وقتی روستاها کارزار می‌سازند
شاید زمانی تصور می‌شد ابزارهای آنلاین بیشتر در اختیار شهرهای بزرگ است و روستاها فاصله بیشتری با فناوری دارند. تجربه کارزار تصویر دیگری نشان می‌دهد. روستاییان هرجا احساس کرده‌اند مسئله‌ای باید پیگیری شود، از این ابزار استفاده کرده‌اند؛ از راه و آب و اینترنت گرفته تا محیط زیست، کشاورزی، فرهنگ و توسعه محلی.
وقتی از کارزار و مطالبه‌گری آنلاین حرف می‌زنیم، معمولاً ذهنمان به سمت مسائل کلان شهری، موضوعات سیاسی یا مطالبات گروه‌های اجتماعی پرشمار می‌رود. کمتر کسی تصور می‌کند روستاها هم یکی از بخش‌های فعال این جریان باشند؛ اما تجربه چند سال فعالیت کارزار نشان می‌دهد روستاییان و عشایر نه‌تنها از این ابزار استفاده می‌کنند، بلکه بخش قابل‌توجهی از مطالبات ثبت‌شده در این بستر، مستقیماً به مسائل روستاها و مناطق عشایری مربوط است.
از سال ۱۳۹۹ تا ۱۳ مهر ۱۴۰۵، یک‌هزار و ۲۲۶ کارزار با موضوعات روستایی و عشایری در کارزار ثبت شده که مجموعاً نزدیک به ۴۹۶ هزار امضا جمع کرده‌اند. این کارزارها از هر ۳۱ استان کشور شکل گرفته‌اند. تعداد کارزارهای روستایی که در سال‌های نخست حدود ۱۰۰ تا ۱۴۰ مورد در سال بود، در سال ۱۴۰۳ به ۳۱۱ و در سال ۱۴۰۴ به ۲۹۲ مورد رسید و در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نیز ۱۵۵ کارزار ثبت شده است.
این اعداد فقط یک آمار ساده نیستند. پشت هرکدام، مسئله‌ای مشخص از نقطه‌ای مشخص در کشور قرار دارد؛ از راه و آب و اینترنت گرفته تا کشاورزی، محیط زیست، اشتغال، بیمه، مدرسه، درمان، برق و گاز.
راه و حمل‌ونقل با ۲۳۹ کارزار بیشترین سهم را دارد. اینترنت و ارتباطات با ۲۰۱ کارزار در رتبه دوم است و آب و منابع آبی با ۱۴۷ کارزار در رتبه بعدی قرار دارد.
اما در کنار این حجم از مطالبه‌گری، یک سؤال جدی هم وجود دارد: این مطالبات چقدر توسط متولیان مستقیم امور روستا دیده و پیگیری می‌شوند؟
کارزارهای روستایی در سال‌های گذشته بارها تلاش کرده‌اند مسائل محلی را از یک مطالبه پراکنده به یک مطالبه عمومی و قابل مشاهده تبدیل کنند. با این حال، در مواردی ارتباط و پاسخ‌گویی نهادهای متولی مستقیم امور روستا به این جریان مطالبه‌گری، متناسب با حجم و گستردگی مطالبات نبوده است. این در حالی است که همین کارزارها می‌توانند برای دستگاه‌های مسئول، تصویری واقعی و از پایین به بالا از مسائل روستاهای کشور فراهم کنند.
این بی‌توجهی البته باعث نشده روستاییان این ابزار را کنار بگذارند. برعکس، آمار نشان می‌دهد استفاده آنها از کارزار ادامه پیدا کرده و حتی در سال‌های اخیر افزایش یافته است. گویی خود مطالبه‌گران روستایی زودتر از بخشی از ساختار رسمی متوجه شده‌اند که فضای آنلاین می‌تواند یک مسیر تازه برای رساندن مسائل محلی به تصمیم‌گیران باشد.
نمونه روشن آن را می‌توان در کارزارهای مربوط به اینترنت روستایی دید. این کارزارها فقط بیان نارضایتی از کیفیت ارتباطات نیستند. در مواردی، مطالبات ثبت‌شده در کارزار به شناسایی نقاط دارای مشکل کمک کرده و مورد توجه وزارت ارتباطات، به‌ویژه مشاور امور روستایی وزیر، قرار گرفته است. به این ترتیب، کارزار از یک ابزار صرفاً اعتراضی، به ابزاری برای شناسایی مسئله و پیگیری حل آن تبدیل شده است.
این همان نقطه‌ای است که اهمیت کارزارهای روستایی را نشان می‌دهد. یک روستا می‌تواند مشکلش را روی نقشه مطالبه‌گری کشور ثبت کند. وقتی صدها نفر درباره یک نقطه مشخص، یک جاده مشخص یا یک مشکل مشخص مطالبه می‌کنند، دیگر مسئله فقط یک گلایه محلی نیست؛ تبدیل به اطلاعاتی قابل مشاهده برای دستگاه مسئول می‌شود.
نمونه‌های موفق دیگری هم وجود دارد. یکی از آنها کارزار رسیدگی به وضعیت راه روستایی «توتنگ هماگ» در هرمزگان است. اهالی روستایی با حدود ۱۰۰ خانوار، در سال ۱۴۰۰ برای وضعیت نامناسب راه روستا کارزاری ایجاد کردند. این کارزار بیش از هزار و ۱۰۰ امضا جمع کرد و چندین پیگیری نیز برای آن ثبت شد. در صفحه این کارزار، اخبار مربوط به اجرای عملیات زیرسازی و ابنیه فنی محور هماگ بالا به توتنگ و آسفالت راه‌های روستایی هرمزگان نیز درج شده است.
البته این موفقیت‌ها را نباید ساده‌سازی کرد. نتیجه گرفتن از یک مطالبه معمولاً حاصل یک مسیر پیگیری است و نه صرفاً جمع شدن تعدادی امضا. خود کارزار نیز در معرفی نمونه‌های موفق تأکید می‌کند که نتیجه، بیش از هر چیز حاصل فعالیت و پیگیری شهروندان و همراهی روش‌های مختلف مطالبه‌گری است و کارزار در کنار آنها قرار دارد.
اما همین نکته، یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد: روستاییان صرفاً منتظر نمانده‌اند تا متولیان رسمی مسئله‌شان را پیدا کنند. خودشان مسئله را مطرح کرده‌اند، دیگران را با خود همراه کرده‌اند و برای رساندن آن به مسئول مربوطه مسیر تازه‌ای ساخته‌اند.
در میان این مطالبات، محیط زیست هم جایگاه قابل توجهی دارد. ۱۰۳ کارزار در حوزه محیط زیست و منابع طبیعی ثبت شده و این کارزارها در مجموع بیش از ۹۳ هزار امضا داشته‌اند. میانگین امضای این دسته نیز در میان موضوعات روستایی بالاتر از سایر حوزه‌هاست.
در سال ۱۴۰۵ نیز یکی از پرتعدادترین کارزارهای روستایی به حفاظت از درختان کهنسال و ظرفیت‌های محیط زیستی و گردشگری روستای دهبال کرمان مربوط بوده و بیش از پنج هزار امضا جمع کرده است. در کنار آن، مطالباتی درباره ایمنی راه‌های روستایی، حقوق کشاورزان، توسعه روستا و اصلاح قوانین مرتبط با روستا نیز دیده می‌شود.
پراکندگی جغرافیایی این مطالبات هم قابل توجه است. کارزارهای روستایی از هر ۳۱ استان کشور ثبت شده‌اند. سیستان و بلوچستان با ۱۹۰ کارزار بیشترین تعداد را دارد و پس از آن استان‌هایی مانند فارس، کرمان، خراسان رضوی و اصفهان قرار گرفته‌اند.
این یعنی با یک اتفاق محدود یا مقطعی روبه‌رو نیستیم. در نقاط مختلف کشور، روستاییان از یک ابزار مشترک برای بیان مسائل بسیار متفاوت استفاده کرده‌اند.
شاید زمانی تصور می‌شد ابزارهای آنلاین بیشتر در اختیار شهرهای بزرگ است و روستاها فاصله بیشتری با فناوری دارند. تجربه کارزار تصویر دیگری نشان می‌دهد. روستاییان هرجا احساس کرده‌اند مسئله‌ای باید پیگیری شود، از این ابزار استفاده کرده‌اند؛ از راه و آب و اینترنت گرفته تا محیط زیست، کشاورزی، فرهنگ و توسعه محلی.
و شاید مهم‌ترین نکته همین باشد: روستا فقط موضوع مطالبه‌گری نیست؛ خودش مطالبه‌گر است.
در سال‌هایی که بخشی از ساختار رسمی هنوز ظرفیت پلتفرم‌های مطالبه‌گری آنلاین را جدی نگرفته، خود روستاییان نشان داده‌اند که این ابزار را می‌شناسند و می‌توانند از آن استفاده کنند. گاهی حتی یک مطالبه محلی، با همین مسیر، توانسته به نتیجه‌ای ملموس برسد.
برای ما در کارزار، دیدن این حجم از مطالبه‌گری روستایی یک پیام روشن دارد: ابزارهای مطالبه‌گری آنلاین فقط برای مسائل بزرگ و پرسر‌وصدا ساخته نشده‌اند. گاهی یک جاده روستایی، یک دکل مخابراتی، یک چشمه، یک مدرسه یا چند درخت کهنسال، برای مردمی که هر روز با آن زندگی می‌کنند، به اندازه یک مسئله ملی اهمیت دارد.
روستاها فقط منتظر تصمیم درباره خودشان نمانده‌اند؛ آنها یاد گرفته‌اند درباره آینده خودشان مطالبه کنند.
تجربه کارزارهای روستایی نشان می‌دهد حتی وقتی یک مطالبه در بالاترین سطوح با عدم توجه بالاترین مقامات در سطح ملی مواجه می‌شود، در سطح محلی می‌تواند اثرگذار باشد. فشار افکار عمومی، پیگیری اهالی و همراهی مطالبه‌گران در بسیاری از موارد، مسئولان محلی را وادار به واکنش و پیگیری کرده و به نتایج ملموسی انجامیده است. شاید یکی از مهم‌ترین کارکردهای کارزارهای روستایی همین باشد: تبدیل یک مسئله محلی به مطالبه‌ای عمومی که بتواند مسئول محلی را پای کار بیاورد؛ حتی اگر هنوز راه رسیدن این مطالبه به سطوح بالاتر تصمیم‌گیری کوتاه و هموار نباشد.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
