| کد مطلب: ۱۱۱۶

زبان پریشی

روزنامه هم‌میهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.

به مناسبت بازپخش سریال «جیران»سریال‏ها و فیلم‏های تاریخی از جذاب‏ترین و محبوب‏ترین آثار سینمایی هستند که در کنار سرگرمی و جذابیت، آگاهی‏های خوبی از تاریخ به مخاطبان خود می‏دهند. شاهکارهایی نظیر «سربداران»، «بوعلی سینا»، «هزاردستان»، «امیرکبیر» و «روز واقعه» نمونه‏هایی هستند که سال‌ها در خاطر علاقمندان خواهند ماند.

در این یادداشت به عاشقانه‏ای تاریخی به نام «جیران»، ساخته حسن فتحی می‏پردازم که نویسندگی‌اش را خود او و احسان جوانمرد برعهده داشته‏اند، اما چنان‏که خواهم گفت، قلم نویسندگان و گفت‏‌وگوی شخصیت‏ها هیچ‌نشانی از تاریخ و زبان دوره قاجار ندارد. در این سریال با دیالوگ‏هایی آشفته و پریشان روبه‌رو هستیم که ترکیبی است از تعدادی واژه و اصطلاح تاریخی و زبان امروزی که گاه هیچ سنخیتی با هم ندارند. جز لباس و دکور، تقریبا هیچ‌چیز دیگری در این سریال نیست که نشان دهد با سریالی تاریخی مواجه هستیم و اصل‌ماجرا که دیالوگ است، چیزی شبیه محاوره امروزی است؛ آن‏هم با زبانی عامیانه، سست، نادرست و آشفته.

نویسندگان تلاش کرده‏اند با گنجاندن چند واژه و اصطلاح قدیمی مثل «طغرای آزادی»، «استنطاق»، «البت»، «تمشیت» و «مقر آمدن» و نظیر اینها، وجه تاریخی گفت‌وگوها را پررنگ‏تر کنند. درواقع زبان و لحن در طول سریال یک‌دست نیست. زبان شخصیت‏ها متناسب با موقعیت اجتماعی آنها نیست. روستایی بی‏سواد و وزیر دربار، یک‏جور حرف می‏زنند و همین مساله شکوه سریال را از بین برده است و درحد یک عاشقانه عامیانه بعضا لوس و خنک پایینش آورده است.

کاربرد برخی واژه‏ها و اصطلاحات درست نیست: صدراعظم برای بیان اوضاع وخیم و آشفته دربار خطاب به شاه می‏گوید: «دود از دمار همه بلند شده»! که اصطلاحی است من‏درآوردی و کاملا غلط. «دمار» هر معنایی که داشته باشد چیزی نیست که بسوزد و دودش بلند شود. وقتی از اصطلاح یا ضرب‏المثل حرف می‏زنیم، یعنی یک‌چیز قراردادی که صورتی ثابت و کاربردی مشخص دارد. جای دیگری علی‌خان، هنگام استنطاق سیاوش، از تعبیر بسیار عجیب و خنده‏دار «خطا جُنبون» استفاده می‏کند و می‏گوید، به‌خطایت اقرار کن و اسم خطا جنبونت را هم بگو! ظاهرا نویسندگان عزیز براساس تعبیر مشهور «قسمت جنبان»، دست به نوآوری زده‏اند و خطاجنبان را هم به دایره اصطلاحات زبان فارسی افزوده‏اند و جالب‏تر این‏که در یک سکانس، شش‌بار تکرارش کرده‏اند. نمونه عجیب‌و‌غریب دیگر جایی است که روشن، تعبیر «زیر سیبیل سلطان نقاره زدن» را به‌کار می‏برد که می‏دانیم غلط است. اولا «روی یا سر سیبیل شاه نقاره زدن» درست است، ثانیا به معنای مرفه و آسوده زیستن است، نه آن‏که روشن در معنای توطئه، دروغ و فریب به‌کارش می‏برد.

استفاده از شعر، ضرب‏المثل و اصطلاحات کنایی در دیالوگ‏ها، خوش ننشسته و گاه بسیار آزاردهنده است. لغزش‏های زبانی و دستوری بسیار است: باز هم صدراعظم می‏گوید: «اوضاع غلیظ‏تر از این حرف‌هاست سلطانم»! حتی عامه‌مردم هم چنین تعبیری را به‌کار نمی‏برند و واقعا توجیهی ندارد، حتی اگر جناب بازیگر فی‏البداهه چنین ترکیبی را بر زبان رانده باشد. از موارد دیگر، اثرپذیری از فضای مجازی است که واقعا از شأن و شوکت سریال می‏کاهد؛ بهادر خطاب به شازده بصیر می‏گوید: «مارو دور ننداز ارباب! اینقدرهام که فکر می‏کنی ما به‌دردنخور نیستیم»!

نمونه‏هایی که ذکر شد، فقط مربوط به دو قسمت بیستم و بیست‏ودوم این مجموعه است وگرنه درباره زبان و عناصر دیگر این مجموعه سخن بسیار است و غرضم نشان دادن مهم‏ترین و بزرگ‌ترین مشکل فیلم‌نامه‏ یعنی ضعف دیالوگ بود. قصدم قیاس این اثر با آثار دیگر جناب جوانمرد و آقای فتحی و حتی نویسندگان دیگر نیست؛ چراکه معتقدم هر اثر را باید با خودش، مقتضیات، مناسبات و ویژگی‏های خودش مقایسه و تحلیل کرد. آنچه بر زبان شخصیت‏ها جاری می‏شود، درخور نام و آوازه نویسندگان و دیگر عوامل سریال «جیران» نیست. محدود بودن دایره واژگان، نداشتن سواد و مواد لازم از حوادث تاریخی و ادبی و نیز درک نادرست از مخاطب، از مهم‌ترین عواملی است که می‏تواند یک اثر هنری، ادبی یا سینمایی را به ابتذال بکشاند و از شکوهش بکاهد. به‌نظرم دیالوگ‏محوری، مهم‏ترین عنصر یک سریال یا فیلم تاریخی می‏تواند باشد. زبان و لحن که پریشان و شلخته باشد، مسلما بخش‏های دیگر را هم تحت‌تاثیر قرار می‏دهد و از کیفیت اثر می‏کاهد.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه بیست‌و‌چهار ساعت
پربازدیدترین
آخرین اخبار