کاش کرسیهای آزاداندیشی به درستی شکل میگرفت
رحیم ابوالحسنی، استاد علوم سیاسی:
رحیم ابوالحسنی، استاد علوم سیاسی:
اواخر سال گذشته خبری مبنی بر اخراج و بازنشستگی اجباری برخی اساتید دانشگاهها منتشر شد و بسیاری این رفتار را سیاسی عنوان کردند که وزارت علوم و وزیر علوم در برابر آن موضع گرفتند. حال روز گذشته صادق زیباکلام از ممنوع از تدریس شدناش خبر داد و بار دیگر بحث بر سر اینکه آیا به دلیل اظهارنظرهای اخیر او در پی اعتراضات با او برخورد سیاسی شده است؟ به میان آمد. در این بین سوال این است که چه رویهای برای تعامل با اساتید و دانشجویان معترض باید در پیش گرفته شود. در این زمینه گفتوگویی با رحیم ابوالحسنی، استاد علوم سیاسی انجام دادهایم که در ادامه میآید.
مساله برخورد با اساتید پس از حوادث گوناگون بهویژه اعتراضاتی که معمولا موج آن به دانشگاهها هم میرسد، از جمله مباحثی است که هرازگاه مطرح میشود و مورد بحث قرار میگیرد و در پی اعتراضات اخیر هم این موضوع دوباره مطرح شد. تحلیلتان درباره نحوه تعامل با اساتید منتقد و معترض چیست و چه آسیبی به آینده کشور میزند؟
این موضوع یک بحث توصیفی، یک بحث تحلیلی و یک بحث پیامدی دارد. درباره بحث توصیفی و تحلیلیاش باید گفت که مصادیق آن در جهان وجود دارد که در برخی نظامهای غیردموکراتیک هرکه در فضای جامعه بهویژه در دانشگاه آگاهیبخشی میکند؛ وقتی سخنان آن با هسته سخت قدرت همخوانی نداشته باشد، با او برخورد میشود. پس از حوادث 88 این رویه برخورد با اساتید دانشگاه در مقاطعی بهویژه برای اساتید علوم سیاسی و علوم اجتماعی اتفاق افتاد. بهعبارتی آن زمان که پاسخگویی از سوی مسئولان اتفاق نمیافتد و این مسئولان توان آن را در خود نمیبینند، فضا به سمت بروز رفتارهای رادیکال از جمله برخورد سلبی با اساتید میرود. درباره پیامد آن، طبیعتا همه عواقب رفتار حذفی آن در نهادهای علمی و آموزشی را میدانند و بیان آن بیان مکررات میشود.
چه راهکاری در این زمینه میتوان پیشنهاد داد که هم اعتراض و انتقاد در فضای دانشگاه به قوت خود بماند و همچنین برخوردهایی رخ ندهد؟
اخراج و حذف قطعا به ضرر دانشگاه است. اگر به جای چنین کاری به سخنان رهبری در دهه 80 که کرسیهای آزاداندیشی را برای بیان انتقادات و اعتراضات مطرح کرده بودند، اجرا میکردند؛ هم اندیشه رشد میکرد و هم تعامل انجام میگرفت و ابهامات در بسیاری موارد رفع میشد و با پاسخ بسیاری سوالات، نارضایتیها کاسته میشد و از همین کرسی آزاداندیشی به قول آقای شاهرودی «اندیشههای فاضله» تعمیق پیدا میکرد و قطعا راهحلهایی درباره مشکلات پیدا میشد. حتی اگر هماندیشی به نتیجه نمیرسید، فرصت برای راه سوم یافتن باقی بود. متاسفانه کرسیهای آزاداندیشی تبدیل به کلاسهای آموزش یک نگاه خاص و استقبال به آن کم شد. به هر حال یک گوینده و استادی که از دانشگاه حذف میشود، در خانه نمیماند و در فضای مجازی فعالیتاش را انجام میدهد. پیش از این دوران هم نتوانستند آنها را که از دانشگاه حذف کردند، از فضای سیاسی جامعه هم حذف کنند. از طرفی این دیدگاه روانشناسانه هم وجود دارد که «انسان نسبت به هرچه منع میشود حریص میشود». جامعه هم همین رویکرد را در قبال چهرههایی که از فضای رسمی حذف میشوند، پیدا میکند و این نارضایتی و انتقاد هم شکل میگیرد که «چرا اجازه سخن گفتن به آن فرد را نمیدهند». این روند پیامدی به جز ایجاد شکاف بیشتر سیاسی در جامعه نخواهد داشت و موجب رفتار خشونتآمیز و رادیکالی در پی نارضایتیها خواهد شد. پس این روندها نتیجه مثبتی برای کشور ندارد و موجب انباشت مطالبات میشود، حتی اگر در زمان حال هم آرامش فراهم شود، بعد در برههای دیگر به شکلی دیگر این اعتراضات شکل میگیرد.
دیروز آقای زیباکلام از ادامه تدریس منع شدند. نظرتان درباره حذف ایشان چیست؟
زیباکلام در کشور تبدیل به سلبریتی شده است و مردم در ابعاد گوناگون نظراتاش را مورد توجه قرار میدهند؛ ایشان قبل از انقلاب جزو مبارزان برای پیروزی انقلاب بودند و پس از پیروزی انقلاب هم از مدافعاناش هستند. حضور ایشان در دانشگاه توان و سلامت نظام را افزایش داده است. او جلوی تجزیهطلبان و براندازان ایستاده و مطالبات را مطرح میکند. البته ایشان بازنشسته است، اما باید حق تدریس و تردد در دانشگاه برای او محفوظ باشد و این به نفع جامعه و حکومت است.