شکاف بین نخبگان در ایران
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
پاتریک وینتور
مترجم: فاطمه لطفی
اولین نشانههای شکاف در بین نخبگان سیاسی ایران پس از شروع اعتراضات به رهبری زنان نمایان شده و یکی از شخصیتهای مطرح این کشور خواستار آن شده است که در سیاستهای مربوط به اجرای قانون حجاب اجباری بازنگری شود و اعتراف کرده که این اعتراضات ریشههای سیاسی عمیقی دارد و صرفا محصول تحریک آمریکا یا اسرائیل نیست. این دعوت به خویشتنداری از سوی علی لاریجانی، رئیس سابق مجلس ایران و از چهرههای بیعیب و نقص نظام صورت گرفته است. لحن لاریجانی در تضاد با ادامه خط مشی سازشناپذیر روزهای گذشته مجلس و نیروهای امنیتی و همچنین تلاشهای هماهنگ برای تضعیف اعتبار خانواده مهسا امینی، زن 22ساله کُرد بوده است. این زن ماه گذشته پس از دستگیری توسط گشت ارشاد، درگذشت و همین موضوع موجی از اعتراضات را در سراسر کشور برانگیخت.
معترضان روز چهارشنبه پس از خشونتهای شبانه در پایتخت و شهرهای کردنشین سنندج، سقز، بوکان و دهگلان خواستار تجمع گسترده در تهران شده بودند. بسیاری از مغازهها در اعتراض به سیاستهای موجود به حالت تعطیل درآمدند و تظاهراتی که توسط کانون وکلای تهران ترتیب داده شده بود، توسط نیروهای امنیتی برهم زده شد. درحالیکه بهطور فزایندهای مشخص شده که بسیاری در خیابانها دیگر نهتنها به نظارت پلیس بر حجاب علاقه ندارند، بلکه مشروعیت نظام را نشانه گرفتهاند. همچنین برای جلوگیری از تجمع معترضان اینترنت را قطع کردهاند. مرکز حقوق بشر ایران، مستقر در اسلو، اعلام کرده که تعداد کشتههای این اعتراضات از 200 نفر فراتر رفته است. مصطفی تاجزاده، سیاستمدار معروف اصلاحطلب نیز به اتهام تبانی علیه نظام به هشت سال زندان محکوم شد. علی صالحی، دادستان کل تهران گفت: «60 کیفرخواست علیه اغتشاشگران پایتخت صادر شده است.»
اما لاریجانی نشان داد که همه مقامات با نگاه تکبعدی حکومت همراه نیستند، از این رو سکوت طولانیمدت خود را شکست و تاکید حکومت بر حجاب اجباری را که باعث مرگ مهسا امینی شده است، زیر سوال برد. وی در گفتوگوی طولانی با یکی از رسانههای خبری ایران هشدار داد که افراطگرایی در اجرای امور اجتماعی منجر به واکنشهای افراطی میشود: «حجاب راهحل فرهنگی دارد، به احکام و رفراندوم نیاز ندارد. من از خدمات نیروی انتظامی و بسیج قدردانی میکنم، اما این بار نباید به دوش آنها گذاشته شود».
او ادامه داد: «شک نکنید وقتی یک پدیده فرهنگی فراگیر میشود، برخورد سفت و سخت با آن درمان نیست. افراد و جوانانی که به خیابان آمدند، فرزندان خودمان هستند. در یک خانواده اگر فرزندی تخلف کند، تلاش میکنند او را به یک مسیر درست راهبری کنند، جامعه بیشتر به این هدایت از جنس مدارا و تساهل نیاز دارد». وی افزود: «مثل اینکه آدم میگرن دارد، اما برایش نسخهای که مینویسیم نسخه فردیست که بیماری قلبی دارد و تمام رگهایش بسته است. در بحث حجاب، ما در این شرایط بودیم.»لاریجانی به زمان شاه، قبل از سال 1979 اشاره کرد که حجاب اجباری نبود، اما بسیاری از مردم به صورت داوطلبانه حجاب را رعایت میکردند: «حکومت اسلامی این است که مردم خودشان، امور را اداره کنند. از نظر عدالت اجتماعی هم همینطور است. در صورت اداره امور توسط مردم، استعدادهای آنان شکوفا میشود. مشکل این است که اگر در جامعهای، جوانان یکی از احکام شرعی را از نظر فکری و اجتماعی به درستی اجرا نکنند، صددرصد اشکال ندارد». او همچنین این نظریه را که بهطور گسترده ترویج میشود که ممکن است جامعه اسلامی ایران بهگونهای که اندلس- به گفته برخی از محققان- در قرن پانزدهم به دلیل حذف الزام داشتن حجاب به مسیحیت درآمد، فرو بریزد، رد کرد.
وی گفت: «در برخی از جوامع اسلامی احکام حجاب از ما سفتتر است. آیا فساد در آنها کمتر است؟ نه، بیشتر پنهان بود». لاریجانی برای چندین دهه یکی از شخصیتهای اصلی سیاست ایران بوده است. او سال گذشته ظاهرا به این دلیل که شورای نگهبان او را ردصلاحیت کرد، از رقابت در انتخابات ریاستجمهوری بازماند، اما واقعیت این بود که او تهدیدی برای پیروزی ابراهیم رئیسی بود. انتقادها در مطبوعات بهشدت سانسور شده ایران هم که از محکومکردن این اغتشاشات تا رد وجود هر نوعی اعتراضی است، تا حدی جریان دارد. روزنامه جمهوری اسلامی در مطلبی آورده است: «آنچه در حال حاضر در سطح حاکمیت در کشور ما میگذرد، نه بر اساس تفکیک قوا است و نه براساس تنوع دیدگاهها در مدیریت».