با مسدودسازی فضای مجازی مردم به دولت بیاعتماد میشوند
ناصر ایمانی فعال سیاسی اصولگرا
ناصر ایمانی فعال سیاسی اصولگرا
موج مسدودسازی شبکههای اجتماعی دوباره از راه رسیده است و پیش از این هم با یک بحران در کشور، دسترسی به برخی از این شبکهها مسدود شده و این مسدودسازی بعد از آرام شدن اوضاع برداشته نشده و همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که پیشتر درباره شبکههایی مانند توئیتر و فیسبوک اتفاق افتاد و در مقاطع بعد به تلگرام و کلابهاوس رسید. حالا در جریانات جاری کشور پس از درگذشت مهسا امینی، نوبت به واتسآپ و اینستاگرام رسیده است که مسدود شوند. ناصر ایمانی، تحلیلگر سیاسی اصولگرا و فعال رسانهای در گفتوگویی که با هممیهن انجام داده، معتقد است که مسدودسازی در مواقع بحرانها سیاستی است که در بسیاری از کشورهای جهان اعمال شده، اما ادامه این مسدود بودن سیاست خوبی نیست و باعث خواهد شد مردم به دولت بیاعتماد شوند.
از زمانی که شبکههای اجتماعی شروع به فعالیت کردند، ما شاهد مسدود شدن این شبکهها در ایران در مقاطع مختلف بودهایم. آیا فیلترینگ و مسدودسازی سیاست موفق و مناسبی بوده است؟
چند موضوع را باید درباره این بحث مدنظر قرار داد. اولین مطلب این است که اصل کلی این است که هیچ فیلترینگی وجود نداشته باشد، بهاینمعنا که ما فضای مجازی و اینترنت را به عنوان حق مسلم مردم بدانیم، بنابراین فیلترینگ یعنی مانع شدن از دسترسی به حق مردم؛ این هم مانند بسیاری از حقوق مردم است که طی دو دهه اخیر در جهان بوده است. مطلب دوم این است که فیلترینگ در دنیا وجود دارد، یعنی این حق مردم را در برخی موارد در جهان دچار محدودیت میکنند، شما اگر دقت کرده باشید در کشورهای دیگر نوعی فیلترینگ هوشمند دارند و گروههای سنی تا حدی میتوانند استفاده کنند و این کاملا معقول و طبیعی است، یعنی در یک مواردی این حق از مردم سلب میشود. مطلب سوم این است که در ایران فیلترینگی که به وجود آمد، همواره مخالفانی حتی در بین افراد مسئول کشور داشته است و الان هم داریم. به نظر میرسد فیلترینگ روشمند نبوده است. این یک بحث بین طرفداران جمهوری اسلامی و غیرطرفداران نیست؛ بحثی است که در بین موافقان هم وجود دارد و افرادی هستند که به صورت جدی و با دلایلی با برخی فیلترها مانند توئیتر مخالف هستند. بنابراین یک بحث گروهی است و نباید آن را انقلابی و غیرانقلابی کرد. مطلب چهارم این است که آیا مسدودسازی که در زمان بحرانهای اجتماعی، مثل روزهای اخیر بهوجود آمده است، پسندیده و معقول است و باعث عدم دسترسی افرادی که میخواهند به بحران دامن بزنند، خواهد شد و عامه مردم این فیلترینگ در مواقع خاص را میپذیرند؟ در اینجا یک نکتهای را باید بگویم که شاید کمتر به آن توجه شده است، این یک واقعیت است که از فضای مجازی به صورت کلی (نه فقط سیاسی) در ایران استفاده نامناسب هم میشود و در موارد متعدد باعث رنجش افراد جامعه شده است. مثلا بارها دیدهایم در فضای مجازی عکس یا فیلمی منتشرشده که رنجشهای شدید را ایجاد کرده است. این یعنی ما در ایران خیلی رعایت استفاده از فضای مجازی را نمیکنیم. نکته دیگر این است که فضای مجازی به شدت تحت تهاجم خارج از کشور است. بعضی کشورها و جریانات ضدایران و جمهوری اسلامی در خارج از کشور از این فضا استفاده میکنند، شما نمیتوانید کشوری را پیدا کنید، اینقدر مخالف داشته باشد. ما در بحرانهای سیاسی، ناگهان با دو واقعیت روبهرو میشویم، اول به علت ضعیف بودن فرهنگ استفاده از فضای مجازی و دوم، تهاجمی که از خارج صورت میگیرد. بنابر این فضای مجازی باعث شده در بحرانها با جنگ روانی و دروغپراکنی و بزرگنماییها، افکار عمومی را سازماندهی کنند. حجم حملاتی که از سوی رسانههای خارجی در مورد یک موضوعی مانند جریان بنزین در آبان 98 ایجاد شد، در هیچ کشور دنیا سابقه نداشته است که این حجم بمباران خبری شود. بنابراین عملا در بحرانها فضای مجازی در اختیار افرادی قرار میگیرد که اهداف خاص دارند.
شما از بحرانها گفتید. سوال این است که در چنین مواقعی باید چه کرد؟ آیا مسدود کردن اینترنت میتواند کفایت کند؟ تکلیف آسیبی که به اقتصاد مردم وارد میشود، چیست؟
پاسخ به این سوال صفر و صد نیست. یعنی نمیتوان گفت صددرصد موثر یا صددرصد غیرموثر است، تا درصدی تاثیر دارد، اما اینکه چه باید کرد این است که در خارج از کشور هم این موضوع بوده، البته نه به صورت گروهی، در یک منطقهای بحران ایجاد میشود، اینترنت منطقه قطع میشود، اما چون موقت و کوتاه است به گوش نمیرسد. اما برای ما سراسری است. پاسخ کلی این است که اگر در مواقع خاص، امنیت ملی کشور به خطر بیفتد و نقاط مختلف کشور متشنج شود، ما بهرغم میل باطنی این را میپذیریم، این محدود کردن اگر بتواند به امنیت کشور کمک کند، میتواند معقول باشد. باز هم تاکید میکنم، فضای مجازی در مواقع بحران در اختیار کشور نیست و مقدار زیادی از آن در اختیار بیگانه است.
درست است که این تجربه در جهان اجرا شده است، اما تجربهای که در ایران داریم، این است که هرگاه فیلترینگ صورت گرفت، دائمی ماند. اما جامعه میبیند فضایی مثل توئیتر فیلتر است، اما مسئولان در همین فضا حضور دارند، این دوگانگی آزاردهنده نیست؟
من مواردی که گفتم فیلترینگ در مواقع بحرانهاست. اما این موضوع که گفتید کلی است. بله این موضوع کاملا صحیح است، اگر قرار است فیلترینگ هم ایجاد شود، خیلی هوشمندانه و دقیق نیست، به عنوان مثال میدانیم که کمترین شبکه مجازی که به آن مراجعه میشود، توئیتر است و دلیل آن هم مشخص است که محدودیت کارکتر دارد، درحالیکه اینستاگرام امکانات به مراتب بالاتری دارد، اما میبینیم که اینستاگرام در زمانی فیلتر نشده بود، اما توئیتر فیلتر بود. به نظر میآید باید این موارد مورد بازنگری قرار بگیرد. نمیگویم اینستاگرام فیلتر شود، بلکه باید بازنگری شود. خیلی از مسئولان مخالف هستند، اما متاسفانه هر زمانی بحرانی ایجاد میشود و فیلترینگ صورت میگیرد، ما میبینیم این فیلترینگ باقی میماند. این روش صحیح نیست؛ زیرا مردم به سیستم و دولت بیاعتماد میشوند. مردم وقتی میبینند تا قبل از بحران، فلان شبکه اجتماعی فیلتر نبوده اما بعد از بحران فیلتر شده است، بعد از بحران اگر مسدودسازی رفع شود، میگویند دولت در این شرایط حق دارد، اما اگر ادامه داشته باشد، میگویند پس اساسا میخواستند فیلتر کنند و بحران، بهانهای برای فیلترینگ شده است و این بیاعتمادی مردم را همراه دارد.
موضوع دیگر این است که در مقاطع مختلف از سوی برخی مسئولان گفته میشود که ما از فیلترینگ استفاده نمیکنیم، اما زمانی که خودشان در مسئولیت حضور دارند، دست به فیلتر کردن میزنند. تکلیف این تناقض در گفتار و رفتار چیست؟
در مواقع بحرانهای سیاسی و اجتماعی، یکی از مواردی که خشم مردم را بیشتر میکند، همین تناقضهایی است که دیده میشود. ما در ایران زیاد تناقض داریم و چیزهای مختلفی است که با هم همخوانی ندارد و مردم زیاد میبینند. این تناقضها مردم را به بیاعتمادی میکشاند و باید حل شود. بله این تناقضها درباره شبکههای اجتماعی وجود دارد. اصل مطلب این است که چرا تلگرام یا اینستاگرام فیلتر شده است. انگار مسئولان ذیربط نمیخواهند به این چراییها فکر کنند و پاسخ دهند و این مسائل همینطور باقی میماند. زمانی که بحران در کشور وجود دارد، میتوان گفت علت مسدودسازی بحران است. اما بعد از بحران چرا این مسدود کردنها برداشته نمیشود؟ باید مسدودسازی از بین برود، زیرا جامعه با این موضوع روبهرو میشود که دنبال بهانه برای فیلترینگ هستند و این اصلا تصویر خوبی از سیستم در ذهن مردم نیست. بعد از این بحرانها، حتما باید این فیلترینگ برداشته شود و حتما باید مسئولان به سوالات جامعه پاسخ دهند که چرا باید فیلتر وجود داشته باشد؟ زیرا اصل بر این است که نباید فیلترینگ وجود داشته باشد و اگر میخواهند فیلتر کنند، باید دلایل را اعلام کنند و مورد بررسی قرار بگیرد که متاسفانه بررسی نمیشود.
آیا به تجربههای گذشته و تلاش برای مسدودسازی توجه شده است؟
این هم از مواردی است که افراد تصمیمگیرنده باید روی آن فکر کنند. زمانی که ماهواره آمد، شاید به ذهنشان نمیآمد که جلوی این موج تکنولوژی را نمیتوان گرفت و فکر میکردند با جمع کردن دیشها، میتوان موضوع را رفع کرد، اما دیدیم که نشد. آیا به لحاظ تکنولوژی میتوان به فیلترینگ ادامه داد؟ فرض را بر این میگذاریم که در مواقع بحرانهای سیاسی و اجتماعی فلان شبکه فیلتر شده است، اما سوال مهم این است که آیا در آینده میتوان فیلتر کرد؟ وقتی نمیتوان در برابر موج تکنولوژی ایستادگی کرد، باید راهکار دیگری در نظر گرفت و همچنین از تجربیات جهان استفاده کرد که آنها چه میکنند. در کنار مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی باید تکنولوژی را در نظر گرفت و بعد از آن تصمیمگیری کرد. خلاصه این است که صرفنظر از بحرانی که کشور در آن قرار دارد و امیدواریم تمام شود و فیلترینگ برداشته شود، اما واقعیت این است که ما نمیتوانیم به افکار عمومی پاسخ دهیم که چرا یک شبکه مجازی باید فیلتر شود؟ افکار عمومی باید اقناع شوند و عموم مردم این تصمیم را قبول داشته باشند. باید مسئولان، جامعه را اقناع کنند و اگر میتوانند جلوی موج تکنولوژی قرار بگیرند، حرکت کنند، ولی اگر توان ایستادگی در برابر تکنولوژی را ندارند، سیاست دیگری در نظر بگیرند.