ضرورت فروتنی قدرت در برابر جامعه
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
رضا نجفزاده
پژوهشگر حوزه علوم سیاسی
ساختار اقتصاد سیاسی حاکم و ساختار ریزومی حرکتهای جدید اجتماعی ایران امروز چندلایه است. ما در مرحلۀ نوینی از بحرانِ مدرنیتۀ زیستشناختی ایران قرار داریم. انفصال فزایندۀ سازمان قدرت از سوبژکتیویتۀ نوظهور ایرانی و افزایش شکاف بین قدرت و جمعیت یکی از گِرههای وضعیت فروبستۀ کنونی است. «تنهایی قدرت» در یکسو و «تنهایی جمعیتِ معترضان» در سوی دیگر، میتواند به توازنِ یأس بینجامد و این یعنی سیاستِ بهرسمیت نشناختن. در این توازنِ یأس، قدرت جمعیت را به رسمیت نمیشناسد و جمعیت نیز متقابلاً به سلبِ اعتبارِ قدرت میپردازد. این خطر وجود دارد که سوژههای سرگردان و بیقرار، از فرطِ بیپاسخی و احساسِ طردشدگی، فیگورهای قدرتِ مستقر را نشانه بگیرند. این سوژههای سرگردان، مولودِ «جامعۀ سوداگر»یی هستند که در دو دهۀ اخیر با مشارکتِ طیفهای سهیم در مونوپولی قدرت ساخته شده است، و از این رو حرکتی که شکل میگیرد نیز برخی از ویژگیهای این جامعۀ سوداگر را با خود حمل میکند: خشونت نمادین و جسمانی، شیزوفرنی، شتاب و سرعت، بیتابی و بیقراری، و فقدان طرحی برای آینده.
در مرحله نوین بحرانِ مدرنیتۀ زیستشناختی ایران، با خطرِ زوالِ بنیانهای دولتِ جدید همچون ایدۀ وطن و میهن و خود دولت مواجه هستیم. به عبارتی، خودِ «قراردادِ اجتماعی» در خطر است. فراتر از این، «ایدۀ ایران» در مخاطره است. از دید معترضان، دولتهای این دو دهه بحرانِ اعتبار بودهاند. شاهد تبدیل شدنِ پیشروی آرامِ حرکتهای اجتماعی به پیشروی خشونتآمیزِ این جریانها هستیم. حرکت مالباختگان، حرکت دستفروشان و بیکاران، حرکت جوانان، حرکت زنان، حرکت دانشجویان، حرکت دانشآموزان، حرکت کارگران و کارمندان، حرکتهای قومیتی و هویتی و حرکت دیاسپورای ایرانیان خارجِ از کشور، بر اثر انباشته شدنِ مطالباتِ مالی، فرهنگی، نمادین و عاطفی، پیشروی آرام را به پیشروی ناآرام تبدیل کردهاند. امروز با یک دوگانه مواجهایم: در یک سو خطر جنگ داخلی و در سوی دیگر تعدیل و اصلاح ساختارهای حکمرانی برای باز کردنِ فضای دوطرفه بین قدرت و جامعه. قدرت در نمادسازی دچار کژکارکردی شده است و این کژکارکردی نمادین با کژکارکردیهای ریشهایتری در سطح زیست مادی تلازم دارد. زمانِ قدرت با زمانِ جمعیت یکسان نیست و قدرت باید به سوی متوازن شدن با جمعیت سوق پیدا کند. باز کردنِ راههای تعامل، به دور از پروپاگاندا و پُرگوییهای رسانهای، مستلزمِ فروتنی قدرت در برابر جامعه است. توازنِ یأس ممکن است راه خشونت را هموارتر سازد. اهمیت دارد گروههایی که از نظر نهادهای قدرت مُوجّه هستند و از مرجعیت اجتماعی، علمی و فرهنگی برخوردارند، همچون اساتید دانشگاهها، برای گفتوگو با مقاماتِ موثر پیشقدم شوند.