اندیشکدهها
«عملیات صلح» در آفریقا جواب نمیدهد
«عملیات صلح» در آفریقا جواب نمیدهد
سازمان ملل متحد و اتحادیه آفریقا به نظر آماده رویکردی برای عملیات صلح در آفریقا هستند که تهاجمیتر است اما کماثرتر است. مسیری که انتخاب کردهاند، احتمالاً بیش از اینکه اختلافات ریشهدار قاره را آرام کند، تشدیدشان خواهد کرد؛ با این حال، دولتهای اروپایی و اتحادیه اروپا، اگر الان اقدام کنند، فرصت این را دارند که سازمان ملل متحد و اتحادیه آفریقا را قانع کنند که به جای این مسیر، وزنشان را روی روشهای «مکالمه محلی»، بهعنوان مسیری به سمت صلح پایدار بگذارند.
دوره عملیات عظیم حفاظت از صلح سازمان ملل متحد دارد به پایان میرسد. «ماینسما»، مأموریت ثبات سازمان ملل متحد در مالی تازه آخرین نمونهای است که جمع شده؛ اما سازمان ملل متحد و اتحادیه آفریقا همین حالا هم سراغ الگویی برای مدیریت درگیری در آفریقا که نسخه بعدی آن باشد، رفتهاند. این دوره جدید میرود که دوره مأموریتهایی باشد به رهبری اتحادیه آفریقا و با حکم اجرای صلح از سوی سازمان ملل متحد. این عملیات، معنایی نظامی به «اجرای» صلح در یک درگیری میدهند. روی مقابله با گروههای مسلح غیردولتی تمرکز خواهند کرد و مأموریتی درباره غیرنظامیان یا بازسازی نخواهند داشت. بعد از برقراری ثبات در محل اعزام، اتحادیه آفریقا کار را به مأموریتهای سازمان ملل متحد محول خواهد کرد تا بخشهای اساسی برقراری صلح را پیاده کنند. این تغییری بنیادین خواهد بود و رویکردی است که در بالاترین سطوح تأیید شده است. سازمان ملل متحد به اتحادیه فشار آورده است تا این رویکرد تازه را پیاده کند. انگیزه این فشار، این دیدگاه است که عملیات صلح سازمان ملل متحد در مواجهه با ظهور گروههای قدرتمند مسلح ناکام بوده است، گروههایی که علاقهای ندارند هیچوقت به
توافقی سیاسی با دولتهای آفریقایی برسند. در همین حال، خشونت ادامه مییابد، همین طور فقر، آوارگی و قحطی گسترش مییابد و به دنبالش، زندگی افراد و جوامع نابود میشوند. حامیان این رویکرد میگویند راهحلهای سازمان ملل متحد در آفریقا شکست خوردهاند: که اصول مرکزی حفاظت از صلحشان، یعنی رضایت، بیطرفی و استفاده محدود از قوه قهریه، مأموریتهای سازمان ملل متحد را محدود کرده است. به گروههای مسلح اجازه داده است که پیش بروند و مانع از این شوند که دولتهای آفریقایی خدمات اساسی را به غیرنظامیان ارائه کنند، شامل امنیت. هر دو نهاد بر این باورند که اتحادیه آفریقا برای این چالشها مناسبتر است، چون حافظان صلح اتحادیه آفریقا بیشتر مایلند درگیر عملیات تهاجمی علیه گروههای مسلح شوند.
با این حال، رویکرد اجرای صلح، به احتمال بیشتر، مانعی بر سر راه تلاشهای برقراری صلح خواهد شد تا این که راهحلهای سیاسی ماندگار ایجاد کند. فلسفه پشت الگوی اجرای صلح این است که میتوان آن را به شکلی مؤثر، در کنار برقراری صلح پیش برد: مردم غیرنظامی فقط به این خاطر تحت کنترل گروههای مسلح غیردولتی هستند که این گروهها به لحاظ نظامی از دولتها قدرتمندترند. اگر این گروهها شکست بخورند، دولتها میتوانند کنترل دولتی و ارائه خدمات را گسترش دهند. مسئله به نظریهای از جایگزینکردن گروههای مسلح غیردولتی با دولتها فروکاسته میشود.
اما در کشورهایی با مأموریتهای عمده سازمان ملل متحد و اتحادیه آفریقا که شکستخورده دیده میشوند، دلایل تابآوری گروههای مسلح غیردولتی پیچیدهتر از آن است که این رویکرد بتواند حلش کند. گروههای مسلح، قلمروهایی قابلتوجه را در اختیار دارند، نهتنها به این خاطر که قدرت نظامی بیشتری از دولتها دارند، بلکه به این خاطر که غیرنظامیان اغلب باور دارند، این گروهها بهتر در خدمت منافعشان هستند. این منافع نیز اغلب براساس مسائلی مانند اختلافات درون جامعهای بر سر زمینها، آب و دیگر منابع هستند. برای مثال در مالی، تنشها بین گروههای اجتماعی و قومی و درگیریها و رقابتها بر سر منابع، به گروههای مسلح اجازه داد نماینده منافع گروههای خاص شوند و بر نفرت علیه دولتهای محلی ضعیف سوار شوند. شکست چنین گروههایی تنها تنشهای موجود بین غیرنظامیان و بهطور بالقوه، با دولت را بیشتر خواهد کرد.
رویکرد بهتر این خواهد بود که از گفتوگوی محلی حمایت شود، روشهایی که پیشتر در منطقه ساحل و در جمهوری دموکراتیک کنگو موفقیتهایی از خود نشان دادهاند. این روشها میتوانند رسیدگی ماندگاری به ریشههای نارضایتیهای محلی داشته باشند و همزمان اجازه مالکیت و تعلق محلی دهند، چیزی که برای روشهای از پایین به بالای برقراری صلح، حیاتی است. بهرغم سختیهایش، گفتوگوی محلی مسیری معتبر به پیش برای رسیدگی به عوامل پیشبرنده درگیری ارائه میکند، به جای اینکه تشدیدشان کند.