هفتادمین سالگرد
ضیاء مصباح عضو شورای مرکزی جبهه ملی مقایسه پرسشگونهای که لازم است تا حدودی ویژگیهای چهره ماندگار وطنمان را، در رابطه با نیاز نسل جوان رفع کند: آیا مصدق ب
ضیاء مصباح
عضو شورای مرکزی جبهه ملی
مقایسه پرسشگونهای که لازم است تا حدودی ویژگیهای چهره ماندگار وطنمان را، در رابطه با نیاز نسل جوان رفع کند: آیا مصدق بدون درآمد نفت با فروش اوراق قرضه، کشور را در دوران سخت با تدبیر اداره نمود؟ آیا کوچکترین سوءاستفاده «از قدرت و امکانات» وجود داشت؟ آیا برگزاری یا مراجعه علنی به آراء عمومی، انتخابات و مطبوعات آزاد از دوران زمامداریاش میتوان سراغ گرفت؟ آیا کابینهای متخصص، تحصیلکرده و پاکیزهدستتر وجود داشته است؟
شادروان مصدق، شخصیتی فرهیخته، تحصیلکرده با سوابق مؤثر برای خدمت در قامت نخستوزیر و بهدنبال استقلال ایران و گرفتن حق ملت بود. برای مصدق، استقلال و آزادی دو روی سکه بود و اعتقاد داشت هیچ ملتی بدون برخورداری از آزادی قادر به حفظ استقلال کشورش نخواهد بود. او آزادی انتخابات را برای رسیدن به حاکمیت ملی عنوان و ملی کردن صنعت نفت را برای کوتاه کردن دست وابستگان داخلی استعمارگران عملی ساخت. او در مبارزه استقلالطلبانه، همانقدر از پشتیبانی مردم برخوردار بود که از ضدیت قدرتهای استعماری و سرسپردگان داخلی آنها که نقش ستون پنجم را بازی میکردند و با هدایت دول خارجی و دربار تمامیتخواه.... شد آنچه را که نبایستی.
ما میپنداریم: اعتقاد به دموکراسی و حقوق ملت به ترتیبی که در انقلاب مشروطیت تدوین گردید نمیتواند از مجموعه شخصیت رهبر آزاده ایرانیان و مکتب او تفکیک شود. تایید مبارزات شادروان مصدق بدون توجه این بُعد از اعتقادات او قضاوتی نادرست نسبت به تاریخ مبارزات است. او با اتکاء به افکار عمومی و بدون آنکه هیچ قدرت سازمانی در پشت سرش باشد با استفاده از شرایط سیاسی بینالمللی که بر اثر تضادهای ابرقدرتها بهوجود آمده بود، در برابر حیرت ناظران سیاسی، مقام نخستوزیری را پذیرفت و به مقابله با یکی از قدرتمندترین کشورهای صنعتی جهان رفت.
بررسی تاریخ سیاسی صدساله اخیر نشان میدهد: بدون اغراق اثرگذارترین چهره در زمینه آشنا ساختن مردم به حقوق خود (حقوق شهروندی) مصدق است که با حضور فعال توده مردم و تکیه بر نظر آنان از پایهگذاران دموکراسی در منطقه به شمار میرود بهطوریکه «جنبش عدم تعهد» از دستاوردهای آن است.
این چهره ماندگار برنامههای مناسب برای آینده این مرز و بوم را 72 سال پیش مطرح ساخت: استقرار حکومت بر مبنای قانون که دولت را ملزم به رعایت آن میدانست؛ برنامهریزی در چارچوب ضوابط مدون علمی؛ مبارزه برای ایجاد موازنه منفی در روابط بینالملل؛ حرکت در جهت رشد و توسعه؛ بیمههای اجتماعی؛ تشویق به حضور تشکلهای مردمی و مشارکت واقعی مردم در اداره امور؛ آزادی مطبوعات و رسانهها. با این همه افرادی بیطرف و محقق، برآمده از باور خود چنین استدلال میکنند که بهنظر نگارنده نبایستی از بیان آن خودداری نمود:
ملی کردن نفت به دلایل فنی و مالی بهتر از ارتقای قرارداد قبلی بود. رزمآرا وطندوستی مستعد، تحصیلکرده و هوشیار بود و اختلاف سلیقه او دلیل اهانت و خائن نامیدن او نیست. تفویض اختیارات قانونگذاری از سوی مجلس و قبول آن برخلاف اصول علم حقوق و غیرضروری بود. حذف سنا به بهانه انتصابی بودن نیمی از اعضایش مفید نبود، درحالیکه از میان وزرا، معاونان، استانداران، سفرا و دیگر همطرازان برگزیده میشدند. ملی کردن، آن هم در حد شعار، مصادره غیرقانونی و اطاله بیدلیل «حل مسئله نفت» عامل اصلی سقوط چهره برتر و پاکدست ایرانیان بود که موجب ممنوعیت فروش نفت نیز شد. اقتصاد بدون نفت برخلاف منافع عمومی بود و بایستی به سرعت درباره غرامت مذاکره میکردند و فروش نفت را طبق روال جهانی ادامه میدادند.
قطع روابط با انگلیس اقدامی نهچندان مناسب «موافق علاقه حزب توده» و طفره رفتن از غرامت بود!
محقق دیگری، ضمن تمجید از خصائل مصدق مینویسد: احترام و نامداری دکتر با همان پرچمداری ملی کردن نفت کافی بود! شادروان بدون شناخت دقیق دنیای سیاست و مصالح ملت، برای هدفی پافشاری میکرد که عملی نبود. صرفِ بودنِ نفت زیر پای مردمان نیازمند ایجاد حق نمیکرد، زمانیکه کشف، استخراج، تصفیه، فروش و... در توان ایرانیان نبود، بهتر بود بر سر سهمی بیشتر مصالحه میشد. نظر دکتر در این باره چنین بود: این حرفها را نمیفهمم، دوست ندارم زیر بار زور بروم. زمانیکه «CIA» 70 نفر از اعضای مجلس را خریده بود تا علیه ایشان وارد عمل شوند، بایستی در رابطه با مصالح بلندمدت توجه میکرد. مصدق مستظهر به پشتیبانی مردم بود، خشم مهارنشدهای که برخی میتوانستند بخشی از جامعه را به میدان بیاورند... نتیجهاش در مجموع، 28 مرداد شد.