اندیشکدهها
روش مذاکره برای صلح
روش مذاکره برای صلح
پل پیلار
تحلیلگر ارشد کوئینسی
بیش از چهل سال پیش، کتابی با عنوان «مذاکره برای صلح» نوشتم که داینامیک دیپلماتیک و نظامی پایان دادن به جنگ را تحلیل میکرد. مطالبی را از پایان جنگها در طول نزدیک به دو قرن و همچنین بررسی دقیقتر چند مورد عمده که دورههای طولانی نبرد و مذاکرات همزمان داشتند، جمعآوری کرده بودم. بخشهایی از کتاب نسبتاً فنی بود. پیوستی هم با عنوان «درسهایی برای دولتمردان در جنگ» شامل چهلوچهار توصیه برای به کار گرفتن بهترین روش استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و نظامی برای دستیابی به صلح را ارائه کرده بودم. بسیاری از این توصیهها حداقل بهطور بالقوه برای جنگ فعلی در اوکراین قابل استفاده است. پایان جنگ در اوکراین تقریباً مستلزم نوعی چانهزنی بین اوکراین و روسیه خواهد بود و وضعیتی را به وجود میآورد که نشاندهنده سازش بین منافع دو ملت است. در درگیریهای بیندولتی به ندرت پیش میآید که یک متخاصم دیگری را به کلی نابود کند تا نیازی به معامله و سازش نداشته باشد. ریشهکن کردن یک دولت-ملت موضوعی متفاوت و نتیجهای کمتر امکانپذیر است. صدامحسین، حاکم عراق، زمانی که در سال 1990 از نیروی مسلح برای نابودی کویت استفاده کرد، بهطور موقت موفق به انجام این کار شد، اما مداخله ایالات متحده این نتیجه را در سال بعد معکوس کرد. هدف ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه از آغاز جنگ فعلی در فوریه 2022 ممکن است حذف اوکراین بهعنوان یک کشور مستقل باشد، چه از طریق الحاق رسمی به روسیه یا از طریق استقرار یک رژیم دستنشانده در کییف. اکنون واضح است که نیروی نظامی روسیه برای دستیابی به چنین نتیجهای کافی نیست. بدیهی است که اوکراین هم نمیتواند دولت روسیه را از بین ببرد. حتی جنگی که گفته میشود به تسلیم ختم میشود، مستلزم تحمیل کامل اراده یک طرف بر طرف دیگر نیست، بلکه مستلزم یک سازش از طریق مذاکره است. یکی دیگر از پایانهای احتمالی جنگ بین دو کشور این است که یک یا هر دو متخاصم صرفاً از نبرد خارج شوند (همانطور که در جنگ مرزی بین چین و هند در سال 1962 رخ داد) و درگیری متوقف شده یا بدون اشغال قلمرو مورد مناقشه باقی بماند. چنین نتیجهای در اوکراین ممکن است، اما یک توافق صریح پایان جنگ دارای مزایای متعددی برای همه افراد ذینفع است. این توافق چارچوبی را فراهم میکند که تبادل زندانیان، پروتکلهای حفظ صلح و سایر اقدامات مفید را تسهیل میکند. چنین توافقی درجهای از اطمینان را فراهم میکند که خطر تفسیر نادرست از اقدامات طرف مقابل را که منجر به جنگ مجدد میشود، کاهش میدهد. در هر صورت، چانهزنی ضمنی، حتی بدون توافقنامه کتبی رسمی هنوز در جریان است. خروج از نبرد وضعیتی را ایجاد میکند که منافع هر طرف را به دو صورت مثبت و منفی تحت تأثیر قرار میدهد و هر طرف باید آن را با وضعیت «بدون توافق» در ادامهدادن جنگ مقایسه کنند تا تصمیم بگیرند که آیا توافق به نفعشان هست یا خیر. پیامد موارد فوق این است که صحبت از پایان جنگ در اوکراین از منظر «برنده شدن» یا «باختن» جنگ برای درک سناریوهای احتمالی برای پایان دادن و آماده شدن برای آن سناریوها مفید نیست. پایان جنگ احتمالاً با دورهای از چانهزنی - شاید در مذاکرات رسمی - همراه با ادامه نبرد خواهد بود. متوقف کردن شلیک اسلحهها و پایان دادن به رنج اوکراینیها و جلوگیری از خطر تشدید یک جنگ گستردهتر - باید مهمترین مؤلفه برای پایان دادن به این جنگ در نظر گرفته شود. علاوه بر این، حتی توافقی که صرفاً بهعنوان یک آتشبس و نه حلوفصل کامل مسائل سیاسی مطرح میشود، ممکن است تنها توافق صلحی باشد که میتواند حاصل شود. مشابه این توافق برای هفتاد سال است که تحت عنوان توافق آتشبس در شبهجزیره کره پابرجا است. دو دشمن زمانی مایل به مذاکره بر سر یک توافق صلح خواهند شد که هم به خود و هم به دشمن، محدودیتهای توانایی و تمایل خود را برای انجام نظامی نشان داده باشند و هیچ چشماندازی برای تغییر وضعیت برای هر یک از طرفین وجود نداشته باشد.