ارزیابی دور زدن تحریم‌ها توسط ایران دشوارتر شد

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از تابناک، شورای امنیت سازمان ملل متحد امروز پنج‌شنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ نشستِ «کارشناسانِ قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت» را با موضوع «عدم اشاعه» و مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران برگزار کرد و شاهد وتوی قطعنامه ضد ایرانی آمریکا در شورای امنیت توسط روسیه و چین بود. پیش‌نویس این قطعنامه ضد ایرانی که توسط ایالات متحده تهیه شده بود، خواستار تمدید مأموریت هیئت کارشناسان (Panel of Experts) برای یک سال دیگر، تا سپتامبر ۲۰۲۷ بود. 

این هیئت کارشناسی در واقع بازوی نظارتی و کارشناسی «کمیته تحریم‌های ایران» (که بر اساس قطعنامه ۱۹۲۹ تأسیس شده بود) محسوب می‌شد و وظیفه پایش اجرای تحریم‌ها و ارائه گزارش‌های دوره‌ای به شورای امنیت را بر عهده داشت.

۱۱ رأی موافق (از جمله فرانسه، بریتانیا و آلمان) به این پیش‌نویس داده شد. همچنین ۲ رأی مخالف (وتو) توسط روسیه و چین به عنوان اعضای دائم شورای امنیت صادر شد. همچنین به این قطعنامه ۲ رأی ممتنع (پاکستان و سومالی) داده شد.

با توجه به وتوی روسیه و چین، این پیش‌نویس قطعنامه رد شد و در نتیجه، مأموریت هیئت کارشناسان و کمیته تحریم‌ها تمدید نشد. در واقع مأموریت «هیئت کارشناسان» که پشتیبان «کمیته تحریم‌های ایران» به شمار می‌رود تمدید نشد و مأموریت آنها که قرار بود در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان برسد، تمدید نخواهد شد. این بدان معناست که نظارت سازمان ملل متحد بر تحریم‌های مرتبط با ایران متوقف می‌شود.

در خصوص این موضوع خبرنگار تابناک گفتگویی با «مارک فیتزپاتریک» سرپرست اسبق معاونت بخش عدم اشاعه وزارت خارجه آمریکا انجام داده که در ادامه آمده است.

فیتزپاتریک تا چندی قبل مدیریت اجرایی اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) را برعهده داشت. او از سال ۲۰۰۵ به عضویت اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک در آمده بود. پیش از آن، فیتزپاتریک ۲۶ سال به عنوان دیپلمات در وزارت خارجه امریکا خدمت کرده‌بود. در طول این سال‌ها او در دفاتر نمایندگی امریکا در سئول، توکیو، ولینگتون، وین و همچنین به عنوان دستیار موقت وزیر امورخارجه در امور عدم اشاعه، خدمت کرده است. این سوابق دیپلماتیک او را به یکی از کارشناسان مطرح امریکایی در حوزه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه تبدیل کرده است. او کتاب‌های متعددی در زمینه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه منتشر کرده است. کتاب «قدرت‌های هسته‌ای پنهان آسیا: ژاپن، کره جنوبی و تایوان»، «فائق آمدن بر خطرات هسته‌ای پاکستان» و «بحران هسته‌ای ایران: اجتناب از بدترین سناریوها» بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶ توسط او در مورد مسائل خلع سلاح هسته‌ای نوشته‌شده است.

*روسیه و چین قطعنامهٔ پیشنهادی آمریکا در شورای امنیت سازمان ملل متحد برای تمدید مأموریت کمیتهٔ تحریم‌های ایران را وتو کردند. بر این اساس، بازگشت تحریم‌ها ذیل قطعنامهٔ ۲۲۳۱ — که از دید کشور‌های غربی با فعال‌سازی سازوکار بازگشت (اسنپ‌بک) بی‌اثر شده بود — رخ نخواهد داد و یک چالش حقوقی به وجود خواهد آمد. ارزیابی شما چیست؟

اگرچه وتوی روسیه و چین مأموریت کمیته برای نظارت بر اجرای تحریم‌ها را متوقف می‌کند، اما خودِ تحریم‌ها را متوقف نمی‌کند. 

تحریم‌ها در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵ مطابق با مقررهٔ بازگشت (اسنپ‌بک) دوباره فعال شدند و از منظر حقوق بین‌الملل همچنان به قوت خود باقی هستند. اینکه تا چه حد به‌طور کامل اجرا شوند، پرسش دیگری است. 

روسیه، چین و چند کشور دیگر بازگشت تحریم‌ها را نادیده گرفته‌اند و به این کار ادامه خواهند داد. در مقابل، کشور‌های همسو با غرب به اجرای تحریم‌های سازمان ملل و همچنین تحریم‌های ملی خود ادامه خواهند داد.

*با توجه به وتوی این قطعنامه، گام بعدی آمریکا چه می‌تواند باشد؟

از آنجا که تحریم‌های سازمان ملل همچنان برقرار هستند، وتو بر تمدید مأموریت کمیتهٔ تحریم‌های ایران اهمیت چندان زیادی ندارد. اثربخشی تحریم‌های سازمان ملل در غیاب کمیتهٔ تحریم‌های پیشین دشوارتر قابل ارزیابی خواهد بود. 

به نظر من، این امر تأسف‌آور است. ایالات متحده و دیگر کشور‌ها ممکن است گزارش‌های خود را بر اساس ارزیابی‌های اطلاعاتی منتشر کنند، اما آن گزارش‌ها از مشروعیت گسترده و جایگاه حقوقی گزارش‌های کمیتهٔ سازمان ملل برخوردار نخواهند بود.

* اخیراً شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز پروندهٔ هسته‌ای ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داده است. به نظر می‌رسد هرگونه تلاش برای تصویب قطعنامه‌ای علیه پروندهٔ هسته‌ای ایران و اعمال تحریم از این مسیر نیز با وتوی روسیه و چین مواجه شود. بر این اساس، اگرچه وضعیت پروندهٔ هسته‌ای ایران در شورای امنیت سازمان ملل باز خواهد ماند، هیچ تحریمی اعمال نخواهد شد. این امر چه ارزش حقوقی و سیاسی برای آمریکا خواهد داشت؟

این ارجاع اهمیت نمادین و سیاسی دارد. قرار دادن ایران برای نخستین بار در ۲۰ سال گذشته در دستور کار سازمان ملل، ادعایی را که آمریکا و متحدانش مطرح کرده‌اند — یعنی اینکه برنامهٔ هسته‌ای ایران حقوق بین‌الملل را نقض می‌کند — تقویت می‌کند. 

این امر به انزوای بیشتر ایران در عرصهٔ بین‌المللی منجر خواهد شد. از نظر تئوری، شورای امنیت سازمان ملل اکنون مبنای حقوقی برای اعمال تحریم‌های بیشتر بر ایران را دارد. 

با این حال، تا زمانی که تهران بتواند بر دوستی مسکو و پکن برای وتوی تحریم‌های بیشتر تکیه کند، این امر محقق نخواهد شد.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید