وحشت نباید وجود داشته باشد. متأسفانه این تنگنظری است که تا این حد در دانشگاههای ما سایهافکن شده و خیلی هم ربطی به ساختار سیاسی ندارد و خیلی از همکاران من که اتفاقاً حکومتی نیستند هم چنین نگاهی به اقلیتهای قومی دارند.