پیشنهاد درباره جزایر کوریل
موضع سیدکمال خرازی درباره راهکار حل و فصل مناقشه ارضی ژاپن و روسیه:
موضع سیدکمال خرازی درباره راهکار حل و فصل مناقشه ارضی ژاپن و روسیه:
رئیس شورای راهبردی روابط خارجی بهترین راه برای حلوفصل اختلافات ارضی ژاپن و روسیه درباره چهار جزیره واقع در اقیانوس آرام را «مذاکره مستقیم بین دو کشور، بهویژه با توجه به شرایط کنونی و پرتنش منطقه شرق آسیا» دانست. کازوتوشی آیکاوا، سفیر ژاپن در تهران صبح دیروز با سیدکمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی دیدار کرد. در این دیدار مسائل منطقهای و بینالمللی و نیز آخرین وضعیت روابط دو کشور مورد بحث و گفتوگو قرار گرفت. سفیر ژاپن در واکنش به اظهارات خرازی با تشریح موضع کشورش درباره جنگ اوکراین و تبعات احتمالی این بحران برای ژاپن و محیط پیرامونی آن، به اختلاف ارضی کشورش با روسیه اشاره کرد و گفت: با شروع جنگ اوکراین، روسیه مذاکرات دوجانبه با ژاپن در خصوص جزایر اشغالی کوریل را متوقف کرده است. خرازی در پاسخ اظهار داشت:«جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک موضع اصولی با هرگونه مداخله نظامی و نقض حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها مخالف است و به اعتقاد اینجانب بهترین راه برای حلوفصل اختلافات ارضی بین ژاپن و روسیه بر سر جزایر چهارگانه، مذاکره مستقیم بین دو کشور است». گفتنی است روسیه پس از جنگ جهانی دوم، جزایر کوریل را به
سرزمین خود منضم کرد، ولی ژاپن این جزایر را سرزمین شمالی مینامد و آنها را «اشغالشده توسط روسیه» میداند.
اخیراً نیز «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی دفتر ریاستجمهوری روسیه اعلام کرد: «جزایر کوریل بخش جداییناپذیر روسیه است». سخنگوی دفتر ریاستجمهوری روسیه در واکنش به موضع توکیو درباره «اشغال غیرقانونی» جزایر کوریل در این خصوص گفت: «چنین عباراتی غیرقابلقبول است؛ این جزایر بخش جداییناپذیر از روسیه هستند». پیش از این، دولت ژاپن در «کتاب آبی دیپلماسی» برای سال ۲۰۲۳، مجدداً از عبارت جزایر کوریل «بخش جداییناپذیر ژاپن است» و «بهطور غیرقانونی توسط روسیه اشغال شده است» استفاده کرده بود. شهریورماه سال گذشته، دولت روسیه اعلام کرد، در پاسخ به حمایت ژاپن از اوکراین و تحریمهای توکیو علیه مسکو، به توافق پیشین با ژاپن بر سر جزایر مورد مناقشه پایان داده است. بنا بر توافقی که سال ۱۹۹۹ بین دو کشور منعقد شده بود، ساکنان پیشین جزایر «کوریل» و اعضای خانواده آنها میتوانستند بدون دریافت روادید به این جزایر مسافرت کنند. دولت روسیه اکنون این توافق را فسخ کرده است. نکته جالب توجه دیگر این است که چین در ماههای اخیر برای نخستین بار موضع خود را درباره جزایر کوریل تغییر داده و موضع بیطرفی اتخاذ کرد.
هرچند کمال خرازی در دستگاه دیپلماسی ایران یک مقام رسمی محسوب نمیشود و نمیتوان به صراحت گفت که مواضعاش، موضع دستگاه دیپلماسی ایران است اما باید به این نکته هم توجه کرد که کمال خرازی یکی از باسابقهترین دیپلماتهای ایران است که شخصیتی مورد وثوق سطوح عالیرتبه کشور محسوب میشود. خرازی در حال حاضر ریاست شورای راهبردی سیاستخارجی ایران را برعهده دارد. شورای راهبردی روابط خارجی اتاق فکر و نهاد مشورتی رهبری با رویکردی راهبردی در حوزه روابط خارجی است که در خرداد سال 1385، با حکم مقام معظّم رهبری و با هدف نقشآفرینی در تصمیمگیریهای کلان، نشان دادن افقهای نو در روابط خارجی، بهرهمندی از نظرات نخبگان و تدوین شاخصها در جهت نیل به اهداف سند چشمانداز کشور به ریاست سیّدکمال خرازی و عضویت علیاکبر ولایتی، علی شمخانی، محمد شریعتمداری و محمدحسین طارمی تشکیل گردید. خرازی اگرچه مقام رسمی وزارت خارجه نیست اما در ماههای اخیر سفرهای خارجی نیز داشته و در این سفرها با مقامات عالیرتبه برخی کشورها دیدار و رایزنی کرده است. در اسفند سال 1401، خرازی به سوریه سفر کرد و در این سفر با بشار اسد، رئیسجمهوری سوریه دیدار و گفتوگو
کرد. خرازی در خردادماه امسال نیز برای شرکت در دومین کنفرانس گفتوگوهای ایران و کشورهای عربی به دوحه قطر سفر کرد. خرازی در خردادماه به عراق نیز سفر کرد و در این کشور با نخستوزیر عراق دیدار و رایزنی کرد. از این جهت شاید بتوان گفت که خرازی در جایگاه فعلیاش بهنوعی تسهیلگر برجستهای در عرصه سیاست خارجی ایران محسوب میشود. سخنان خرازی در دیدار با سفیر ژاپن درباره جزایر کوریل و مناقشه این کشور با روسیه بر سر مالکیت این جزایر و همچنین ارائه پیشنهاد مذاکره برای حلوفصل این مناقشه، از این جهت حائز اهمیت است که اخیراً روسیه پای بیانیه شورای همکاری خلیجفارس را امضا کرده است که در آن بر حق مالکیت امارات متحده عربی بر جزایر سهگانه خلیجفارس تاکید شده و حتی بهطور ضمنی این تهدید مطرح شده که این اختلاف به دادگاه لاهه ارجاع شود. در این بیانیه همچنین تاکید شده است که ایران باید هرچه زودتر در این خصوص مذاکراتی را با امارات آغاز کند. سخنان خرازی در حالی مطرح میشود که تاکنون ایران موضعی اینچنینی درباره مناقشه ژاپن و روسیه اتخاذ نکرده است. به نظر میرسد اصل برگزاری این دیدار در این شرایط زمانی خاص و محتوای منتشرشده از
این دیدار و پیامی که از این دیدار ارسال شده، مقابلهبهمثلی غیررسمی در قبال روسیه باشد.
البته نعمتالله ایزدی، سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در روسیه معتقد است که اظهارات دیروز کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی و وزیر خارجه با سفیر ژاپن در تهران پاسخ دندانشکنی به اقدام اخیر روسیه در مورد جزایر سهگانه ایرانی محسوب نمیشود. او میگوید: «من فکر نمیکنم که این اظهارات رویکرد جدیدی نسبت به روسیه باشد. من دقیقاً نمیدانم که انگیزه خرازی از این دیدار چه بودهاست، اما موضوع جزایر کوریل با جزایر سهگانه ایران در خلیجفارس کاملا متفاوت است، روسیه این جزایر را تحت اشغال دارد و بعد از جنگ جهانی دوم به ژاپن پس نداده است. اما جزایر سهگانه، سرزمینی متعلق به ایران است و امارات ادعاهایی را نسبت به آن مطرح میکند. مسئله بین روسیه و ژاپن یک اختلاف قدیمی است که باعث شدهاست تا این دو کشور چندین دهه بعد از پایان جنگ جهانی دوم هنوز پیمان صلحی با یکدیگر امضا نکنند.» ایزدی معتقد است: «چنین واکنشهایی در مقابل اقدام روسیه، خیلی منعطف و نرم است. ما باید در قبال سرزمین خودمان واکنش جدی داشتهباشیم و در این زمینه ضعیف عمل کردهایم.» سفیر پیشین ایران در مسکو با اشاره به اینکه عدهای ممکن است ادعا کنند این
اظهارات از سر روسهراسی و مخالفت با سیاست نگاه به شرق دولت سیزدهم انجام میشود گفت: «هر کشوری اگر در مورد جزایر سهگانه ایران در خلیجفارس چنین موضعگیری کند، باید محکم و قاطع با آن کشور برخورد شود؛ چه آمریکا، چه کشورهای اروپایی و چه هر کشور دیگری. احساس من این است که در مورد روسیه و قبل از آن هم در مقابل چین، آنطور که باید و شاید برخورد نشدهاست. اینکه ما جواب روسیه را در جزایر کوریل و شرق آسیا بدهیم، اقدام چندان قاطع و محکمی نیست.»