مصوبه جدید مجلس راه تنفس سینمای مستقل را می‌بندد

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از ایلنا، در چند روز گذشته مجلس شورای اسلامی با مصوبه‌ای بحث‌برانگیز واکنش‌های بسیاری را از سوی اهالی فرهنگ و هنر متوجه خود کرده است. بر اساس طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور که روز یکشنبه ۲۴ مرداد در صحن علنی مجلس به تصویب رسید، تولیدکنندگان فیلم، مستند، تئاتر، موسیقی و کتابی که مروج فرهنگ ضد اسلامی باشد یا چهره سیاه از کشور نشان دهد با محرومیت مادام‌العمر از فعالیت هنری روبرو هستند و متحمل جرایم و احکام دیگری هم خواهند بود. 

برای بررسی این طرح و تأثیرات آن بر سینمای ایران با هاتف علیمردانی کارگردان سینما گفت‌وگویی داشتیم. او معتقد است که اجرای این طرح نمی‌تواند حاصل مطلوبی داشته باشد و بهتر است به جای تقابل با نسل امروز به تعامل، احترام و درک این نسل توجه شود.

هاتف علیمردانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، اظهار کرد: بر اساس مصوبه جدید مجلس یک نهاد نظارتی که وزارت ارشاد و سازمان سینمایی است، توسط یک نهاد نظارتی دیگر کنترل می‌شود و این تعدد نهادهای نظارتی کاملاً نشان‌دهنده این است که قرار نیست با اتفاقات و واقعیت‌های روز همراه شویم و تصور می‌کنیم که با تشدید نظارت به نتیجه مطلوب خواهیم رسید در حالیکه این روند قطعاً نتیجه عکس خواهد داشت.

علیمردانی تصریح کرد: ما امروز با پدیده‌ای به نام سینمای زیرزمینی روبرو هستیم که اساساً غیر قابل کنترل است. سینمایی که بر اساس شنیده‌های من میزان تولیداتش هر روز بیشتر می‌شود و تعدادشان از فیلم‌های تولید شده در سینمای رسمی ما هم بیشتر است. اینکه این فیلم‌ها چطور تولید می‌شوند، چگونه تغذیه مالی می‌شوند، چطور می‌توانند خود را به دنیا معرفی کنند و... مبحثی مفصل و طولانی است اما قانونی که مجلس در پی اجرای آن است نه تنها این جریان را تقویت می‌کند بلکه فقط برای فیلمسازانی محدودیت ایجاد می‌کند که در جریان سینمای رسمی و مجوزدار کار می‌کنند و ارتزاقشان هم از این سینما است.

جامعه باید خود را در سینما ببیند

وی افزود: جامعه باید خود را در سینما ببیند و اگر اینطور نیست ما باید تلاش کنیم که این فاصله را از بین ببریم نه اینکه قواعدی تعریف کنیم تا سینما از جامعه فاصله بگیرد. همین امروز هم آنچه که از جامعه در سینما می‌بینیم با واقعیت جامعه، تفاوت دارد و با این طرح وضعیت بدتر خواهد شد. باید به این نکته تأکید کنم که من به شخصه معتقدم که فیلمساز باید کاملاً آزادی عمل داشته باشد اما از پرداخت‌های شیطنت‌آمیز که برخی فیلمسازان با سیاه‌نمایی به دنبال اهداف خود هستند هم فاصله می‌گیرم و به نقد اعتقاد دارم. با این حال بر این عقیده‌ام که عنوان سیاه‌نمایی و برخورد با فردی که معتقدیم سیاه‌نمایی کرده نمی‌تواند وارد قانون شود چون تعریف دقیقی از آن وجود ندارد و هر کس می‌تواند هر چیزی را سیاه‌نمایی برداشت کند و فضایی ایجاد شود که فیلمسازان پرداختن به مسائل اجتماعی  و سیاسی را کنار بگذارند و فقط فیلم کمدی بسازند تا خطری هم تهدیدشان نکند.

کارگردان فیلم سینمایی «کوچه بی‌نام» خاطرنشان کرد: تشدید محدودیت‌ها همواره باعث شده تا فیلمسازانی که سانسور و مجوز را دور زده‌اند از این طریق برای خود امتیاز بخرند و این خود یک راه تبلیغاتی بسیار خوب برای آن‌هاست. در بسیاری از این فیلم‌ها ارزش‌های هنری اصلاً‌ مدنظر فیلمساز نبوده و حتی ارزش اجتماعی هم ندارند و تنها امتیازشان رد کردن خط قرمزهاست. بسیاری از این فیلم‌ها در شرایطی که این محدودیت‌ها نباشند، اصلاً‌ توسط جامعه دیده نمی‌شوند، آنچه که این جریان را قدرتمند می‌کند و کمک می‌کند که مخاطبانش هر روز بیشتر شوند، محدودیت‌هایی است که هر روز بیشتر از قبل گریبان سینمای ما را می‌گیرد.

وی افزود: بنابراین تصمیم‌گیری برای سینما باید با کارشناسی دقیق و درست انجام شود، امروز پروانه ساخت به خودی خود یک مسئله است و البته در بین سینماگران هم درباره وجود یا عدم وجود آن اختلاف نظر وجود دارد و برخی مخالف حذف آن هستند چون معتقدند که پروانه ساخت می‌تواند تضمینی برای جذب سرمایه‌گذار باشد و احتمالاً پس از حذف پروانه ساخت با حجم زیادی اثر روبرو خواهیم شد که نمی‌توانند مجوز نمایش دریافت کنند. بنابراین با وجود منطقی نبودن این مجوز در سینمای ایران برخی از آن دفاع می‌کنند و این نشان می‌دهد که سینمای ایران وضعیت پیچیده‌ای دارد و هر تصمیمی برای آن نیازمند کارشناسی و بررسی دقیق است.

با مصوبه جدید، فیلمسازان موضوعات اجتماعی را کنار می‌گذارند

وی افزود: اگر مصوبه اخیر مجلس به اجرا برسد کار برای سینماگران متعهد مستقل که به نظر من شاخک‌های حسی جامعه هستند، بسیار سخت می‌شود و جلوی راه تنفس سینمای مستقل گرفته خواهد شد. این مصوبه سینمای ایران را به طور کل به دو گروه تقسیم می‌کند؛ سینمایی که بدون مجوز به حیات خود ادامه می‌دهد و امکان برخورد با آن هم وجود ندارد و سینمایی که کاملاً سفارشی و وابسته به نهادهای حاکمیت است چون رفتن به سراغ سینمای اجتماعی با ریسک شدید سرمایه‌سوزی همراه است و فیلمسازان تصمیم می‌گیرند که به سراغ موضوعات اجتماعی نروند.

علیمردانی در پاسخ به این پرسش که آیا برخوردهای قهری شدید با فیلمسازان زیرزمینی می‌تواند مانع رشد این سینما شود یا خیر، گفت: تجربه من در این سال‌ها نشان می‌دهد که برخوردهای قهری چندان تأثیری نداشته‌اند و فقط فیلمسازانی که در چارچوب قانون کار می‌کنند را از فیلمسازی منصرف کرده است.

وی با اشاره به اینکه نظارت بر سینما فقط باید توسط یک نهاد صورت بگیرد، گفت: وزارت ارشاد باید تنها نهاد مسئول درباره سینما باشد، اگر قرار است خط قرمزی وجود داشته باشد وزارت ارشاد باید خیلی دقیق آن را مشخص کند تا فیلمسازانی که می‌خواهند مجوز دریافت کنند تکلیفشان روشن باشد هر چند که باز هم کسانیکه در پی مجوز گرفتن نیستند، برایشان این محدودیت‌ها هیچ اهمیتی ندارد.

تصمیمات غلط مدیران، جریان زیرزمینی را تقویت کرد

این کارگردان تصریح کرد: یکی از دلایل اصلی رشد سینمای زیرزمینی با تشدید محدودیت‌ها این است که فیلمسازان به این نتیجه رسیدند که اگر فیلم اجتماعی ملتهب بسازند از جشنواره‌های داخلی و اکران عمومی محروم می‌شوند و وقتی چنین وضعیتی حاکم است، ترجیح می‌دهند فیلم‌هایشان را با آزادی عمل بیشتری بسازند و دست به تابوشکنی بیشتری بزنند تا حداقل به جشنواره‌های خارجی بروند. ادامه محدودیت‌ها و عدم تصمیم‌گیری درست در مدیریت سینما باعث شد که این روند قدرت بگیرد و به یک جریان تبدیل شود. من بر این عقیده‌ام که اگر قرار است ما تمهیدی برای مدیریت آن سینما داشته باشیم و آن جریان را ضعیف کنیم باید به سمت احترام، تعامل و هم‌فکری برویم. ارتباط برقرار کردن و تعامل همیشه نتیجه بهتری داشته و اگر از کسانی که در سینمای زیرزمینی کار می‌کنند دعوت شود تا در فضایی مطلوب به فعالیت هنری‌شان ادامه دهند دیگر آن جریان قدرت نخواهد داشت؛ تجربه ثابت کرده که برخوردهای قهری با این نسل از فیلمسازان جوان هیچ تأثیری نخواهد داشت و بالعکس آن‌ها را به تقابل دعوت می‌کند. ما با نسل بسیار متفاوتی روبرو هستیم، اینکه تصور کنیم با تهدید و برخورد می‌توان آن‌ها را مجبور به عقب‌نشینی کرد تصوری کاملاً اشتباه است.

کارگردان فیلم سینمایی «آبا جان» درباره خطر ورود فیلمسازان بیشتر به سینمای زیرزمینی گفت: وقتی درها بسته و بسته‌تر شوند و ممنوع‌الکار کردن هنرمندان به یک روند رایج تبدیل شود، فردی که شغلش را از دست داده چاره‌ای ندارد که آن شغل را در مسیر دیگری دنبال کند و احتمالاً تعداد فیلمسازانی که به سمت سینمای زیرزمینی می‌روند، بیشتر خواهد شد یا بسیاری از فیلمسازان مهاجرت می‌کنند و به این حرفه در کشوری دیگر ادامه می‌دهند. به هر حال کار در سینما شغل سینماگران است و هر تلاشی می‌کنند تا کارشان را ادامه دهند. مطمئن باشید که با تهدید کسی را نمی‌توان عقب راند،‌ تنها راه این است که فرصتی برای کار کردن همه فیلمسازان فراهم شود تا اصطلاحاً سیاه‌نمایی و فیلمسازی زیرزمینی تنها راه ممکن برای فیلمسازی به شکلی که در نظر دارند، نباشد.

تعریف مشترکی از سیاه‌نمایی وجود ندارد

وی افزود: البته نباید بی انصافی کرد، برخی فیلمسازان فقط با یک هدف به سمت معضلات موجود کشور می‌روند تا با سیاه‌نمایی بتوانند نظر جشنواره‌های جهانی را به خود جلب کنند که اکثر این فیلم‌ها هم شکست می‌خورند و از کیفیت چندانی هم برخوردار نیستند و برخی با این تصور که می‌توانند در خارج از ایران به فعالیتشان ادامه دهند و وارد بازارهای بین‌المللی شوند، از ایران می‌روند اما آنجا هم یک سراب است.

این کارگردان در ادامه اظهار کرد: با این حال ما نمی‌توانیم تعریفی از سیاه‌نمایی داشته باشیم، ممکن است تصویری در فیلم شما ناامیدکننده برداشت شود اما همان تصویر در ذهن یک بیننده دیگر معنای دیگری بدهد. برداشت از فیلم وابسته به روحیات و نگاه‌های مختلف افراد در هر بیننده می‌تواند متفاوت باشد و ما نمی‌توانیم به طور مطلق یک اثر را سیاه‌نمایی بدانیم.

علیمردانی خاطرنشان کرد: در نهایت به نظر من تنها راه ممکن این است که اگر می‌خواهیم فضای امیدواری، صلح و دوستی در جامعه رواج پیدا کند باید این رویکرد را در عملکرد خود هم داشته باشیم و حتی فیلمسازان زیرزمینی را هم درک کنیم، آن‌ها را به کانون‌های فیلمسازی دعوت کنیم، با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم و از این طریق عملکردی داشته باشیم که آن‌ها هم با ما همراه شوند. به نظر من این نگاه درست‌تر و کاربردی‌تر است.

وی ادامه داد: تصور نکنیم که این فضا متعلق به ماست و باید خودمان تعیین‌کننده باشیم و در را ببندیم و کسی را که متفاوت می‌بیند به داخل راه ندهیم. نود درصد کسانی که به خارج از ایران می‌روند و یا سینمای زیرزمینی را انتخاب می‌کنند اگر بستر فعالیت برایشان فراهم باشد در ایران کارشان را ادامه می‌دهند، فقط باید فرصت کار و درآمدزایی برای آن‌ها هم فراهم شود.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید