| کد مطلب: ۸۵۱۶

پایان عصر سیاست خارجی نئولیبرال

دولت بایدن، سرانجام موضع تحلیلگران پیشرو را پذیرفته است

پایان عصر سیاست خارجی نئولیبرال

دولت بایدن، سرانجام موضع تحلیلگران پیشرو را پذیرفته است

matt duss

متیو داس

کارشناس روابط بین‏الملل و مشاور کارزار برنی سندرز

garesh

گانش سیتارامان

پژوهشگر سیاسی

اجماع نئولیبرال‏های واشنگتن که در دهه ۱۹۸۰ شکل گرفت، روی مقررات‏زدایی، خصوصی‏سازی، ریاضت و لیبرالیزاسیون تجارت تمرکز داشت. برای جوامع سراسر جهان، به‏خصوص در جنوب جهانی، دهه‏هاست آشکار شده که این الگو، الگویی درنده و ویرانگر است. بی‏عدالتی این نظام پیام جنبش عدالت جهانی بود که در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ به نهادهای اقتصادی جهانی تحت کنترل شمال از قبیل سازمان تجارت جهانی، بانک جهانی و صندوق بین‏المللی پول اعتراض می‏کرد. از آن زمان، همین ایده‏ها محرک چندین موج اعتراض جهانی شدند، شامل جنبش اشغال وال استریت. نظام نئولیبرالیسم از این رو الهام‏بخش خشم و اعتراض شد که مستعد شکل‏گیری فساد، دولت‏های غیرپاسخگو، ویرانی محیط زیستی و معامله‏های خواص بین خودشان بود؛ تور ایمنی‏ای برای ثروتمندان ایجاد می‏کرد و برای بقیه نسخه‏های قواعد بازار می‏پیچید.
برای چهار دهه، دیدگاه غالب در هر دو حزب ایالات متحده، رویکردی نئولیبرال به اقتصاد در کشور و در خارج از کشور بود؛ اما ۲۷ آوریل روزی شد که حرف‏های جنبش عدالت جهانی سرانجام به واشنگتن رسید. جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی رئیس‏جمهور آمریکا، قابل‏توجه‏ترین سخنرانی سیاست خارجی را داشت که تا اینجا مقامات دولت بایدن داشته‏اند. عملا اعلام کرد، دوران سیاست خارجی لیبرال به پایان رسیده است. با این سخنرانی یادها را به سمت آوریل ۲۰۲۱ برد، وقتی جو بایدن، رئیس‏جمهور ایالات متحده روز صدم دولتش را با سخنرانی در جلسه مشترک کنگره برگزار کرد. بیشتر توجهات رسانه‏ها روی گام‏های اولیه دولتش در مواجهه با پاندمی کووید ۱۹ و بحران اقتصادی حاصل از آن بود، اما زیر متن آشکار این سخنرانی این بود که دولت ایالات متحده دوباره روی مردم آمریکا سرمایه‏گذاری خواهد کرد و سرمایه‏گذاری سنگینی هم خواهد بود. سخنرانی سالیوان، زیرمتن سخنرانی بایدن را به متن تبدیل کرد. در نگاه اول، ممکن است به نظر عجیب برسد که مشاور امنیت ملی، به جای حوزه امنیت ملی با مفهوم سنتی‏اش، سخنرانی‏ای شاخص درباره سیاست اقتصادی جهانی داشته باشد؛ اما سیاست اقتصادی و سیاست خارجی همواره ارتباط متقابلی با هم داشته‏اند، سیاست داخلی و سیاست خارجی هم همین‏طور.
توصیف سالیوان از رویکرد دولت بایدن به سیاست تجاری را در نظر بگیرید. سالیوان گفت، تمرکز روی اینکه دولت چطور می‏تواند تعرفه‏ها را باز هم کاهش دهد، تمرکز روی «سوال اشتباه» است. او گفت، سوال درست این است: «تجارت چطور در سیاست اقتصادی بین‏المللی ما جای می‏گیرد و به دنبال حل چه مشکلی است؟» پاسخ سالیوان به این سوال روی این مسائل تمرکز داشت: ایجاد زنجیره‏های تأمینی که تاب‏آور باشند، سرمایه‏گذاری در انرژی‏های پاک، ایجاد مشاغل خوب، رسیدگی به مالیات شرکت‏ها و مقابله با فساد. این‏ها البته همه حوزه‏هایی هستند که به سیاست داخلی مربوط می‏شوند. با درهم‏شکستن سیلوهایی که سیاست اقتصادی داخل و خارج را از هم جدا می‏کنند، تحلیل سالیوان، اساس واقع‏بینانه‏تری برای مواجهه با چالش‏های امروز ارائه می‏کند.
سالیوان مستقیم با فرضیات ناقصی مقابله کرد که اساس نظم اقتصاد جهانی نئولیبرال هستند؛ نظمی که ۴۰ سال بر سیاست خارجی مسلط بوده است: «بازارها همیشه سرمایه را به شکلی مولد و بهینه تخصیص می‏دهند، فرقی ندارد رقبای ما چه کرده‏اند، چالش‏های مشترک‏مان چقدر رشد کرده‏اند و چه حائل‏هایی را حذف کرده‏ایم.» سالیوان فلسفه‏ای را که «طرفدار کاهش مالیات و مقررات‏زدایی، خصوصی‏سازی در مقابل اقدامات عمومی و لیبرالیزاسیون تجارت به‏عنوان یک هدف در ذات خود» است، رد کرد و این مشاهده را مطرح کرد که این رویکرد به‏عنوان یک راهبرد ژئوپلیتیک هم ناکام بوده است: «یکپارچگی اقتصادی مانع نشد که چین جاه‏طلبی‏های نظامی‏اش را در منطقه گسترش دهد یا روسیه به همسایگان دموکراتیکش حمله کند.»
وقتی سالیوان به «چالش نابرابری و آسیبش به دموکراسی» در نتیجه تفکرات اقتصادی قدیمی اذعان کرد، در حال تکرار انتقادی بود که پیشروها دهه‏ها بود مطرح می‏کردند. انتخابات ریاست‏جمهوری ۲۰۱۶ ایالات متحده بالاخره زنگ هشداری به صدا درآورد که ساختار مستقر قدرت، یا لااقل بخشی از آن، دیگر نمی‏توانست نشنیده‏اش بگیرد. مدت‏ها طول کشید تا سیاست‏گذاران عرصه سیاست خارجی در واشنگتن، به این ایده برسند که بازارها را باید برای منافع بشریت شکل داد و نه برعکس. از این رو، سخنرانی سالیوان باید موضع‏گیری خوشایندی باشد، نه‏تنها در ایالات متحده، بلکه برای بسیاری در دنیا هم.
البته قسمت سخت ماجرا برای دولت بایدن، تبدیل این ادبیات به واقعیتی پایدار است. عادت‏های قدیمی سخت ترک می‏شوند و بسیاری از لابیست‏های شرکت‏ها و کارشناسان نئولیبرال همچنان عمیقاً روی نظم سابق و ایدئولوژی‏اش حساب می‏کنند و در نتیجه احتمالاً با چنگ و دندان با این سیاست خارجی پست‏نئولیبرال خواهند جنگید. در واقع، همین الان هم گزارش‏هایی بوده است که شرکت‏های بزرگ فناوری در حال لابی برای به‏اصطلاح توافق تجارت دیجیتال هستند که می‏تواند مانع جنبش فراحزبی در حال ظهور در ایالات متحده باشد که برای تعیین مقررات برای این شرکت‏ها شکل گرفته است.
به‏رغم موضع‏گیری‏های پیش از موعد بعضی کارشناسان، هیچ «اجماع جدید واشنگتنی» در کار نیست؛ لااقل، هنوز نه. بلکه رقابتی در کار است بر سر اینکه الگوی بعدی سیاست خارجی ایالات متحده چه خواهد بود. بعضی سیاست‏گذاران، اغلب با انگیزه نگرانی‏ها درباره چین، امیدوارند دنیا را در بلوک‏های دموکراتیک و استبدادی سازمان‏دهی کنند، یا همه دغدغه‏های دیگر را زیردست الزامات رقابت قدرت‏های بزرگ کنند. دیگران چینش دوباره و عقب‏نشینی قابل‏توجه از روابط جهانی را می‏خواهند. البته، همچنان آن‏هایی هستند که به هر ته‏مانده نظم بین‏المللی نئولیبرال می‏چسبند.
با این حال، دیگرانی هستند که روی ایجاد تاب‏آوری، در داخل و نیز با متحدان و دوستان تمرکز می‏کنند، تا در مواجهه با تغییرات اقلیمی، پاندمی‏ها، درگیری‏های سایبری و رقابت قدرت‏های بزرگ دوام بیاوریم و شکوفا شویم. برای پیشروها، سخنرانی سالیوان باید علتی برای خوشحالی محتاطانه و تشدید تلاش‏ها شود. سال‏ها اقناع و تلاش نتیجه داده تا به این نقطه برسیم، اما تقلا برای تعریف الگویی تازه، همچنان در جریان است.
برای فراتررفتن از نئولیبرالیسم، دولت بایدن باید محکم در مقابل آن‏هایی بایستد که در داخل و خارج از دولت، بیشتر به ایدئولوژی کهنه وابسته‏اند تا به مواجهه با مشکلات زمان ما؛ اما باید این را هم در ذهن داشته باشد که انتخاب‏هایی که در مواجهه با مشکلات امروز می‏کند، ممکن است الگویی را به راه بیندازد که دوره بعدی سیاست خارجی ایالات متحده را تعریف خواهد کرد.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه بین‌الملل
پربازدیدترین
آخرین اخبار