اندیشکدهها
۱۰ سال بعد تعیین خط قرمز برای سوریه
10 سال بعد تعیین خط قرمز برای سوریه
ده سال پیش، ایالات متحده و بریتانیا در مورد چگونگی واکنش به استفاده دولت سوریه از تسلیحات شیمیایی در جنگ داخلی این کشور درگیر بحث بودند. باراک اوباما سال قبل از آن تهدید کرده بود که استفاده از چنین تسلیحاتی بهمنزله عبور از «خط قرمز» دولت او خواهد بود و هنگامی که حمله رخ داد، اوباما به سمت اجرای تهدید نابخردانه خود حرکت کرد. به نظر میرسید که ممکن است مداخله لیبی در سال 2011 این بار در سوریه تکرار شود. اوباما در حال آماده شدن برای استفاده از زور علیه یک کشور دیگر بود، درحالیکه نه ایالات متحده و نه امنیت متحدان آن نیازی به این کار نداشتند. سپس یک اتفاق قابل توجه رخ داد: نمایندگان پارلمان و کنگره در بریتانیا و ایالات متحده نظر خود را بیان کرده و از همراهی با ایده مداخله نظامی خودداری کردند. ابتدا، مجلس عوام به پیشنهاد دولت مبنی بر مجوز اقدام نظامی رای منفی داد و اوباما نیز احساس کرد مجبور است به کنگره برود تا برای دریافت تاییدیهای که در دست نیست، تلاش کند. در نهایت، دولتهای دیوید کامرون و باراک اوباما نتوانستند کمپین حمله به سوریه را که چند هفته قبل در آستانه آغاز آن بودند ادامه دهند و بدون دخالت ایالات
متحده و بریتانیا، فرانسه نیز کنار رفت. این لحظهای بود که به نظر میرسید سیاست خارجی ایالات متحده ممکن است حداقل کمی عاقلانهتر و محدودتر از آنچه از آغاز قرن رفتار کرده، عمل کند. اما معلوم شد که این یک طلوع دروغین است. اوباما درس خود را از اپیزود سوریه آموخت و درسی که آموخت این بود که دیگر هرگز به دنبال تایید کنگره برای اقدام نظامی یا دخالت در جای دیگری نخواهد بود. تنها یک سال پس از اینکه او از کنگره خواست تا قطعنامهای مبنی بر مجوز استفاده از زور در سوریه تصویب کند، دستور اقدام نظامی غیرمجاز در عراق و سپس در سوریه، این بار علیه نیروهای داعش را صادر کرد. آن مداخله بهطور گستردهای در واشنگتن مورد استقبال واقع شد. 9 سال گذشته و نیروهای آمریکایی هنوز بدون مجوز در سوریه هستند. در سالهایی که از اولین بحث عبور «خط قرمز» میگذشت، ایالات متحده در دوره دولت ترامپ نیز حملاتی را علیه دولت سوریه انجام داد که دستاوردی جز تمسخر قانون اساسی و قوانین بینالمللی نداشت. تصمیمات ترامپ برای استفاده از زور علیه دولت سوریه در سالهای 2017 و 2018 نیز نشان میدهد که اگر اقدام نظامی در سال 2013 انجام میشد، چقدر ناکارآمد میبود.
استفاده غیرقانونی ترامپ از زور علیه سوریه به غیر از تمجید شرمآور کارشناسان تلویزیونی، بیفایده بود و به سرعت فراموش شد. یکی از مواردی که در طول بحث اولیه درباره بمباران سوریه در سال 2013 کمتر مورد توجه قرار گرفت این بود که در نبود مجوز سازمان ملل غیرقانونی است. ایالات متحده و متحدانش با حمله به نیروهای دولتی سوریه از خود دفاع نمیکردند. بهجای آن، ایالات متحده و متحدانش با ادعای حفظ یک «هنجار» بینالمللی، به دنبال پایمال کردن یکی از مهمترین ممنوعیتهای حقوق بینالملل بودند. در آن زمان، تا آنجا که به حامیان مداخله نظامی مربوط میشد، حفظ به اصطلاح اعتبار ایالات متحده مهمتر از احترام به منشور ملل متحد بود.
بحث «خط قرمز» برای نشان دادن اینکه چطور قوانین بینالملل سد راه به اصطلاح مدافعان «نظم مبتنی بر قواعد» میشود و آنها را تحقیر میکند، مفید بود. بخش بزرگی از پرونده مداخله در سوریه شامل تأکید بر اهمیت اقدام نظامی برای حفظ اعتبار ایالات متحده در نزد دشمنان و متحدان بود. براساس این دیدگاه کورکورانه، اگر ایالات متحده تهدید خود برای حمله به دولت سوریه را عملی نکند، متحدان و شرکا را دلسرد کرده و باعث تجاوز بیشتر دشمنان خواهد شد. برایشان مهم نبود که این یک درک نادرست و بهراحتی قابل رد از نحوه کارکرد اعتبار آمریکا بود. دشمنان، اعتبار تهدیدها و وعدهها را با ارزیابی منافعی که ایالات متحده در خطر است و تواناییهایی که میتواند برای دفاع از این منافع به همراه داشته باشد، قضاوت میکنند و نه براساس اینکه آیا ایالات متحده همیشه برای حمایت از تهدیدات به زور متوسل میشود یا خیر. هیچکس نمیتواند بهطور جدی باور کند که قابل اعتماد بودن تعهدات معاهده ایالات متحده به بمباران کشوری در نیمکرهای دیگر مربوط است. اما این چیزی است که جنگطلبان آمریکا از معنای اعتبار مستفاد میکنند و از ما میخواهند که آن را باور کنیم.