در شرایط بیثباتی، سهم عوامل غیراقتصادی بیشتر است
آخرین خبرهای اقتصادی ایران و دنیا
مهدی پازوکی کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «هممیهن»:یکی از معضلاتی که اقتصادهای توسعهنیافته از آن رنج میبرند بیثباتی فضای اقتصاد کلان است که باعث میشود شاخصهای کلان مثل نرخ تورم، سرمایهگذاری و نرخ رشد از عوامل غیراقتصادی تاثیر منفی بپذیرد. مهدی پازوکی، کارشناس اقتصادی در این باره معتقد است؛ یکی از مشکلات امروز اقتصاد ایران این است که اقتصاد در گروی تصمیمات روزمره سیاستمداران است. وقتی اقتصاد در گروی سیاست قرار میگیرد، قطعا شاخصهای اقتصادی مانند ارزش پول ملی و تورم هم دچار وضعیت نابسامان میشوند.
به نظر شما سهم عوامل غیراقتصادی در بیثباتی متغیرهای کلان اقتصادی چقدر است؟
یکی از مشکلات ایران و سایر اقتصادهای توسعهنیافته عدم ثبات اقتصادی است. مسائل اجتماعی و احساس ناامیدی به آینده و احساس خوبی نداشتن به زندگی و پایین آمدن سرمایههای اجتماعی قطعا در شاخصهای اقتصادی نقش دارند. وقتی مردم نسبت به آینده اقتصاد خوشبین باشند و احساس کنند که حکومت به دنبال رفع مشکلاتشان است، طبیعتا اثر مثبت بر وضعیت کلی اقتصادی خواهد داشت. در ماه گذشته وقتی بحث برجام مطرح شده بود و به توافق نزدیک شده بودیم، مشاهده کردیم که قیمت ارز از 31 هزار تومان به 28 هزار تومان کاهش یافت. یعنی در کمتر از یک هفته 3 هزار تومان قیمت ارز کاهش پیدا کرد. اما وقتی سیگنال آمد که شرایط به سمت عدم توافق رفته است، مجددا دلار به 31 هزار تومان برگشت. در اینجا اتفاق اقتصادی رخ نداده است. وقتی مردم احساس کنند که مشکلات در حال حل شدن است و قرار است با جامعه جهانی در چارچوب منافع ملی تعامل برقرار شود، خود به خود یک احساس مثبت به آینده ایجاد میشود. بنابراین هر گونه تصمیمگیری که بیثباتی را در اقتصاد ایران تشدید کند، قطعا بر شاخصهای اقتصادی از جمله تورم، سرمایهگذاری یا نرخ رشد اقتصادی تاثیر میگذارد.
آیا میتوان گفت که در اقتصاد ایران سهم عوامل غیراقتصادی از عوامل اقتصادی بر شاخصهای کلان مثل تورم بیشتر است؟
این به معنی این نیست که عوامل اقتصادی تاثیرگذار نیستند. حتما عوامل اصلی اقتصادی هستند اما وقتی متغیرهای غیراقتصادی وارد میشوند، بر عوامل اقتصادی هم تاثیر میگذارند. یعنی وقتی مدیریت اقتصادی در دست افراد ضعیف میافتد، علاوه بر اینکه اینها برای حل مسائل اقتصادی راهحلی ندارند، خود این مدیریت ضعیف، عوامل غیراقتصادی را تشدید میکند. اما یکی از عوامل مهمی که در همه جای دنیا جزو وظایف حکومتهاست، ایجاد ثبات اقتصادی است. از اهداف اقتصاد کلان در دنیا سیاست ثباتسازی اقتصادی است. هر عمل و تصمیمی که باعث بیثباتی اقتصاد شود و باعث شود که به لحاظ روحی و روانی مردم نسبت به آینده بدبین باشند؛ این خودش در متغیرهای اقتصادی مثل تورم تاثیر میگذارد. البته عوامل اقتصادی بر سر جای خود هستند. اگر مردم آینده را تیره و تار ببینند، قطعا بر وضعیت کلی اقتصاد تاثیر منفی میگذارد. وقتی در کشوری یک وزیر مورد سوءقصد یا ترور قرار میگیرد، همین اتفاق روی قیمتها اثر روانی میگذارد. بنابراین اقتصاد از سیاست تاثیر میپذیرد. در کشورهای توسعهیافته سیاست در خدمت اقتصاد است. به خصوص سیاست خارجی. در اقتصاد ایران این رابطه برعکس است. اقتصاد در گروی سیاست است. یکی از مشکلات امروز اقتصاد ایران این است که اقتصاد در گروی تصمیمات روزمره سیاستمداران قرار میگیرد. وقتی اقتصاد در گرو قرار میگیرد، قطعا شاخصهای اقتصادی هم دچار وضعیت نابسامانی میشوند؛ از جمله ارزش پول ملی. اگر همین برجام مورد موافقت طرفین قرار بگیرد، اثر مثبت روی شاخصهای اقتصادی میگذارد. اما اگر احساس شود که ایران نمیخواهد با جامعه جهانی کار کند، تاثیر منفی خود را میگذارد. اگر ایران اعلام کند که ما هیچگاه به FATF نمیپیوندیم، قطعا روی ارزش پول ملی تاثیر میگذارد و همین مساله تورم را تحت تاثیر قرار میدهد. بنابراین هرگونه اختلالات روحی و روانی که در جامعه اتفاق بیفتد، روی تورم، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی تاثیر منفی میگذارد. در سال 1394 وقتی برجام را پذیرفتیم همه شاخصهای اقتصادی مثبت شد، در صورتی که اتفاق اقتصادی نیفتاده بود. سال 1395 نرخ رشد اقتصادی دورقمی و تورم تکرقمی شد. اما وقتی ترامپ در اردیبهشت 1397 از برجام خارج شد، همه شاخصها منفی شد. اقتصاد به شدت از متغیرهای سیاسی و هرگونه اختلالات سیاسی که امید را نسبت به آینده پایین بیاورد، تاثیر میپذیرد.
پس همین عوامل غیراقتصادی هستند که انتظارت تورمی را شکل میدهد و نقش آن را در آینده اقتصاد پررنگ میکند.
یکی از مهمترین مسائلی که باعث میشود عوامل غیراقتصادی بر متغیرهای اقتصادی مثل تورم تاثیر بگذارد انتظارات تورمی است. هر چه انتظارات تورمی تشدید شود، روی شاخص تورم اثر منفی میگذارد و باعث تورم فزاینده میشود. بنابراین دولتها میتوانند با اتخاذ تصمیمات بخردانه و ایجاد ثبات و امنیت اقتصادی در تصمیمگیریها این انتظارات را کاهش دهند و با تصمیمات غیرکارشناسی و روزمره میتوانند انتظارات تورمی را تشدید کنند. عوامل غیراقتصادی اثر خودش را روی تورم از طریق افزایش انتظارات تورمی میگذارد. بنابراین هرچه دولتها بتوانند ثبات و امنیت اقتصادی را در جامعه ایجاد کنند و انتظارت تورمی را کاهش دهند، اثر مثبت برای مهار پدیده تورم ایجاد میشود.