نارضایتــــــــــــــــی طرح و برنامه نمیشود
مباحثه احمد زیدآبادی با صادق زیباکلام
مباحثه احمد زیدآبادی با صادق زیباکلام
«اعتراضات این روزها و تصویر مبهم آینده خواستهها و راهکارها، از جمله موضوعاتی است که با گذشت زمان بیشتر و بیشتر در محافل بحث و گفتوگو مطرح میشود. آن نبایدها که همچنان امید است مسئولان امر از بروز یا از ادامه آن اجتناب کنند و آن بایدها که انتظار میرود برای آرام ساختن فضا هر چه سریعتر در دستور کار قرار گیرد؛ به عبارتی هر آنچه که سازنده چشمانداز آینده کشور است؛ این روزها محل بحث و اظهارنظر قرار میگیرد. در این بین برنامهریزی برای بهبود وضعیت سیاست داخلی و ایجاد امید و تراضی و جایگاه این برنامهها نیز در میان مسئولان و جامعه معترض حائز اهمیت است. در بخش دوم مباحثه احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی با صادق زیباکلام، مدرس دانشگاه و تحلیلگر سیاسی نگاهی به آنچه در شرایط پیشرو و تحلیل طرفین اعتراض صورت گرفته است در ادامه میآید.»
در کشور شرایط اینطور نیست که رأس قدرت دستور بدهد و خرده قدرت ها بپذیرند. یک رابطه اندرکُنشی براساس منافعشان بین اینهاست. حالا رهبری مثلا به نیروهای حامی خودش حداقل در این یکساله سه بار تا آنجایی که من یادم است تاکید موکد کرده به صراحتی که دیگر بیشتر از آن نمیشد صریح صحبت کنید، که شما زبانتان را باید تمیز کنید. اهل اهانت، توهین، تهمت، افتراء و بدزبانی نباشید و سعی کنید با یک منطق روشن بحث کنید. اما همین روزنامهی کیهان را حساب کنید یا لشگر سایبر. اطاعت نمیکند! چرا اطاعت نمیکند؟ در مورد برجام بالاخره رهبری حالا سکوت کرده، ولی دم و دستگاه وزارت خارجه که خارج از اراده او نمیخواهد سیاستی را پیش ببرد. چرا در مقابل وزیر خارجه موضع میگیرند؟ حالا این بخشیاش در بیرون است و بخشیاش پشت صحنه که شدیدتر است. پس بنابراین ما اتفاقا با تشتت قدرتی مواجه هستیم و به همین دلیل هم هست که حتی اگر دولت را بگیریم، مجلس و کلِ شورا را هم بگیریم؛ نتیجه نمیدهد، خب اینها بالاخره با رأس قدرت هم ارتباطی دارند. آن هم بعضی سیاستها را میگوید، ولی بقیه هم من فکر میکنم کار خودشان را دارند میکنند. شاید بزرگترین مشکل ما به لحاظ آن نگاهی که میتوانیم به دولت داشته باشیم، بعد از انقلاب دولت به مفهوم متعارفش شکل نگرفته است یعنی آنقدر سازمانهای موازی و آنقدر مراجع قدرت شکل گرفته که خودِ قدرت دولت را تهی کرده است و شاید به همین دلیل همهی رئیسجمهورها به یک سرنوشت دچار میشوند و حالا اگر نسخه هاشمی، خاتمی، احمدینژاد یا روحانی باشد وضعیت یکی است چون که این هم میگویید فلان کار را مثلا انجام بده، یکی که نزدیکش است میگوید نه؛میخواهم بگویم که آیا نباید مثلا یک مقدار نگاهمان را عوض کنیم.همین بحث اعتراضات، میخواهیم فضایی باز کنیم که بالاخره مردم بتوانند اعتراض کنند. شاید خیلیها درون مجموعه هم علاقهمند هستند، اما مکانیزم آن پیدا نمیشود، چون یک تعدادی از داخل خود اینها میآیند آن را بر هم میزنند. پس این چندساختاری را باید یک علاجی برایش بکنیم.
حالا من آن دیدگاه توهم توطئه را ندارم. شما میدانید؛ بعضیها معتقدند که اتفاقا تعمدا این شیوه را اعمال کردهاند که هم مداحها، هم ائمه جمعه و جماعت، هم سپاه و بسیج باشند، که مقداری اینها با هم درگیر باشند، یک مقداری با هم دچار پراکندگی ناهنجاری باشند و هم در مقابله با اصلاحطلبان، روشنفکران و دگراندیشان همه متحد باشند؛ ولی بین خودشان اگر قرار باشد که یک نیروی واحد بشوند، این میتواند خطرناک باشد. بنابراین شاید یک مقداری تعمدا اینها تبدیل به خردهقدرت بشوند.
شاید چنین تصوری ابتدا وجود داشته؛ اما هر حکومتی نهایتا میخواهد بقا پیدا بکند. بقا هم اگر بخواهد پیدا کند، باید روی زمین هم یک سلسله مشکلات را رفع کند و فقط نمیتواند بگذارد مشکلات انباشت شود که همه چیز را خفه کند. بنابراین حتی در زمان استالین هم ضمن اینکه همه این کارها میشده، یک قدرتی بالا بوده که میتوانسته دستور بدهد کشور مثلا صنعتی بشود و در این حوزه پیشرفت کند. الان این تشتت قدرت مانع تصمیمگیری شده است...
من کاملا چیزی که شما میگویید را قبول دارم؛ منتها همه حرف من این هست که 1) با وجود این ساختاری که شما ترسیم کردید (من هم قبول دارم)، آن تغییر و تحول که گفتید درون این نظام و درون این حاکمیت باید بهوجود بیاید، چطوری باید بهوجود بیاید؟ 2) وای اگر از پسِ امروز بُوَد فردایی. اگر فردا رأس نظام تغییر پیدا میکند، آن وقت چه تضمینی هست که همه این خردهقدرت همین مسیر را طی کند. ما الان قبول داریم که اگر مقام معظم رهبری یک چیزی بگویند، اینها حسب ظاهرش میآیند ابراز ارادت میکنند و میگویند چشم. درست است، شما راست میگویید، در عمل انجام نمیدهند و یک کار دیگر میکنند که خودشان میخواهند اما حداقل حسب ظاهرش میگویند که از ایشان حرفشنوی دارند. حال در آینده آیا همان وضعیت باردیگر به وجود میآید که اینها حسب ظاهرش بگویند چشم اطاعت میکنیم و ... ببینید! اتفاقا خیلی پیچیدهتر میشود.
بله؛ ولی الان معلوم نیست که ما به آن نقطه چقدر دور یا نزدیک هستیم؛ اما تا آن موقع بالاخره باید یک سامانی پیدا بکند. یعنی لااقل دغدغه ما میتواند این باشد. حکومتها برای خودشان طراحیهایی میکنند و ممکن در آن بمانند یا نمانند. هیچ طرح سیاسیای بین نیروهایی که هم مخالف ناکارآمدی و سختگیریها موجود هستند و هم نمیخواهند کشور بهواسطهی یک بیثباتی فراگیر از همدیگر فروبپاشد؛ نیست؛ خب بالاخره اینکه به اصطلاح باید یک طرح/برنامه/استراتژی داشته باشند، باید روی ذهن اینها سنگینی کند؛ درحالیکه تقریبا بیشتر صحبتها معطوف به این نیست و این رویه تا حالا جواب نداده است. فکر نمیکنید این نیرویی که خواهان یک تحول مسالمتآمیز در کشور است هم وقتی که ماجرا یک مقدار سخت و پیچیده میشود، هیچ طرح روشن منسجمی برای خروج از بحران ندارند.
من کاملا با ته حرف شما و ته نظر و نگاه شما موافق هستم که این سیستمی که شکل گرفته، دودش بیش از بیرون از مکعب، در چشم خود نظام خواهد رفت. برای اینکه هیچ جور انسجام و هیچ جور وحدت و هیچجور به کجا داریم میرویم و چه داریم میکنیم و چه درست است و چه غلط است در آن وجود ندارد. برای هیچ کدامشان اینکه پنج سال دیگر ایران کجا هست یا 10سال دیگر ایران کجا هست، مطرح نیست. چه برسد به 20سال دیگر. برای جامعه مداحها واقعا ایرانِ پنج سال دیگر وجود دارد؟... چه کار باید بکنید؟ طرح آن وجود ندارد. برای جامعه مدرسین همینطور، برای ائمه جماعت و جمعه هم همینطور... فقط در زمان حال (همین الان) زندگی میکنند! من یک بار ندیدم که مداحها راجع به آب صحبت کنند، ائمه جمعه و جماعت راجع به آب صحبت کنند و روحانیت مبارز راجع به آب صحبت کنند!
حالا ائمه جمعه یک صحبتهایی کردند، ولی معطوف به همان...
بله؛ اینکه آب باید کم مصرف کنیم... نه؛ مقصودم...
نه؛ معطوف به همان که آبِ مثلا استان ما را کامل بدهید و چرا آب فلان منطقه را نمیدهید...
مقصودم این هست که این خردهقدرتها برای مدیریت کشور بعدا بزرگترین مصیبت خواهند بود. الان خیلی خوب است. الان معترضان را سر جایشان مینشانند او را میگیرند و این را میبندند و... ولی اگر که شما خواسته باشید یک برنامهریزیای برای پنج سال آینده داشته باشید.
این سو چه؟ آنها را که میدانیم. آنها که اساسا عمدهشان دید استراتژیک ندارند یا اگر داشته باشند، مبانی این استراتژی سست است و واقعبینانه نیست. در بین نیروهای این طرف منظور است؛ یعنی نیروهایی که خواهان یک تحول مسالمتآمیز هستند. من آخرین صحبت شما را که خواندم، فکر میکنید کار اینها تمام است و دیگر مهار اوضاع از دست در رفته و الان نیروی حاکم و نیروی مقابلش دارند به هم برخورد میکنند و کاری نمیشود کرد...
من هر موقع که آمدم و خواستم با این آقایانی که مخالف (بگوییم مخالف یا بگوییم اپوزیسیون) هستند صحبت بکنم، سراغ براندازی رفتند. تا آمدم بگویم که براندازی، هیچ چیز هنوز نگفتم، مسلسلوار به من میگویند که ببین! نظام این کار را کرده، نظام آن کار را کرده پس امکان هیچ اصلاحی و هیچ تغییر و تحولی از درون این نظام وجود ندارد. این نظام به بنبست رسیده و شما و آقای زیدآبادی و چهار نفر دیگر هم اگر به اینها وابسته نباشید و سوپاپ اطمینان اینها نباشید، دیگر سادهلوح و سادهاندیش هستید که امیدی به مصالحه دارید. آن طرف هم ما همین مشکل را داریم...
حالا ما ساده؛ چه کار کنیم؟ حالا مگر خودِ شما بهعنوان یک استاد (نه بهعنوان فرد سیاسی) شانسی برای تغییر رژیم از طریق آن اپوزیسیون میبینید؟
خیر. اینکه دارد در کنار خیابان اعتراض میکند و ناراحتی و عصبانیتاش را بروز میدهد، این یک مساله هست. اینکه شما بیایید این نظم را سرنگون کنید و یک پارادایم دیگر، یک نظام دیگر یا یک بنا بکنید، این دو تا خیلی با همدیگر فاصله دارند. من تا آنجایی که میدانم، چه اپوزیسیون خارج از کشور و چه اپوزیسیون داخل کشور، نه طرح و برنامهای دارند، نه وحدت و انسجامی.
ببینید! اینکه بغض و نارضایتی از شرایط داشته باشند، اینکه طرح و برنامه نمیشود. اینکه آلترناتیو نمیشود، اینکه یک ساختار سیاسی جایگزین جمهوری اسلامی نمیشود. ما هر موقع میخواهیم این بحثها را با آنها مطرح کنیم، میگویند ببینید! اینها گرفتند، اینها زدند، اینها بستند، اینها به فکر آینده نیستند، اینها اینطوری و آنطوری... یعنی واقعا من بعضی وقتها احساس میکنم که گیر کردم. من این وسط گیر کردم؛ از یک سو بین ساختار قدرتی که هیچ تغییری نمیخواهد بهوجود بیاورد و اپوزیسیونی که در ابرها و در رویا زندگی میکند و نه طرحی و برنامهای دارد، نه سازماندهی و تشکیلاتی.
خب الان که بالاخره در حد روسای قوا که دائم از تحول و تغییر حرف میزنند. مثلا رئیس قوه قضائیه در کنار حرفهای دیگر میگوید که بالاخره یک سلسله کمبودها و نواقصی هست که زمینهساز این اعتراضات هست و باید به آنها برسیم. بقیهشان میگویند که ما باید راه اعتراض اصلاحجویانه را باز کنیم. اینها به نظرتان اساسا با چه هدفی مطرح شده است؟
سه هفته است که این داستان شروع شده است. اگر همین امشب این داستان تمام بشود یعنی مثلا بعد از سه هفته یا یک ماه تمام بشود، من معتقدم که ساختار قدرت یک تکان محکمی خورده است. آن مکعب یک تکان محکمی خورده و یک کسانی درون نظام متوجه شدند اگر مردم ناراضی بودند، ناراضیتر شدند. اگر انتقاد میکردند محترمانه، الان دیگر خیلی رسمیتر انتقاد میکنند. من در ایران زندگی میکنم. در نیویورک که زندگی نمیکنم. من در این سه هفته یک کلام ندیدم آقای ناطق نوری، آقای روحانی، آقای احمد توکلی یا آقای مهندس باهنر حرفی بزنند.
باهنر یک چیزهایی گفته.
حالا... من معتقدم که از درون نظام یکسری از کسانی که بعد از پایان دولت روحانی به کنار رانده شدند، اینها یواشیواش شروع به صحبت کردن میکنند که میخواهید چه کار کنید؟ میخواهید همهاش را بگیرید بزنید؟ اینطوری میخواهید مردم را ساکت کنید؟ من فکر میکنم یک مقداری خوشبین شدم که برخی درون حاکمیت به خود میگویند «ما درست عمل نمیکنیم و درست عمل نکردیم.» و این احساس بهوجود آمده است. من با نظامیان و با سپاهیها نشست و برخاست ندارم، ولی مطمئن هستم در برخی از فرماندهان سپاه هم یک چنین حالتی بهوجود آمده که حالا این دفعه هم به خیر گذشت. آبان 98 هم به خیر گذشت. دی 96 هم به خیر گذشت. اعتراضات 88 هم به خیر گذشت. ولی مگر میتوانیم تضمین کنیم که دفعه بعد اگر بههم ریخت، به همین سادگی به خیر بگذرد! من فکر میکنم یک چنین احساساتی یواشیواش در نظام بهوجود آمده و نمیدانم، شاید اینها یک مقداری کمک کند به اینکه تغییری در سیاست مملکتداریشان و در سیاست حکمرانیشان بهوجود بیاید و متوجه شوند که درست عمل نمیکردیم.
حالا برای اینکه این تغییر بهوجود بیاید، بهنظر میرسد حکومت نیاز دارد در پایگاه اجتماعی خودش هم تغییری ایجاد کند؛ چون الان نیروهای حامی و پایگاه اینها، نیروهایی هستند که با ایدئولوژی ضداصلاحات تقویت شدند؛ یعنی برای اینکه اصلاحات را بزنند، یک ایدئولوژی کاملا ضداصلاحات در همه ابعادش القا شده است. نیروهایی که حسین شریعتمداری نیروهای پابهرکاب میگوید و هشدار میدهد که اگر شما بخواهید به سمت امضای برجام بروید، این نیرو را از دست میدهید (صریحا در سرمقالهاش گفته بود). پس ببینید! این شیفت فقط از بالا نیست. این پایگاههای اجتماعی اگر آن نیروهای تندرو را پس بزنند، به ناچار باید نگاه میانهروتری بیابند و از آنها حمایت کنند وگرنه پا درهوا میماند. آیا خودِ اصلاحطلبان یا نیروهای میانی یا خودِ شما برای این زمینهسازی میکنید یا زمینهای اصلا دارد که اگر سیستم علائمی بفرستد که بالاخره روشهای گذشته جواب نداده (خیلیهایشان دارند به زبانهای مختلف این را میگویند) و بخواهند مثلا همین برجام را بعد از فرض کنید آبان به نحوی با یک کیفیت دیگری امضا کنند، چون خودشان هم به نتیجه رسیدند و از یک طرف راه اعتراض مسالمتآمیز را مثلا باز بگذارند، در دانشگاهها فضا را عوض کنند و شماها راحتتر بتوانید حرف بزنید، جلسه بگذارید و به قول خودشان کرسیهای آزاداندیشی برپا کنید. در صورت شکلگیری چنین شرایطی آیا آن نیروی میانهتر حاضر است اینها را مطمئن کند که اگر این کار را کردید، ما دیگر شما را نمیخواهیم از سر جایتان بیندازیم؟
من فکر میکنم اولش خیلی دشوار خواهد شد؛ مثل خانهای که آتش گرفته است. برای اینکه آنقدر بیاعتمادی وجود دارد که هر کسی بیاید بگوید که آقاجان! اینها میخواهند یک کارهایی بکنند، بیایید این فرصت را در اختیار مملکت و اینها بگذاریم که اینها یک گامهایی بردارند... نیاییم بگوییم که نه، شما دروغ میگویید و شما اهلش نیستید و شما نمیخواهید کاری بکنید. اولش خیلی سخت است و هر کسی هم که بیاید و بگوید بگذارید یک فرصتی به اینها بدهیم و بگذارید شاید اینها بخواهند یک تغییراتی بهوجود بیاورند، مطمئن باشید دهه هشتادیها با آن موافقت نمیکنند. آنها میگویند که ما تکلیفمان روشن است و ما با کسی عهد اخوت و برادری نخواندیم و درباره اصلاحخواهان، این جماعت معتقدند که اینها دورو و منافق هستند و میگویند ما با شما تکلیفمان بدتر است برای اینکه شما ظاهرتان مثلا اصلاحطلب، روشنفکر و دانشگاهی است ولی شما به آنها وابسته هستید. یک چنین وضعیتی اتفاق خواهد افتاد.
من خودم به شخصه بیشترین فحشها را از دو گروه میخورم؛ یکی حزباللهیها و دوم براندازان. دلیلش هم این هست که حرف خودم را میزنم. من از اینکه آن چیزی را که خیر و صلاح مملکت ببینم و بیایم پای آن بایستم، هیچ ابایی ندارم که به من فحش بدهند بگویند مزدور هستی، سوپاپ هستی و خائن هستی (آن چیزی را که خیر و صلاح بدانم). در زمان آقای روحانی هم خیلی به من میگفتند مزدور و خائن که آمدی رفتی داری برای روحانی فعالیت میکنی؛ ولی روزی که به این نتیجه رسیدم که صندوق رای فعلا دیگر فایدهای ندارد، دیگر در انتخابات شرکت نکردم. من معتقدم که اتفاقا باید این فرصت تاریخی به درون نظام داده شود که اگر میخواهند تغییراتی بهوجود بیاورند، باید حتی کمکشان بکنیم که این تغییرات را بهوجود بیاورند. برای اینکه اگر هیچ تغییری درون نظام بهوجود نیاید، مهر بعدی آن وقت برخوردها خیلی خشونتبارتر خواهد بود.
بله؛ درواقع زنگهای خطر را این اتفاقات به صدا درآورد و نمیشود بگوییم که هیچ کدام از اجزای سیستم این زنگ خطر را نشنیده باشند. حداقل فعلا سیگنالهایی میفرستند که یک مهلتی به ما بدهید که آرام بشویم. حالا درواقع بحث ما این هست؛ شما نهایتا نگاهتان این نیست که دیگر همه چیز به بنبست رسیده یا بالاخره دچار یک هرج و مرج بیپایان میشویم، این عمدتا به سمت بیثباتی میرود. پس ممکن است یک فرصتی ایجاد شده باشد؟
بله؛ عرض کردم؛ درون نظام ممکن است کسانی بدون اینکه موضعگیری کرده باشند اظهارنظر کنند و پیگیر تغییر شرایط باشند؛ من فکر میکنم چنین شرایط و تغییراتی بهوجود خواهد آمد، شروع چنین فضایی درون مکعب (درون نظام) شکل گرفته است.
یک احتمال دیگر هم هست؛ معمولا وقتی سیستم دچار بحران امنیتی میشود، نیروهای امنیتی و نیروهای تندروتر سیاسی میداندارِ اوضاع میشوند. تقریبا همیشه همینطور بوده؛ بعد از سال 78 بعد از ماجرای کوی دانشگاه موقعیتشان بهتر شد، سال 88 همینطور و دولت قبل همینطور این احتمال به نظر شما چقدر است که همین نیروهای تندروتر، فضا را امنیتی کنند و یکجوری خودشان را مسلط کنند؟
نه؛ ببینید! دو تا احتمال هست؛ یکی آن احتمال سفید (خوب) است که بگویند، باید یک تغییر و تحولاتی بدهید چه بدمان بیاید و چه خوشمان بیاید. اینطوری فایده ندارد. یک نگاه دیگر این هست که جریانات رادیکالتر و تندروتر بگویند که دیدید! ما از اولش هم میگفتیم سریع باید کار را تمام میکردید. دست دست کردید و... یک نگاه هم این هست که جریانات تندروتر بیایند حاکم شوند و آن یک مختصر فضایی هم که بوده، آن را هم بیایند ببندند و محکمتر بکنند. این دو احتمال هست.
من معتقدم که احتمال دومی خیلیخیلی کمتر از اولی هست، برای اینکه همانطور که شما خودتان هم بهدرستی گفتید، ساختار قدرت یک مقدار زیادی از آن مکعب بزرگ خیلی یکدست و یکپارچه نیست و مثل حزب کمونیست اتحاد شوروی یا حزب کمونیست چین نیست. تشتت آراء در آن وجود دارد و من معتقدم این تشتت آرا اتفاقا به نفع این هست که یک گامهایی برداشته شود.
آخرین سوال؛ در این ناآرامیها و اعتراضاتی که شد، تقریبا هیچ شعاری (حداقل بهطور گسترده) علیه آقای رئیسی داده نشد. آیا فکر میکنید مردم تصورشان این است که بالاخره رئیسجمهور جایگاه بیاثری دارد؟ یا به دلیل یکدستی قدرت بالاخره آن را بخشی از کل بزرگتر میبینند و شعار علیه او را ضرورت نمیدانند.
همهاش. آن دهههشتادی فهمیده که حالا روحانی درست است که کاری نکرد اینطور که زیباکلام میگوید، ولی شاید هم میخواست یک کارهایی بکند. ولی در مورد رئیسی، دیگر در بین همه این توافق آراء وجود دارد که رئیسی کارهای نیست.
واقعا فکر میکنید هیچکاره است؟
در مقایسه با روسایجمهور دیگر نشان داده که خیلی بنای تغییر و تحول ندارد. حداقل آنهای دیگر ژستاش را گرفتند؛ احمدینژاد ژستاش را گرفت. روحانی ژستاش را گرفت...
رئیسی که زیاد کلمه تحول به کار میبرد!
نه؛ ایشان به نظر من حتی ژست آن را هم نگرفته است. بگذارید اینطوری بگوییم؛ که ایشان چهار سال باید رئیسجمهور باشد، الان بیش از یک سالاش گذشته است. در این یک سال ایشان نشان نداده که میخواهد یک رئیسجمهور متفاوت باشد و میخواهد یک تغییر و تحولاتی را بهوجود بیاورد صرفنظر از اینکه میتواند یا نمیتواند. این یک بحث دیگری است. ولی من حداقل این را در او ندیدم که خودش خواسته باشد یک تغییر و تحولاتی بهوجود بیاورد.
فکر نمیکنید به دلیل نوع ائتلافی است که پشت او شکل گرفت و این ائتلاف بالاخره شامل پایداریها و شامل نیروهای دیگر اصولگرایی شد؛ همین ائتلاف یک جوری پایش را بسته که نتواند حرکت کند.
ممکن است آن ائتلاف موثر باشد؛ ولی میرسیم به بحث ساختار کارگزار. ممکن است ساختار به او اجازه ندهد، ولی من خودش را هم آن آدمی ندیدم که افق دید خاصی داشته باشد و بخواهد یک کارهایی بکند. حداقل تا به الان یعنی در این یک سال و یکی دو ماه ندیدم.
یک مقدار این بحث را ادامه دهیم؛ در این تظاهراتها یک بحثی که قبلا شعاری داده میشد «رضاشاه روحت شاد» و به اصطلاح طرفداران آقای پهلوی و اینها، این را بهعنوان علاقه به بازگشت به سلطنت تلقی میکردند، در این بین داده نشد. حتی من میدانم که جاهایی مثلا حتی از پشتیبانها کسانی رفتند داد زدند، هیچکسی تکرار نکرد.
جواب نداد دیگر.
و حتی خب یک شعارهایی هم دادند که حالا آن نمیدانم چقدر عمومی بود، ولی اینکه همین «مرگ بر ستمگر» که شامل آنها هم شد. فکر نمیکنید ایشان هم یکی از بازندگان این داستان باشد به جای اینکه...
...اجازه بدهید چیزی را که شما دارید میگویید تکمیلترش کنم.
یکی از بازندگان این اعتراضات مهرماه، اتفاقا پهلویها بودند. اتفاقا رضاشاه روحت شاد، اتفاقا اولیاحضرت و اینها بودند. ولیعهد بود. دلیل آن هم این بود که محبوبیت آنها از جانب خودشان نبود؛ بلکه محبوبیت آنها به دلیل بغض و ناراحتی مردم نسبت به شرایط و سیستم موجود بود. آنها خودشان کاری نکرده بودند که بهعنوان قهرمان برای ملت ظاهر بشوند. حالا البته تا حدودی رضاشاه... این استثنا هست. اما واقعا پهلویها و ولیعهد و اینها کاری نکرده بودند که بهعنوان قهرمان و سمبل برای ملت ظاهر شوند. در این جریان، اینها هم افتادند و در این جریان واقعا نشان داده شد که درد و شعار اصلی، همان آزادی و سبک زندگی است.
... نفرت ویژهای هم نسبت به سازمان مجاهدین در این فضای مجازی نشان داده شد بعد از اینکه خواستند یک جوری وضعیت را به خودشان منتسب کنند مثلا همین خانم رجوی. زیر پستها به قدری مورد حمله قرار گرفت که مجبور شدند ادامه ندهند. آنها هم بهنظر میآید که جایگاهی نداشتند و الان اثبات شد. بنابراین این نیرویی که درواقع در خیابان هست، خیلی چشم به اپوزیسیون خارجنشین هم ندارد چون آنها تلقیشان این است که الان برای اینها دارند این کار را میکنند...
اتفاقا در اعتراضات دیماه 96 اگر یادتان باشد برای اولینبار «رضاشاه روحت شاد» گفته شد؛ ولی خیلی جالب است که در این اعتراضات که یک شب دو شب هم نبوده که (96، دو سه روز یا چهار روز بیشتر نبود)، در این سه هفته واقعا طرفداری نه از مجاهدین شده و نه از پهلویها شد. پهلویها مهمتر هستند چون این ایراناینترنشنال و اینها خیلی سعی میکردند پهلویها را باد بکنند. نه؛ به نظر من خیلی موفق نشدند.
بله؛ شاید برخلاف تصور ما و بقیهای که فکر کردند این نیرویی که حالا به میدان آمده، مثلا طرفدار براندازی است. شاید آن حاشیههایش که آدمهای سیاسی بودند، اینها را مطرح کردند ولی آن نقطههای اصلی که همین نسل دههی هشتادی بوده، بیشتر برای این وارد شده که سبک زندگی خودش به رسمیت شناخته شود و به نیازهای خودش جواب داده شود. به جای اینکه خیلی دنبال تغییر سیستم و اینها بوده باشد، میخواهد آزادی خودش را تامین کند. شاید این هم یک تعبیری از این داستان باشد.
ممکن است که بگوییم دُز سیاستزدگی در این دهههشتادیها اتفاقا خیلی زیاد نیست. دُز اعتراض اجتماعی هست که مهم است؛ یعنی آنقدر که از حجاب دلخور هستند، آنقدر که از سیستم آموزش و پرورش دلخور هستند و آنقدری که دلخور هستند از کارهایی که امور تربیتی میکند... این دلخوریها آنها را به خیابان کشاند.