نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
نیاز ایران به روسیه در کریدور شمال-جنوب
کریدور شمال-جنوب، یک مسیر ریلی است که روسیه را از طریق ایران به اقیانوس هند متصل خواهد کرد. در حال حاضر این کریدور بهعنوان مسیری برای حمل و نقل آزادانه کالاها، برای مسکو اهمیت بیشتری یافته است. این پروژه بهشدت به وضعیت امور و زیرساختها در ایران بستگی دارد و این برای کرملین مشکلساز است. ایران قادر به تامین مالی این پروژه نیست و کریدور هم بدون سرمایهگذاری نمیتواند عملیاتی شود؛ بنابراین روسیه باید در جادهها، بنادر، انبارها و دیگر زیرساختهای مورد نیاز در ایران سرمایهگذاری کند. هنگامی که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در اواسط ماه مارس، از بازرگانان روسی خواست در ساخت راهآهن رشت-آستارا بهعنوان بخشی از کریدور شمال-جنوب که شهر رشت در ایران را به شهر آستارا در جمهوری آذربایجان متصل میکند، سرمایهگذاری کنند، تردیدی وجود نداشت که کارآفرینان به توصیه او توجه خواهند کرد. با این حال، در ماه مه فاش شد که دولت روسیه از طریق اعطای وام 3/1میلیارد یورویی به ایران، این پروژه را تامین مالی خواهد کرد. تصمیم دولت روسیه برای تامین مالی، جدیدترین پیشرفت در پروژهای است که تقریباً بیست سال است که با مشکل مواجه شده
است. روسیه، ایران و آذربایجان در سال ۲۰۰۵ قراردادی را برای ایجاد یک مسیر ریلی که خطوط راهآهن موجود در ایران را به آستارا متصل کند، امضا کردند. با توجه به اینکه خطوط راهآهن روسیه و جمهوری آذربایجان از قبل به هم متصل بودند، فقط ۳۵۰ کیلومتر مسیر ریلی جدید برای اتصال روسیه به بنادر اقیانوس هند مورد نیاز بود. انتظار میرفت ساختوساز این مسیر، حدود دو سال زمان ببرد. اما ایران بعد از مدتها و در سال ۲۰۰۹ ساخت بخش ریلی مربوط به خود را آغاز کرد و تنها نیمی از آن، بین شهرهای قزوین و رشت، در دهه گذشته به پایان رسیده است. نیمه دوم، یعنی از رشت تا آستارا، از نظر تکنولوژیکی سختتر و نیازمند بودجه بیشتر است. ایران با توجه به کمبود نقدینگی، شروع به جذب سرمایهگذاری خارجی کرد. در سال ۲۰۱۷، جمهوری آذربایجان موافقت کرد که به همسایه خود ۵۰۰ میلیون یورو وام دهد که تقریباً نیمی از کل هزینه مورد نیاز را پوشش میداد، اما در سال ۲۰۱۸، پس از خروج ترامپ از برجام و اعمال تحریمهای جدید علیه تهران، باکو در تصمیمش تجدیدنظر کرد. حرف زدن درباره این موضوع راحتتر از انجام آن است، زیرا مشکلات متعددی وجود دارد. اولاً، زمان بازگشت سرمایه
روسیه بسیار طولانی خواهد بود، چراکه حتی اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، راهآهن رشت - آستارا بهطول ۱۶۲ کیلومتر، در سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری میرسد. ثانیاً کالاها باید از آذربایجان عبور کنند، درحالی که روابط تهران-باکو تیره و تار است، چندان نمیتوان اطمینان خاطر داشت که باکو به تسهیل عملکرد آرام این کریدور کمک کند. علاوه بر این، کریدور شمال-جنوب ممکن است بهعنوان رقیب کریدور زنگزور در نظر گرفته شود. کریدور زنگزور، یک مسیر حمل و نقل بحثبرانگیز و فرضی است که آذربایجان (و احتمالاً روسیه) را از طریق ارمنستان و ترکیه به دریای مدیترانه متصل خواهد کرد. روسیه بهرغم بدهیهای سنگین ایران بابت پروژههای قبلی، به اعطای وام به تهران ادامه میدهد. با توجه به ناامنی اقتصادی ایران و بحران سیاسی مداوم این کشور، بازپرداخت این وامها چندان قابل تضمین نیست.
البته، هیچکدام از اینها نفی نمیکند که روسیه شدیداً به مسیرهای حمل و نقل جایگزین نیاز دارد، زیرا پس از تهاجم به اوکراین، مسیرهای سنتی غربی قطع شده است. با توجه به تحریمهایی که علیه روسیه وضع شده، مسیر حملونقل از طریق ایران امنترین گزینه به نظر میرسد. مسلماً هر یک از این مسیرها به سرمایهگذاری هنگفت نیاز دارد. راهآهنهای ایران که عمدتاً تکخط هستند، باید توسعه یابند و بنادر جدیدی در دریای خزر، خلیجفارس و دریای عمان ساخته شوند. همچنین زیرساختهای پشتیبانی نیز باید ایجاد شود. ایران به تنهایی نمیتواند این کارها را انجام دهد. اما تهران به خوبی از وضعیت روسیه و اینکه چرا کریدور شمال-جنوب برای مسکو اهمیت دارد، آگاه است؛ بنابراین هدف ایران، نوسازی زیرساختهای خود با استفاده از پول روسیه است.