دیده به بد دیدن، نیالودن
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
نیوشا طبیبی
روزنامهنگار
آنچه در این مدت بر تکتک ایرانیان گذشته، تجربه نوینی است. مردم با هر گرایش فکری، طبقاتی، اجتماعی و سیاسی، ناگزیر به تعمق در روابط و آنچه بر کشور و خودشان گذشته است، شدهاند. آنچه فریادهای اعتراضی را بلند کرد، یک شبه به وجود نیامده بود. فسادهای گسترده، اختلاسها و سوءمدیریتها، قطعا ذرهذره شکل گرفتهاند. از روز اول، گفتوگو درباره هزاران میلیارد پول ناپدیدشده در میان نبود. اندکاندک اهمیت ارقام از دست رفت. اکنون، صحبت کردن از 100میلیارد تومان اختلاس، چندان غریب نیست؛ درحالیکه یک میلیارد تومان برای بسیاری از خانوادههای ایرانی، رقمی دستنیافتنی است و میتواند کیفیت زندگی چندین خانواده را از اساس متحول کند. ارزش ارقام هنگفت، پیش و بیش از نرخ تورم از بین رفته بود. گوش ما به شنیدن ارقام درشت عادت کرد. چنانکه چشم به دیدن زشتیها و بدیها خو میگیرد. دیدن منظره زبالههای انباشتهشده گوشه خیابان، تا چند روز آزاردهنده است و بعد از مدتی به بخشی از چشمانداز شهر تبدیل میشود. خو گرفتن به بدی، پلیدی و زشتی، نامهربانی هم میآورد. جدایی و تفرقه هم میآورد. در این سالها دیده بودیم که شنیدن اخبار ناگوار و دیدن سوءمدیریتها، ناگواریها و مضایق تا چهمیزان بر رفتار اجتماعی همه ما تاثیر گذاشته بود. اندکاندک با هم خشن و نامهربان شده بودیم. عرض من این است که پلیدیها آرامآرام رسوخ میکنند و وارد میشوند و خود را بهعنوان امری روزمره جا میزنند. اگر دزدیهای کوچک و سوءاستفادهها، با تمهیداتی به درستی و قاطعیت - نه خشونت و اتهامزنی - مهار میشدند، اختلاس سههزار میلیاردی اتفاق نمیافتاد.
حافظ که ما را از «دیده به بد دیدن نیالودن» انذار میدهد، میداند آدمی در سراشیب همین عادت، اندکاندک به مردابی ساکن فرو میغلتد. گلستان و مزبله معنایش را از دست میدهد. در همین فرآیند است که کسانی تلاش خواهند کرد تا مرز حق و ناحق را هم کمرنگ کنند و حتی از بین ببرند. خطاهای خودشان را عین مدیریت و تدبیر جلوه دهند و سوءعمل خود را توجیه کنند.
نمونههای فراوان رفتارهایی اینچنین را بارها و بارها در شیوه و عملکرد مدیران دولتی دیدهایم. از بحران تولید واکسن کرونا، که سبب از دست رفتن جانهای بسیاری شد، تا صدها موضوع دیگر. خاطرتان هست وزیر وقت بهداشت، آقای نمکی چطور از تدابیر و راهحلهای مدبرانهاش داد سخن میداد؟ بهخاطر دارید که چگونه و با تعللی غیر قابل توجیه و توضیح در برقراری قرنطینههای دقیق و محکم، سبب بروز بحران و مرگومیرهای فراوان شد؟ در آخر هم با سینهای ستبر و بدون پاسخگویی درباره دلایل تعلل، کندی و خطاهای تصمیمگیریهایش صندلی وزارت را ترک کرد - درحالیکه دلهای بسیاری از مردم داغدار سخنان و عملکرد شخص او بودند. عادیسازی ارقام و آمارهای مرگومیر سبب شد از یاد ببریم پشت هر عدد و نامی که در تعداد قربانیان آمده، خانوادهای فرو ریخته و سلامت و امنیت روحی و روانیاش از دست رفته.
ما ملتی هستیم که مسجد شیخ لطفالله اصفهان را بنا کردهایم، باغهای ایرانی نمونه ذوق و سلیقه ماست. پاکیزگی، پاکدستی، آراستگی، صداقت، مهربانی و آنچه منتسب به نیکویی است، در ادبیات و فرهنگ ما ستایش شده. زبان و ادبیات ملی و ادبیات و سنتهای اقوام ایرانی، آکنده از چنین مفاهیمی هستند. اگر در مقاطعی از تاریخ بنابر جبر روزگار و بدحادثه به ورطههایی افتادهایم، اما هرگز اصل خود را فرو نگذاشتهایم و «دیده به بد دیدن نیالودهایم». این منتهای سرزندگی، نشاط و فرهیختگی ملتی است که در مقابل آسیبدیدن یکی از آثار و ابنیه نمادین خود - همان مسجد عزیز شیخ لطفالله - زبان به اعتراض میگشاید، نقد مینویسد و پاسخ میخواهد، اگرچه هیچ مدیر، رئیس و وزیری مسئولیت خطا را نمیپذیرد و زبان به پوزشخواهی نمیگشاید. باید برای حفظ ایران، اندک کژیها را هم ببینیم، نقد کنیم و مهمتر از همه، مهربانی و یکدلی با یکدیگر را فرو نگذاریم.