کوبائیزه کردن جامعه مهاجران ایرانی
سینما به کدام سو میرود؟
مسعود سپهر
جامعهشناس سیاسی
رئیسجمهور بایدن در یک سخنرانی انتخاباتی برای جلب آراء نامزدهای حزب دموکرات در انتخابات میاندورهای کنگره، بهطرز بیسابقهای سخن از آزاد کردن ایران با دخالت مستقیم در امور داخلی آن به میان آورد. حال و هوای آن جلسه و اشاره فیالبداهه او نشان میداد، هدف تنها جلبآراء جامعه مهاجران ایرانیتبار است، اعلام مواضع رسمی دولت آمریکا در طول دوران پس از انقلاب چنین نبوده است. در تصمیم سازیهای دولت ایالاتمتحده نسبت به کشورهای مختلف، لابیهای آن کشورها نقش برجسته و تعیینکنندهای دارند. صرفنظر از لابی صهیونیستی که در آمریکا حرف اول را میزند و در همه انتخابات آمریکا و تعیین سیاستهای این کشور با پشتیبانی سرمایهداران و رسانههای یهودی و نفوذ در ارکان مختلف این کشور نقش تعیینکنندهای دارد، سایر کشورها هم بهسهم خود سعی میکنند منافع خود را با رایزنی و کسب اطلاعات در مراجع قدرت مانند کاخ سفید، کنگره و رسانهها پشتیبانی کنند و در این راه جامعه مهاجران هر کشور که مقیم یا تبعه آمریکا هستند، نقش اصلی را دارند. هرچند این نقشآفرینی مورد حمایت کشور ذینفع هست ولی شکلگیری آن در درجه اول مدیون علاقه و وفاداری افراد به سرزمین مادری است. در این جریان عمومی، مهمترین استثنا کشور کوباست. پس از انقلاب کمونیستی کوبا حدود ۷۰سال پیش تعداد زیادی از وابستگان رژیم پیشین، مخالفان کمونیسم یا جستوجوگران زندگیبهتر، سوار قایقهای خود شده و بیشتر به ایالت فلوریدا که در ۱۴۰کیلومتری جزیره کوباست، وارد و ساکن شدند بهطوریکه چند میلیون جامعه مهاجران کوبایی یک دیاسپورای بزرگ (جامعه مهاجران) و متشکل را تشکیل میدهند و اکنون به نسلهای سوم و چهارم رسیدهاند. در زمان مهاجرت، رویه و تبلیغات ضدکمونیستی و اقدامات دستگاههای اطلاعاتی آمریکا برای سازماندهی حتی نظامی آنها، با ایجاد حباب اطلاعاتی گرداگرد این مهاجران، وضعیتی ایجاد کرد که یک مافیای کوبایی که جز به نابودی رژیم کوبا و اعدام همه اعضا و طرفداران حکومت رضایت نداشت، کنترل افکارعمومی مهاجران کوبایی را در دست داشته باشد و هرکس اگر کلمهای برخلاف آنها بگوید لعن، طرد و حتی کشته شود. با گذشت سالهای طولانی درحالیکه شوروی دچار فروپاشی شده، کاسترو فوت کرده، کوبا تغییرات بسیاری را شاهد بوده و بارها به سوی آمریکا دست دوستی دراز کرده است، اما همچنان همه تحریمها برقرار و فشارها ادامه دارد. باورکردنی نیست که یک جزیره ۱۱۰هزار کیلومتر مربعی در فاصله ۱۴۰کیلومتری خاک آمریکا به مدت بیش از ۶۰سال تحت شدیدترین تحریمهای مندرج در یک کتاب ۸۵صفحهای شامل تجارت و معاملات، حملونقل، رفتوآمد و مهاجرت باشد. در دوره اوباما با ابتکارعمل او و رائول کاسترو، دو رئیسجمهور تماسهای تلفنیای برقرار کردند و مقدمات برقراری روابطعادی و تبادلسفیر انجام شد، اما مافیای مهاجران کوبایی در کمپین انتخاباتی ترامپ با قول به حمایت از او، ترامپ را وادار کردند که پس از رفتن به کاخ سفید، همه اقدامات اوباما در مورد کوبا را به عقب برگرداند و البته چنین هم شد. اکنون نیز جامعه مهاجرانایرانی در آمریکا به همان مسیر کوبانیزهشدن قدم نهادهاند. افراطیترین عناصر ضدجمهوری اسلامی با حمایت رسانهای و مالی راستهایافراطی، فضای از ترس و ارعاب را بر دیاسپورای ایرانی تحمیل کردهاند. در رسانههای آنها آنقدر که به خاتمی، ظریف و تاجزاده حمله میشود، به رئیسی، امیر عبداللهیان و شریعتمداری کاری ندارند. نایاک که از بخشی از ایرانیان تحصیلکرده و دلسوز تشکیل شده و همواره تلاش کرده با تعدیل فضای درگیری بین ایران و آمریکا در جهت رفع آلام و فشارهای وارد بر ملت ایران گامی بردارد، تحت شدیدترین فشارها و ناسزاها قرار گرفته است. راستافراطی ایرانی، عملا صحنه را در دست گرفته و از جنایاتی چون تشدید تحریمها و حتی حمله به ایران حمایت میکند. بیشتر جامعه ایرانی مقیم آمریکا که بهصورت سنتی از دموکراتها طرفداری میکردند بهشدت تحت فشارند که به کمپ جمهوریخواهان و ترامپ بپیوندند. همین گرایش سبب شد بایدن برای بهدست آوردن دل آنها چنین جملهای بگوید و طبیعی است این روند روزبهروز افق توافق، رفع تحریمها و کاهش فشارهای آمریکا را تیرهتر میکند. در گردهماییهای اخیر معترضان به جمهوری اسلامی در غرب، روزبهروز سلطه راستافراطی و خشونتطلب بر حرکتهای اعتراضی و به حاشیه رفتن نیروهای معتدل و عقلانی بیشتر مشاهده میشود که از بدترین ناسزاها، تهمتها و حتی حملاتفیزیکی ابایی ندارند. من مطمئنم هیچ مسئولی در کشور راضی به افزایش سطح تنش بین ایران و آمریکا، تشدید تحریمها یا رویارویی نظامی نیست مگر آنکه خود نفوذی اسرائیل باشد. در این صورت داشتن یک لابی نیرومند، حفظ دلسوزان کشور در خارج و استفاده از توان و امکانات آنها، اولویت است. ما میتوانیم با از میان بردن مسائل داخلی مثل حقوقبشر، خشونتهای بیمورد یا محدود کردن انتخابات، فضا را بهسمتی پیش ببریم که سوژه برای فشار رسانهای و تبلیغاتی بهحداقلممکن کاهش یابد و میلیونها مهاجر ایرانی تبدیل به سرمایههای بزرگ برای پیشبرد سیاستهای مردمسالارانه و مقبول ایران و رشد، توسعه و سرمایهگذاری در آن شوند.