رقابت آمریکا و چین و برداشت اندونزی
علیاصغر بابایی کارشناس مسائل آسیا با افزايش تنش بين چين و آمريکا در اقيانوس هند و اقيانوس آرام، اندونزي به دليل نزديکي جغرافيايي آنها بهطور فزايندهاي حساس
علیاصغر بابایی
کارشناس مسائل آسیا
با افزايش تنش بين چين و آمريکا در اقيانوس هند و اقيانوس آرام، اندونزي به دليل نزديکي جغرافيايي آنها بهطور فزايندهاي حساس شد. بنابراين، اندونزي با ايالات متحده و چين با حداکثر احتياط تعامل کرد و از هرگونه تصميم سياسي که ممکن است باعث تحريک هر يک از اين کشورها شود، صرفنظر کرد. آقاي جوکوي، رئيسجمهور اندونزي بارها اعلام کرده است که در برابر تشديد اختلافات آمريکا و چين، موضع بيطرفي خود را حفظ خواهد کرد. با اين حال، چين و ايالاتمتحده بهعنوان قدرت پيشرو در جنوب شرقي آسيا، در رقابت ژئوپليتيکي خود به دنبال حمايت اندونزي هستند.
استراتژي بيطرفي
اصل سياست خارجي اندونزي با مفهوم ديپلماسي «آزاد و فعال» تأکيد ميشود که به عدم تعهد اندونزي در درگيريهاي بينالمللي و بلوکهاي قدرت بزرگ اشاره دارد، بنابراين اجازه ميدهد روابط ديپلماتيک فعال با همه ملتها برقرار شود. با اين رويکرد استراتژيک، اندونزي بهدنبال داشتن يک ميليون دوست و صفر دشمن است که اين کشور را قادر ميسازد از مشارکتهاي فعال بيندولتي از مزاياي اقتصادي و سياسي قابلتوجهي بهرهمند شود. مطابق با سياست «آزاد و فعال»، اندونزي در رقابت آمريکا و چين بيطرف باقي ميماند و همچنان روابط خود را با واشنگتن و پکن حفظ ميکند.
رويکرد اقتصادي اندونزي به چين
روابط تجاري اندونزي و چين از دهه 1950 آغاز شد. در دهه 1990، حجم صادرات اندونزي به چين بهطور تصاعدي افزايش يافت و تنها در يک بازه زماني هفتساله بيش از 100 درصد رشد کرد. در سال 2022، ارزش تجارت چين با اندونزي بهطور قابلتوجهي افزايش يافت و به بيش از 19/159 ميليارد دلار رسيد. واردات چين از اندونزي 77/77ميليارد دلار در سال 2022 بوده است. صادرات چين به اندونزي 32/71ميليارد دلار در سال 2022 بود.
در سال 2017، شيجينپينگ، رئيسجمهور چين و جوکوي، رئيسجمهور اندونزي، در جريان نشست ابتکار کمربند و جاده چين (BRI) قرارداد اعطاي وام امضا کردند. چين موافقت کرد که در استانهاي بزرگ اندونزي کمکهاي زيرساختي ارائه کند. پروژه قطار سريعالسير جاکارتا-باندونگ که با وامهاي چيني تامين ميشود، در ماه آگوست 2023 راهاندازي شد. اين خط آهن بخشي از ابتکار کمربند و جاده چين است. در سال 2022 چين با 2/8ميليارد دلار دومين شريک سرمايهگذاري در اندونزي شد.
روابط اقتصادي اندونزي با آمريکا
اندونزي روابط تجاري خود را با ايالات متحده در اواسط دهه 1980 آغاز کرد و از آن زمان روابط خود را گسترش داد و در دهه 1990، ايالات متحده دومين شريک تجاري بزرگ اندونزي شد. در سال 2022 ، حجم تجارت ايالات متحده با اندونزي 25/47ميليارد دلار شد. واردات ايالات متحده از اندونزي در سال 2022 به 26/37ميليارد دلار رسيد. صادرات ايالات متحده به اندونزي 99/9ميليارد دلار در سال 2022 بود.
دولت اندونزي از توسعه روابط با شرکتهاي فناوري آمريکايي مانند گوگل، تسلا و آمازون براي مشارکت فزاينده آنها براي ارائه خدماتي مانند؛ تجارت الکترونيک، توليد خودروهاي الکتريکي و مراکز داده سرمايهگذاري در اين کشور استقبال ميکند. يک وزير ارشد اندونزي ميگويد؛ اندونزي يک توافقنامه تجارت آزاد براي برخي مواد معدني ارسال شده به ايالات متحده پيشنهاد ميکند تا شرکتهاي زنجيره تامين باتري خودروهاي الکتريکي فعال در اين کشور بتوانند از اعتبار مالياتي ايالات متحده بهرهمند شوند. اندونزي توافقنامه تجارت آزاد با ايالات متحده ندارد، اما محصولات نيکل آن بهطور فزايندهاي در زنجيره تامين اهميت پيدا کرده است. اندونزي تلاش کرده است تا از ذخاير نيکل خود، که بزرگترين ذخاير جهان است، براي جذب سرمايهگذاري از سوي سازندگان باتري و خودروهاي برقي، از جمله شرکتهاي آمريکايي مانند تسلا و فورد، استفاده کند.
همکاري نظامي ايالات متحده و اندونزي
اندونزي و ايالاتمتحده روابط دفاعي ديرينهاي دارند. ايالات متحده خدمات نظامي اندونزي را با برنامههاي کلي مانند؛ تأمين مالي نظامي خارجي (FMF) و آموزش و آموزش نظامي بينالمللي (IMET) براي تقويت حرفهاي و تخصص فني و در عين حال افزايش قابليت عملياتي ارائه کرده است. از سال 2006، روابط نظامي ايالات متحده و اندونزي دستخوش فعاليتهاي دفاعي و امنيتي مشترک براي مقابله با تهديدات فراملي شده است. با اين حال، با توجه به تهديد چين براي حقوق ارضي اندونزي، اين مشارکت تمرکز خود را به بازدارندگي نيروهاي چيني از قلمرو دريايي اندونزي تغيير داد. ايالات متحده بيش از 5/3ميليون دلار در يک مرکز آموزشي نظامي و پايگاه دريايي در بندر باتام اندونزي براي نظارت و جلوگيري از هرگونه حضور چين در مرزهاي سرزميني اندونزي سرمايهگذاري کرده است.
درحاليکه واشنگتن براي تقويت روابط در آسيا براي مقابله با نفوذ چين تلاش ميکند، اندونزي محتاط است و مراقب است پکن را عصباني نکند. اندونزي بهشدت با طرح ايالات متحده براي تسليح متحد خود استراليا به زيردرياييهاي هستهاي مخالفت کرده است. مقامات اندونزي گفتهاند که ميخواهند منطقهاي عاري از سلاح هستهاي در اطراف قلمرو خود داشته باشند.
در آگوست 2022 ، ارتش اندونزي به همراه نيروهاي آمريکايي در يک رزمايش چندمليتي هوايي، زميني و دريايي شرکت کرد، اما براي تسليحات آن، که بسياري از آنها از روسيه هستند، قديمي شدهاند؛ خريد جايگزين از ايالات متحده بعيد به نظر ميرسد. اندونزي 42 فروند جنگنده رافال از فرانسه خريداري کرد. وزير دفاع اندونزي تصميم به خريد جتهاي جنگنده F15 گرفت، اما مقامات اين کشور گفتند که به دلايل بودجهاي و با توجه به تمرکز اندونزي بر برنامه داخلي خود، اين هزينه بسيار سنگين است.
نتيجه
واشنگتن اندونزي را بهعنوان يک شريک اقتصادي و امنيتي مهم و فزاينده ميبيند که مايل است در مقابل پکن بايستد. چين همچنين بهدنبال تقويت تعامل با اندونزي براي داشتن دوستي در مناقشات منطقهاي، دسترسي ايمن به منابع اندونزي و شايد استفاده از اندونزي به عنوان يک سنگر استراتژيک در برابر استراليا است. اندونزي، بهطور سنتي از سياست عدم تعهد براي جلوگيري از خشم ايالات متحده يا چين پيروي ميکند و همزمان از هر دو سود ميبرد.
اگرچه اصطکاکهاي زيادي در روابط چين و اندونزي، بهويژه مناقشه درياي چين جنوبي وجود دارد، اما توجه به اين نکته مهم است که اقتصاد اندونزي نيز به شدت به کمک چين وابسته است. بنابراين، اين ايده که اندونزي طرف ايالات متحده را انتخاب کند، دور از ذهن به نظر ميرسد. چين بزرگترين شريک تجاري و يکي از بزرگترين سرمايهگذاران آن است. بنابراين، حفظ رابطه خوب با چين براي اقتصاد اندونزي حياتي است.
اولين تلاش اندونزي براي گرد هم آوردن چين و ايالاتمتحده در طول نشست APEC 2018 ممکن است با شکست مواجه شده باشد اما اجلاس سران گروه 20 در اندونزي نشان داد که اميدواري به کاهش تنشها بين دو کشور وجود دارد. جو بايدن، رئيسجمهور آمريکا و شيجينپينگ، رئيسجمهور چين در اولين ديدار حضوري خود توافق کردند که با يکديگر براي بهبود روابط تيرهآميز خود و در عين حال پرداختن به چالشهاي جهاني مانند کاهش بدهي، امنيت غذايي و تغييرات آبوهوايي همکاري کنند. رئيسجمهور جوکوي موفقيت اين اجلاس را به سياست خارجي بيطرف طولانيمدت اين کشور نسبت داد که باعث تقويت روابط خوب با چين و ايالات متحده شده است.