دالان تنگتر آزادی
محسن آزموده روزنامهنگار حوزه اندیشه سالهای آخر عصر موسوم به اصلاحات، چند تا از پرشورترین دوستانم «ان.جی.او»یی داشتند بهاسم «الوند». آن زمان «ان.جی.او» هنوز
محسن آزموده
روزنامهنگار حوزه اندیشه
سالهای آخر عصر موسوم به اصلاحات، چند تا از پرشورترین دوستانم «ان.جی.او»یی داشتند بهاسم «الوند». آن زمان «ان.جی.او» هنوز «سمن» (سازمان مردمنهاد) خوانده نمیشد، دوستانم هم هنوز امیدوار بودند، خیلی جوان بودند، بعداً بود که یکبهیک مهاجرت کردند. شنیده بودم که «ان.جی.او» (non-governmental organization) یعنی «سازمان غیردولتی». میگفتند چیز خوبی است، فضایی برای تنفس جامعه مدنی و کنش اجتماعی و مشارکت مردم در امور عمومی. جلسههایشان در پارک برگزار میشد. جایی نداشتند. من هم گاهی میرفتم. مینشستیم دور هم و درباره آزادیاندیشه و راههای گذار به دموکراسی حرف میزدیم. هرکسی از آخرین خواندههایش میگفت و معمولا جلسه با شعری از فروغ یا شاملو به پایان میرسید. آن روزها تعداد و تنوع کافهها و فضاهای عمومی شبهخصوصی مثل امروز نبود، جیب جوانی ما هم بودجه لازم برای تامین هزینه معدود کافههای موجود را نداشت، هنوز هم ندارد. بگذریم.
یکبار گفتند که ساختمانی نبش خیابان ورشو هست که میتوانیم آنجا جلسه برگزار کنیم. یادم نیست کدام نهاد (شهرداری یا سازمان ملی جوانان) این امکان را گشوده بود، اهمیتی هم نداشت. مهم این بود که بهعنوان چند جوان، سرپناهی پیدا کرده بودیم تا بتوانیم مثل آدمیزاد دور هم بنشینیم و از آرمانها و آرزوهایمان حرف بزنیم. چندبار هم رفتیم. خیلی حال میداد. از اینکه بهرسمیت شناخته شده بودیم و بهعنوان جوانانی دغدغهمند، تحویلمان میگرفتند، احساس غرور میکردیم. دریغ که دولت مستعجل بود و خیلی زود بساط «ان.جی.او»ها و «سمن»ها برچیده شد. گفتند اشتباه کردیم، «ان.جی.او» اصلا هم چیز خوبی نیست. شما هم بیخیالش شوید وگرنه خودتان و ما را در دردسر میاندازید. آن ساختمان هم بهحال خود رها شد.
گذشت و روزگار جوانی سپری شد. روزنامهنگار اندیشه شدم و هرجا جلسه، نشست، همایش و کنفرانسی درباره موضوعات مربوط به علوم انسانی برگزار میشد، به هوای گزارش به آنجا میرفتم. حوالی سالهای 91-90 بود که نام «خانه اندیشمندان علوم انسانی» بر سر زبانها افتاد، بهعنوان مکان و نهادی برای برگزاری نشستهای مذکور. راستش نام پرطمطراقش را دوست نداشتم، زیادی دهان پرکن بود. وقتی اولینبار رفتم، متوجه شدم که همان ساختمان ورشو است. خوشم نیامد. بهدلیل مدیریتوقت شهرداری بهعنوان بانی این نهاد بود یا خاطره تلخی که داشتم، یا بهخاطر اتفاقاتی که در طول این سالها افتاد ... در هر صورت خیلی نگاه مثبتی به آنجا نداشتم. اما بههرحال بهخاطر وظایف حرفهای زیاد به آنجا میرفتم. رفتهرفته نگاهم تغییر کرد، حس کردم جایی برای مردم است. انصافا هم همیشه کارکنان زحمتکش و خدومش با من روزنامهنگار یکلاقبا همکاری میکردند و مثلا اگر دیر میرسیدم یا فایل صوتیام خراب میشد، دریغ نمیکردند. بیاغراق نزدیک صدبار، شاید هم بیشتر به آنجا رفتم. در سالهای اخیر، خانه اندیشمندان علوم انسانی، جزو معدود و انگشتشمار فضاهای باقیمانده بود که در آن نشست،
همایش و کنفرانس آزاد برگزار میشد، جایی برای نکوداشت دغدغهمندان ایران، فضایی برای طرح بحثهای نو در حوزههای گوناگون علوم انسانی، عرصهای برای انتقادهای عالمانه دانشگاهیان، نهادی برای کلاسها و جلسات دورهای آزاد در زمینههای گوناگون علوم انسانی، میدانی برای نفسکشیدن جامعه فرهیخته.
حالا در خبرها آمده که قرار است پلمب شود. بهانه، دلیل و علتش را نمیدانم. برخی میگویند، شهرداری املاکش را میخواهد. خدا عالم است. دلیل و علت اینجور چیزها هیچوقت بهصورت رسمی بیان نمیشود. انتظار پاسخگویی از مسئولان هم مطلقاً بیهوده است، نتیجه اما معلوم. جامعه مدنی یکی دیگر از فضاهای تنفساش را از دست داده، بهنفع قدرت. دیروز در گزارشی بهنقل از یک استاد نوشتم: دالان تنگ آزادی از میان دولت و جامعه میگذرد. یعنی باید میان ایندو توازن باشد، وگرنه مسیر توسعه مسدود میشود. جامعه البته همیشه راه خودش را پیدا میکند، این میان اما امیدهایی ناامید میشود، دستاوردهایی پامال و جوانیهایی که تلف میشود و دالان تنگ آزادی، تنگتر و تنگتر.