| کد مطلب: ۶۷۹۴

همسـایـه‌‏ای به‏‌نـام زبـالـه

بررسی میدانی «هم‌میهن» از مشکلات زیست‌محیطی سایت پسماند صفیره اهواز

بررسی میدانی «هم‌میهن» از مشکلات زیست‌محیطی سایت پسماند صفیره اهواز

zamyar fatemeh

فاطمه زم‌یار

خبرنگار اجتماعی

پای صحبت مردم منطقه که بنشینی جز فریاد نمی‌شنوی. برای آنکه رنج تمام نمی‌شود؛ آنقدر زمان می‌گذرد که عادت می‌شود. دود و بوی زننده زباله، مهمان هرروز این مردم است. مهمان روستا، کوچه، حیاط و سفره‌های‌شان. دود و بوی بد در بعضی از ساعات روز کمتر و در بعضی از ساعات روز شدیدتر می‌شود. سایت زباله صفیره اهواز به‌دلیل مجاورت با مناطق مسکونی اهواز، منجر به آلودگی‌های شدید و ایجاد مشکلات زیست‌محیطی جدی شده است.

روزانه نزدیک 800تن زباله در شهرستان اهواز تولید می‌شود که این زباله‌ها در محلی نزدیک روستای صفیره دفن می‌شوند. دفن این پسماندها به‌صورت سنتی در سال‌های اخیر بحران‌های جدی محیط‌زیستی را به همراه داشت. احتراق این پسماندها همیشه برای مردم و ساکنان مناطق اطراف مشکل‌ساز بوده است. دود ناشی از آتش‌سوزی‌ها موجب مزاحمت برای کارگران و پرسنل مناطق نفت‌خیز و ساکنان روستاهای مسیر اهواز _ رامهرمز شده است؛ در سال‌های گذشته مردم برخی از این مناطق اعتراض‌شان را ازطریق شوراهای محلی اعلام کرده‌اند اما تابه‌حال نتیجه‌ای در پی نداشته است. رحیم ساکن روستای صفیره، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اهواز در خوزستان است. او از مشکلات هرروزه اهالی منطقه با سایت پسماند صفیره به «هم‌میهن» می‌گوید: «زباله‌های عفونی را دفن نمی‌کنند و آتش می‌زنند. درواقع دود را ما می‌خوریم، پول را آنها. برای راحتی خود از دفن اصولی با آهک فرار می‌کنند. مردم منطقه هرروز درگیر این آلودگی و دود هستند. ظهر آلودگی پیدا نیست چون هوا خیلی گرم‌ است و آفتاب مستقیم می‌تابد. اول صبح که آفتاب طلوع می‌کند اگر از خانه بیرون بیایید و هرجا را نگاه کنید، دود است. غروب هم همینطور. بعد از درآمدن صدای مردم یک‌شماره به ما دادند و گفتند اگر دوباره دودی بلند شد با ما تماس بگیرید، ما هم چندین‌بار تماس گرفتیم. بعد هم به ما گفتند دیگر بیشتر از این تماس نگیرید؛ گزارش باید می‌دادید که دادید. آنقدر شکایت کردم و فریاد زدم که من را از محل کارم بیرون کردند. نگران این هم نیستم، روزی را خدا می‌دهد. هرجایی لازم باشد از این مشکلات و از این خیانت در حق مردم خواهم گفت. سال‌هاست از سیستم تفکیک و بازیافت می‌گویند اما مطمئن باشید این کارخانه فقط برای نمایش است و هیچ خروجی مفیدی برای این سیستم نداشته است. اگر لباسی بشوریم و بخواهیم بیرون پهن کنیم نمی‌توانیم و اگر بخواهیم نفس بکشیم از بوی بد نمی‌توانیم. شب که هوا سردتر می‌شود دود حاصل به‌سمت اهواز می‌آید. صبح بعداز طلوع آفتاب هم به سمت غیزانیه و رامهرمز می‌رود. در این مدت بدتر هم شده که بهتر نشده است. شب‌ها زباله‌های عفونی را آتش می‌زنند که خون هم قاطی آن است. شب‌ها دیگر کسی نیست که نظارت کند. زباله‌گردها هم می‌آیند و زباله به‌دردبخور را جدا می‌کنند و می‌روند. همه دست در دست هم دارند و کسی نمی‌خواهد مخل این سیستم شود.»

مسئله سایت زباله صفیره فراتر از آلودگی‌های محیطی‌ای است که برای ساکنان منطقه به همراه دارد. به دلیل بالا بودن ارتفاع آب‌های زیرسطحی در اهواز و نفوذ سریع آلودگی به آن، سرعت آلودگی آب بسیار سریع‌تر از سایر نقاط کشور است. پرسش‌هایی که امروز بعضی فعالان محیط‌زیستی از شهرداری اهواز دارند این است که بخش عمده پسماندهای شهر‌تر هستند و شیرابه تولید می‌کنند، برای تزریق نشدن این شیرابه به زمین و نفوذ به آب‌های زیرسطحی چه اقدامی صورت گرفته است؟

مسئله مهم‌تر هم زباله‌های عفونی است. پسماندهای عفونی جزو خطرناکترین پسماندها هستند که دفن نکردن و امحاء آنها خسارات جبران‌ناپذیری به سلامت شهروندان می‌زند. براساس فیلم‌هایی که از سایت دفن صفیره منتشر شده، شواهد نشان می‌دهد زباله‌ها دفن نمی‌شوند و روی زمین رها می‌شوند؛ از همه بدتر خروج بخش عمده‌ای از آنان توسط زباله‌گردان و انتقال به مراکز بازیافت و تبدیل به مواد اولیه است. روزانه قریب به 30تن زباله عفونی از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی اهواز وارد این سایت می‌شود که نگرانی‌های جدی‌ای درباره سرنوشت زباله‌های بیمارستانی به وجود آورده است. فعالان محیط‌زیست می‌گویند سازمان مدیریت پسماند باید درهای این سایت را برای بازدید سرزده شهروندان، فعالان و نهادهای محیط‌زیستی باز بگذارد تا هر زمان که نیاز بود این نهادها نقش نظارتی خود را ایفا کنند.

بازچرخانی پساب

اینها همه درحالی‌است که در ماده 41 لایحه برنامه هفتم توسعه، رهاسازی آب آلوده و آلوده‌کردن منابع آب سطحی و زیرزمینی ممنوع اعلام شده است. بر اساس این ماده، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها از طریق بخش خصوصی، شهرک‌های موضوع «قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازی و تعیین وظایف آن مصوب ۱۳۵۳»، شهرک‌های صنعتی و کشاورزی، مجتمع‌های تولیدی، صنعتی، نظامی و سایر واحدهایی که دارای آلایندگی عمده و بیش از حد مجازند و با همکاری وزارت نیرو ملزم به جمع‌آوری، تصفیه، بازچرخانی و مدیریت پساب و فاضلاب تولیدی خود هستند: «در صورت اقدام مشمولان این ماده، وزارت نیرو از طریق شرکت‌های تابعه ذی‌ربط مکلف است، هزینه کاهش آلایندگی و جریمه آن را اخذ و برای اجرای طرح‌های پایش و حفاظت کیفی منابع آب و جمع‌آوری و تصفیه آب‌های آلوده صرف کند. وزارت نیرو ملزم به جمع‌آوری، تصفیه و رفع آلودگی‌های مزبور است. آیین‌نامه اجرایی این ماده مشتمل بر سازوکارها و تعرفه هزینه رفع آلودگی و جریمه‌های آن، ظرف مدت شش‌ماه پس از ابلاغ برنامه، به پیشنهاد وزارت نیرو و با همکاری وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، کشور، جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط‌زیست به تصویب هیئت‌وزیران می‌رسد.» موضوع دیگر اما کارخانه تولید کمپوست از زباله اهواز در سایت صفیره است. کارخانه‌ای که یک‌دهه قبل برای تولید کمپوست تاسیس شد و با گذشت سال‌ها از عمر آن هنوز حتی یک کیلوگرم کود تولید نکرده و تنها به برداشت پسماند خشک و به نوعی ایجاد درآمد برای سازمان و پیمانکار اکتفا شده است. پرسش اساسی این است که این کارخانه چه نقشی در بهبود وضعیت محیط‌زیست ایفا می‌کند، اساسا چرا سازمان هیچ برنامه‌ای برای زباله‌های‌تر ندارد و تنها به زباله‌های خشک و درآمدزا بسنده کرده است؟

تولید کمپوست با کیفیت از زباله اهواز؛ به‌زودی

علی شمسی، سرپرست معاونت محیط‌زیست و خدمات شهری شهرداری اهواز در توضیح شرایط موجود سایت پسماند صفیره اهواز به «هم‌میهن» می‌گوید: «تعیین علمی و آماری میزان‌تر یا خشکی پسماندها در هر شهر مستلزم آنالیز فیزیکی این پسماندهاست. در آخرین آنالیزی که با هدف تعیین میزان زباله خشک و‌تر در اهواز رخ داده است، نشان می‌دهد که کمتر از 35 درصد از زباله اهواز، خشک است. بنابراین بخش عمده زباله در اهواز‌، تر است که در مرحله جمع‌آوری، فرآوری و دفن می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند که مهم‌ترین آنها حجم بالای شیرابه است. چنانچه می‌دانید سطح آب‌های زیرزمینی در اهواز بالاست و این می‌تواند یک مسئله زیست‌محیطی هم باشد. چراکه هر تُن زباله حدود 400 لیتر شیرابه و همین حدود یعنی 400 مترمکعب گاز گلخانه‌ای که عمدتاً دی‌اکسیدکربن است تولید می‌کند. این معضل در همه محل‌های دفن پسماند در کشور ما وجود دارد. برای حل معضل شیرابه زباله در اهواز دو تصمیم و راهکار گرفته شده است. اولاً حمل و جمع‌آوری زباله در اهواز توسط ماشین‌آلات مکانیزه صورت می‌گیرد که هیچ‌گونه دفع شیرابه در محل، معابر و در رفت‌و‌آمد ندارند تااینکه این زباله به سایت‌های درون‌شهری انتقال زباله به کشنده‌های هاپر می‌رسد و ساختار این کشنده‌های استاندارد هم به‌نحوی‌است که هیچ‌گونه شیرابه‌ای را در مسیر انتقال به محل دفن پسماند منتقل نمی‌کنند. اهواز دارای سایت مستقل و محصوری برای دفن پسماند است. نکته دوم برای مواجهه با شیرابه همین‌جاست، در دهه 90 براساس مطالعات علمی که صورت گرفت؛ روش دفن موسوم به فوکوئوکا که روش دفن پسماند به شیوه ژاپنی و مخصوص زمین‌هایی است که سطح آب‌های زیرزمینی بالاست، برای اهواز تجویز شد و براساس آن یک سلول یا لندفیل دفن ساخته شد که تا همین امروز هم مورد بهره‌برداری است. این روش دفن، در ارتفاع صورت می‌گیرد و زیرسطح آن با لوله‌گذاری‌های صورت گرفته، شیرابه را به سمت حوضچه شیرابه هدایت می‌کند که با استفاده از لایه ژئوممبران عایق‌بندی شده است و هیچ‌گونه نفوذی به لایه‌های زیرین زمین ندارد. من وقتی طراحی اولیه این فرآیند فوکوئوکا را دیدم، استفاده از شیوه بازچرخش شیرابه روی لندفیل هم که با هدف کاهش حرارت هسته داخلی آن صورت گرفته بود، توجهم را جلب کرد که ان‌شاءالله آن هم در لندفیل‌های اهواز اجرا می‌شود که ازطریق تبخیر بیشتر، مشکل شیرابه به‌طورکامل حل شود. همانگونه که مطلعید، بنده چندین ماه است که عهده‌دار هدایت معاونت محیط‌زیست و خدمات شهری شهرداری اهواز شده‌ام و اطمینان می‌دهم در زمینه حفظ و صیانت از سلامت مردم این‌شهر هیچ‌گونه کوتاهی‌ای نخواهم کرد.»

شمسی با اشاره به معضل زباله‌های عفونی در سایت دفن زباله صفیره اهواز ادامه می‌دهد: «از زمانی که وارد کار شده‌ام با حساسیتی که نسبت به مسئله محیط‌زیست و سلامت مردم دارم تلاش کرده‌ام اولاً حفاظت از سایت صفیره به گونه‌ای باشد که هیچ زباله‌گردی نتواند وارد آن شود و اگر فیلم‌هایی دراین‌باره وجود دارد مربوط به گذشته است و موارد نادری هم که باشد با برخورد اداری با متخلفان مواجه خواهد شد. ثانیاً جمع‌آوری زباله‌های عفونی با استفاده از ماشین‌آلات تمام‌استیل مخصوص که استاندارد این‌کار است، صورت می‌گیرد. همچنین بنده موکداً تذکر داده‌ام که زباله عفونی قبل از حمل باید براساس قانون، توسط بیمارستان‌ها، مراکز درمانی و مطب‌ها اتوکلاو وبی‌خطرسازی شود. دستور داده‌ام که در محل دفن با رعایت نکات بهداشتی و استفاده از آهک و به نحو مناسبی دفن صورت گیرد. گرچه گزارش شما را هم بررسی خواهم کرد و البته از حساسیت شما متشکرم. اما به اطلاع می‌رسانم که سعی کرده‌ام بازدیدهای هفتگی از سایت صفیره داشته باشم و نظارت میدانی بر عملکرد سازمان پسماند داشته باشم.» معاون محیط‌زیست و خدمات شهری شهرداری اهواز با توضیح درباره مشکل کارخانه تولید کمپوست اهواز می‌گوید: «با شما موافقم که هدف ما در شهرداری‌ها باید ابتدا کاهش تولید زباله، سپس فراهم‌آوردن شرایطی باشد که عمده زباله تولید شده، فرآوری شود. باتوجه به اینکه گفتم 65 درصد از زباله اهواز‌تر می‌باشد، خُب این یک امکان مناسب برای تولید کود و کمپوست است که تناژ دفن را کاهش می‌دهد. باید سال‌ها پیش به‌این‌سو حرکت می‌کردیم. اهواز بین 500تا 600تن زباله تولید می‌کند و این حجم بالا باید فرآوری شود. اساس کارخانه موجود نیمه‌مکانیزه، تفکیک زباله خشک است که برای فرآوری جداسازی می‌شود. زباله‌ تر هم زیرسرندی است اصطلاحاً و به محل دفن می‌رود. جدا از اینکه در حال حاضر سلول 2 مورد بهره‌برداری است و سلول 3 هم در حال اقدام است که اینها کارهای بزرگی هستند. ولی از همان ابتدای تصدی این معاونت، راهبرد تولید کمپوست را برای سازمان پسماند اعلام کرده‌ام. این را هم بگویم که پیش از ورود بنده، این کارخانه تعطیل بود و بسیاری تجهیزات آن یا به سرقت رفته بود یا مستعمل شده بود که با تلاش بسیار دوباره اورهال و راه‌اندازی شد و درحال‌حاضر مشغول‌به‌کار است. البته حرف شما درخصوص تولید کمپوست کاملاً درست است. زیرسازی محوطه تولید کمپوست در حال انجام است. مقرر شده دستگاه ترنر که نقش مهمی در تولید کود دارد، خریداری شود و ان‌شاءالله به زودی شاهد تولید کمپوست باکیفیت از زباله اهواز خواهیم بود.»

یک آلودگی زنجیره‌وار

محمد درویش، کارشناس و پژوهشگر محیط‌زیست در گفت‌وگو با «هم‌میهن» نسبت به خطرات ناشی از این آلودگی‌های زیست‌محیطی هشدار می‌دهد: «درواقع اهواز آب زیرزمینی ندارد؛ آب زیرسطحی است که درنهایت وارد کارون می‌شود. این مشکل سال‌هاست که گریبان اهواز را گرفته و بسیار خطرناک است. راه چاره آن هم تفکیک زباله از مبدأ است. ما به‌جز 3درصد زباله خطرناک بیمارستانی و عفونی که حتما باید سوزانده شوند، 70درصد زباله‌تر داریم که قابل بازیافت و تبدیل به کمپوست است. امکان تبدیل آن به غذای دام هم وجود دارد. باقی زباله هم که شامل پلاستیک، چوب، کاغذ، فلز و شیشه است به‌راحتی می‌تواند در چرخه تولید مورد استفاده قرار بگیرد. این چالش می‌تواند تبدیل به یک فرصت شود و من امیدوارم روزی این اتفاق در کشور ما بیفتد. با سهل‌انگاری در اصول صحیح امحاء زباله، شیرابه مستقیم وارد کارون می‌شود و آلودگی‌های زیست‌محیطی جبران‌ناپذیری را به‌همراه دارد. در خوزستان، جز قسمت‌های شمالی که آبرفت درشت‌دانه و آبخوان وجود دارد، در باقی نواحی آبرفت ریزدانه یا جلگه داریم. درنتیجه آب زیرزمینی یا چاه نمی‌توان داشت. درواقع همه آب‌ها در سطح زمین یا در جریان زیرسطحی نزدیک به زمین جاری و وارد رودخانه‌های اصلی خوزستان یعنی دز، کارون، کرخه، جراحی، مارون، زهره، بهمن‌شیر و درنهایت اروندرود می‌شود. بنابراین هر شیرابه، پساب و فاضلاب که تولید شود در گام نخست وارد اصلی‌ترین رودخانه خوزستان یعنی کارون و بعد وارد کرخه و باقی رودخانه‌ها می‌شود.»

بلای جان نخلستان

محمد درویش با اشاره به بحران خشکی بسیاری از نخلستان‌ها در استان خوزستان در ادامه توضیح می‌دهد: «شیرابه حاصل انباشت زباله ‌تر است. زباله ‌تر هم به‌راحتی می‌تواند تبدیل به کمپوست یا غذای دام شود. آلودگی حاصل این شیرابه خیلی جدی است. امروز این آلودگی باعث شده ما یک بحران جدی در منطقه شادگان، خرمشهر و آبادان داشته باشیم. تسویه‌آب شهروندان به یک‌ بحران‌ جدی تبدیل شده است. کیفیت خاک نخلستان‌ها در کنار اروندرود، همچنین شادگان و اطراف رودخانه بهمن‌شیر به‌شدت افت پیدا کرده است. خیلی از نخلستان‌های ما به‌دلیل تلفیق از جریان‌های شور خلیج‌فارس و کیفیت پایین آب کارون که تحت‌تاثیر فاضلاب و شیرابه است، امروز خشک شده‌اند.» درویش با اشاره به سابقه این منطقه در گذشته اضافه می‌کند: «در گذشته طرح‌های انتقال آب در بالادست کارون به این شکل اجرا نمی‌شده و سدسازی‌ها به این تعداد نبوده است. حجم کارون هم آنقدر زیاد بود که این فاضلاب‌ها و شیرابه‌ها در آن دیده نمی‌شد. امروز کارون به علت سدسازی‌ها و بارگذاری‌های متعدد به‌شدت کم‌آب شده است. طرح‌های انتقال آب، خشکسالی، تغییر اقلیم و جهان گرمایی هم به این مسئله دوچندان دامن زده است. همه اینها باعث شده است تا دبی متوسط کارون در خیلی از مواقع سال به زیر 250مترمکعب در ثانیه در مقطع اهواز کاهش پیدا کند. درنتیجه همه این فاضلاب‌ها و پساب‌ها به وضوح بیشتری در آن دیده می‌شود و موجب کاهش شدید کیفیت آب و حتی کاهش میزان ماهی‌ها شده است.» این کارشناس محیط‌زیست از یک تهدید جدی دیگر در این منطقه هم چنین می‌گوید: «پساب بزرگ کشت و صنعت نیشکر بزرگترین تهدید آلودگی آبی منطقه است. پساب بزرگ شور کارخانه نیشکر، ضربه آخر به جان کیفیت آب کارون، همچنین کیفیت تالاب شادگان است. پساب این کارخانه باید تسویه شود که به‌دلیل هزینه زیادی که دارد، این‌کار را انجام نمی‌دهند.»

محمد درویش بر خطرات جدی زباله‌های عفونی هم تاکید دارد: «خطرناک‌ترین بخش زباله‌ هم زباله‌های عفونی است که ممکن است به اشتباه حتی غذای دام یا طیور قرار بگیرد و وارد چرخه غذایی انسان‌ها بشوند. همچنین آنها منابع آب و خاک را به‌شدت آلوده می‌کنند و این آلودگی می‌تواند تا چندصدسال در محیط باقی بماند. خطرات آن تاثیر مستقیم بر سیستم سلامت انسان دارد. در یک محوطه ایزوله و عایق باید آنها را امحاء کرد. خود بیمارستان‌ها باید مجهز به زباله‌سوز باشند و اجازه ندهند این زباله‌ها خارج شوند. در این صورت فقط زباله‌های عفونی منازل و مراکز خصوصی می‌ماند که شهرداری‌ها باید با این تمهیداتی که گفته شد آن را امحاء کنند. اگر بحث تفکیک اتفاق بیفتد این زباله‌ها کمتر از 3درصد است. خوزستان یکی از استان‌های بزرگ و پهناور ایران است و ما با کمبود زمین مواجه نیستیم که نتوانیم این مسئله را حل کنیم. باید اپلیکیشن‌های جمع‌آوری زباله را حمایت و تقویت کنند. به شهروندان هم انگیزه بدهند تا خودشان زباله‌ها را تفکیک کنند. این تفکیک از مبدأ بسیار کمک‌کننده خواهد بود.»

فراموشی آیین‌نامه مدیریت پسماند

هژیر کیانی، دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان هم در گفت‌وگو با «هم‌میهن» می‌گوید: «با استناد به قانون و آیین‌نامه مدیریت پسماند، شهرداری اهواز سال‌هاست که مرتکب جرم می‌شود و ترک فعل‌ها و بی‌مبالاتی‌ها در این زمینه بهداشت عمومی را تهدید می‌کند. در سایه فرهنگ بی‌کیفری و بی‌برنامگی و سوء‌مدیریت سالیان گذشته تاکنون استان خوزستان در چنگال پسماندهای متعدد گرفتار شده است. اگر تا سال‌های گذشته بهانه نبود نقدینگی و کمبود اعتبار، بهانه‌ای برای مسئولیت‌گریزی شهرداران بود (هرچند شهرداری اهواز همواره از عوارض آلایندگی برخوردار بوده است)، در دوسال اخیر هرگونه بهانه و توجیهی غیرقابل‌قبول است چراکه نه‌تنها کلان‌شهر اهواز بلکه تمام شهرداری‌ها و دهیاری‌های استان می‌توانستند و می‌توانند از محل این اعتبارات برای همیشه تهدید علیه بهداشت عمومی را پایان دهند و با اجرای قانون و ایجاد کارخانه‌های بازیافت سلامت و محیط‌زیست شهری و روستایی را بازگردانند.» این فعال محیط‌زیست ادامه می‌دهد: «بارها از طریق مکاتبه و رسانه‌ای کردن این موضوع شوراهای اسلامی ادوار کلان‌شهر اهواز را در معرض این پرسش عمومی قرار داده‌ایم که گزارشی از شیوه‌ هزینه‌کرد عوارض آلایندگی ارائه کنند ولی هیچ‌گاه حاضر به پاسخگویی نبوده‌اند و امیدواریم در این دوره گزارشی شفاف ارائه شود.» کیانی می‌گوید در سال گذشته و سال جاری شاهد یک خطای خسارت‌بار هستیم و اعتبارات آلایندگی در پروژه‌های غیرمرتبط با حفظ و احیاء محیط‌زیست شهری و روستایی هزینه می‌شود: «این رویه نادیده‌انگاشتن حقوق مسلم شهروندی و روستاوندی و نیز اتلاف منابع را در پی دارد. عوارض آلایندگی مطابق قانون باید در بهبود کیفیت زیستن مردم و حل مسائل اساسی همچون پسماند و احداث کارخانه‌ بازیافت برای تامین سلامت عمومی هزینه شود اما متاسفانه آنچه اولویت شهرداران نیست سلامت و بهداشت عمومی است و تداوم این شیوه ناصحیح هزینه‌کرد منابع نارضایتی عمومی را در پی خواهد داشت.» او همچنین با اشاره به بحران‌های متعدد در برخی شهرهای خوزستان می‌گوید: «اگر به‌درستی مسائل را تجزیه و تحلیل کنیم ترک‌فعل‌های شهرداران و نارضایتی‌های عمومی که به‌تبع آن ایجاد می‌شود زمینه‌ساز نارضایتی‌های اجتماعی می‌شود. حتی بخشی از اعتراضات مردمی را در جریانات اخیر می‌توان در قالب سوء‌مدیریت‌های مدیران‌شهری و بی‌توجهی‌های مداومی بررسی کرد که به دلیل انباشت بدیهی‌ترین مطالبات مدنی و حقوق شهروندی از سوی شوراهای اسلامی شهرها و شهرداری‌ها به وجود آمده است.» این فعال محیط‌زیست معتقد است جای خالی پژوهش‌ها در این زمینه وجود دارد که نشان می‌دهد میزان و سهم اجرانشدن قانون مدیریت پسماند ازسوی شهرداری‌ها تاچه‌اندازه در بحران‌های مختلف نقش داشته است.

دبیر انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان می‌گوید که شهرداران بیشتر به دنبال فعالیت‌هایی‌اند که بیشتر به چشم شهروندان می‌آید و به‌دلیل نداشتن چشم‌انداز روشن و قابل اندازه‌گیری، اولویت‌بندی برای حل مسائل ندارند به همین دلیل است که هیچ‌کدام از مراحل پنج‌گانه‌ای که آیین‌نامه اجرای آن در قانون مدیریت پسماند آمده، اجرا نشده است: «شاید بتوان گفت دلیل آن‌هم عدم شناخت مسئولان ذی‌ربط از پیامدهای محیط‌زیست انسانی و طبیعی است. ضمن اینکه ما در استان‌مان یکسری محدودیت‌های دمایی، اقلیمی و محیطی نیز داریم که اتفاقا ‌باید اینجا موضوع خیلی جدی‌تر گرفته می‌شد. گرمای هوا در اینجا سرعت فساد زباله‌ها را بالا می‌برد. به‌علاوه ما مشکل آب‌های زیرزمینی را داریم و همه اینها ضرورت نگاه جدی به بحث زباله را ایجاب می‌کند. محیط‌زیست انسانی و شهری خوزستان در موضوع زباله نیازمند یک عملیات نجات‌بخشی است. ولی مسئولان شهرداری و شورای شهر هیچ برنامه مدون و چشم‌انداز مشخصی برای این موضوع ندارند، درصورتی‌که این مسئله از بعد اقتصادی بسیار مهم است و از بعد بهداشتی و محیط‌زیستی می‌تواند خطرآفرین باشد.» او ادامه می‌دهد: «ایراد بودجه‌ای را در عدم اجرای طرح‌های حوزه مدیریت پسماند یک لاف دانسته و معتقد است: شهرداری برای عمل در این حوزه درآمدهای مکفی دارد اما بی‌برنامگی و سوء‌مدیریت، موضوعی است که خوزستان و کلانشهر اهواز در حوزه مدیریت پسماند از آن رنج می‌برد: «سالانه بیش از 70 میلیارد تومان تنها اعتبارات حاصل از عوارض آلایندگی به‌حساب شهرداری اهواز واریز می‌شود و اگر بگویند واریز نمی‌شود این از سوء‌مدیریت کسانی است که متولی دریافت این عوارض هستند. مسئولان شهرداری، اعتباراتی که در این سال‌ها جذب‌شده را کجا هزینه و چه کمکی به محیط‌زیست کرده‌اند؟ عوارض آلایندگی محیط‌زیست مستقیما باید درجهت بهبود و کیفیت زیستن در شهرها و محیط‌زیست انسانی و طبیعی آن محدوده، استان و کلانشهر اهواز هزینه بشود که متأسفانه تابه‌حال چنین اتفاقی نیفتاده است. بنابراین بحث کمبود اعتبارات و منابع کاملا فرافکنی و مسئولیت‌گریزی مستقیم شهرداری و متولیان امر پسماند در اهواز است. موضوع تفکیک زباله از مبدأ که دیگر یک اقدام فرهنگی است و بودجه چندانی نیاز ندارد. چرا در آن حوزه کاری صورت نگرفته است؟»

مردم می‌توانند شکایت کنند

هژیر کیانی به حقوق مردم منطقه تاکید دارد: «مردم روستای صفیره سال‌هاست از این موضوع رنج می‌برند و به خاطر خسارت‌هایی که دیده‌اند می‌توانند با باز کردن یک پرونده حقوقی از شهرداری‌طلب غرامت کنند. یک وکیل و مدعی‌العموم می‌تواند به‌دلیل عدم اجرای قانون دفن پسماند که تهدید علیه بهداشت عمومی و اقدامی مجرمانه است، از شهرداری شکایت کرده و‌طلب غرامت کند.» کیانی درباره آتش‌سوزی‌ها در سایت صفیره می‌گوید: «آتش‌سوزی‌ها باید کارشناسی بشود چه‌بسا ممکن است این عمدی‌بودن، کار خود متولیان زباله باشد که بخواهند اینها را بسوزانند و یک‌باره از شرش خلاص شوند. نمی‌شود صرفا مردم یا دوره‌گردها را متهم کرد. ما یک‌سری شواهد و مستندات داریم که می‌گوییم این کار عمدی است، شهرداری هم اگر مستنداتی درخصوص مقصر نبودن خودش دارد، منتشر کند. این موضوع را ما در مورد شهر ایذه شاهد بودیم. سال‌ها در سایت رادفند ایذه زباله‌ها را آتش می‌زدند. انجمن دوستداران محیط‌زیست استان آمد و جلوی‌شان را گرفت و برای شهرداری نیز حکم حبس تعزیری آمد. اما متاسفانه الان در نزدیکی مناطق مسکونی به شکل بدتری دفن زباله صورت می‌گیرد. مطابق قانون مدیریت پسماند مدیریت اجرایی تمام پسماندهای عادی را طبق ماده7، به عهده شهرداری‌هاست و اگر قانون و آیین‌نامه مربوطه اجرا شود تفکیک زباله از مبدأ و جداسازی پسماندها در کنار آموزش شهروندان انجام پذیرد، بسیاری از مسائل حل خواهد شد و هنگامی می‌توانند ادعا کنند قانون را اجرا می‌کنند که در کنار این اقدامات الزامی و قانونی اقدام به احداث کارخانه بازیافت کنند.» به گفته این فعال محیط‌زیست: «طبق ماده 688 قانون مجازات اسلامی هم شهروندان عادی، هم انجمن‌ها، هم ناظر اجرایی قانون مدیریت‌پسماند که اداره محیط‌زیست استان است و هم دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز این حق را دارند که تحت‌عنوان تهدید علیه بهداشت عمومی با گزارش جرم به دادستانی محل وقوع بزه که دادستانی اهواز است از شهرداری شکایت کنند. حال که اقدام موثری ازسوی شهرداری نمی‌بینیم امیدواریم دستگاه قضایی به عنوان مدعی‌العموم ورود و مردم را از شر این سوء‌مدیرت‌ها رها کند. ضمن نقد جدی به عملکرد و نظارت ضعیف اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان خوزستان بر شیوه هزینه‌کرد عوارض آلایندگی از وزارت کشور و استانداری خوزستان می‌خواهیم در شیوه هزینه‌کرد عوارض آلایندگی تجدیدنظر کرده و اولویت نخست را حل مسئله پسماند در استان قرار دهند.»

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه جامعه
  • شگفتی بیشتر به خاطر این است که چرا وقتی مردان سنتی اصول‌گرا و محافظه‌کار همراهی نشان می‌دهند و زبان نرم‌تری دارند…

آخرین اخبار