لزوم پیگیری تز امنیت جمعی در خلیج فارس
احمد دستمالچیان سفیر پیشین ایران در اردن و لبنان افراط و تفریط در سیاست خارجی و نامتوازن بودن آن از آفتهای بزرگ دستگاه دیپلماسی ما در سالیان گذشته بوده و همچ
احمد دستمالچیان
سفیر پیشین ایران در اردن و لبنان
افراط و تفریط در سیاست خارجی و نامتوازن بودن آن از آفتهای بزرگ دستگاه دیپلماسی ما در سالیان گذشته بوده و همچنان با شدت کمتری ادامه دارد. اینکه در پی بیانیه مشترک وزرای خارجه روسیه و کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس، سفیر روسیه به وزارت خارجه احضار شد و سفرای امارات، قطر و عمان احضار نشدند، سوالبرانگیز است. چرا برای یک بار و برای همیشه به امارات متحده عربی پیام قوی و از موضع اقتدار داده نمیشود که دست از این بازی خبیثانه در مورد ادعای واهی و بیپایه در مورد جزایر سهگانه همیشه ایرانی در خلیجفارس بردارد و در غیر این صورت مسئولیت عواقب تکرار این ادعا بر عهده خودش خواهد بود؟ پیام اقتدار و عزت و صلابت مردم ایران به این کشور کوچک همسایه باید داده شود که صبر مردم ایران در این حرمتشکنیها بیپایان نیست. چرا مماشات و جوابهای کلیشهای نه یکبار بلکه درطول ۴۰ سال گذشته در برابر رفتارهای خصمانه امارات تکرار میشود؟ دلیل استمرار این سیاست منفعلانه و عدم بازنگری در آن چیست؟ تاکنون بارها دیده و تجربه کردهایم که سیاست مماشات و انفعال و رویکرد غیرخلاقانه و بدون ابتکار در برابر کسانی که حق همسایگی را رعایت
نمیکنند و برداشت اشتباه از کرامت و بزرگواری مردم ایران دارند، جواب نمیدهد و عجیبتر اینکه باز آن را ادامه میدهیم و در برابر بیشرمی و جسارت آنان کوتاه میآییم.
البته که صرفاً وزارت امور خارجه کشورمان مقصر نیست؛ چراکه وزارت امور خارجه فقط نقش مجری سیاست خارجی را دارد. ولی اگر عزم بر تغییر وجود داشته باشد، دستگاه دیپلماسی هم میتواند نقش مؤثر و تعیینکنندهای داشته باشد. سالیان درازی است که بهعنوان یک دیپلمات کهنهکار جمهوری اسلامی ایران در جهان عرب مکرراً و با صدای بلند اعلام میکنم سیاست محافظهکاری، انفعالی و غیرمبتکرانه ما با برخی شیوخ جنوب خلیجفارس جواب نمیدهد. باید سیاست توازن مثبت و خلاقانه و حتی در مواقع لازم آفندی اتخاذ و اجرا کنیم. جمهوری اسلامی ایران باید تز استراتژی امنیت دستجمعی را طراحی و به صراحت اعلام کند. براساس این رویکرد امنیت در منطقه خلیجفارس، برای همه است یا هیچکس؛ عبور آزاد نفت برای همه است یا برای هیچکس؛ سرمایهگذاری و سیاستهای کلان عمرانی یا برای همه است یا برای هیچکس. باید سیاستی صریح، قوی و آشکار و از روی عزت و اقتدار به کشورهای جنوب خلیجفارس ابلاغ و اجرایی شود.
از آن مهمتر در این مقطع حساس بهطور آشکار و بسیار صریح و روشن باید به چین و روسیه تفهیم شود که اگر حضوری امن و سالم در منطقه میخواهند، بدون مشارکت ایران و در نظر داشتن نقش مؤثر و تعیینکننده تهران هرگز توفیق پیدا نخواهند کرد. این قدرتهای جهانی اگر حضور امن و باثبات در منطقه را میخواهند و قصد دارند سرمایهگذاری دارای منفعت داشته باشند، هزینههای سیاسی آن را هم باید پرداخت کنند. چین و روسیه نمیتوانند با تغافل از مشارکت ایران و فرض غایب بودن تهران، با خیالی آسوده و راحت برای حضور خود در منطقه برنامهریزی داشته باشند. در رأس این توجه احترام به منافع ملی و حاکمیت ارضی است چه معنا دارد که قطر و چین بیشرمانه در حوزه مشترک گازی با ما، بزرگترین قرارداد تاریخ گاز طبیعی را امضا کنند و ما ساکت و آرام فقط نظارهگر باشیم و آن دو کشور نسبت به حضور و نقش ایران بیاعتنا باشند؟ آیا مردم، تاریخ و آیندگان ما را در برابر این سکوت و مماشات خواهند بخشید؟
ماموریت اصلی وزارت خارجه و دیپلماتهای آن حفظ منافع مردم با دستمایه صراحت و شجاعت و جسارت و به دور از هرگونه مسامحه است. غیر از این اگر عمل شود و گرفتار ملاحظات پشت پرده شوند، در آینده تاریخ قضاوت خوبی در مورد آنان نخواهد کرد. کما اینکه هر خطا و خبطی که پیشینیان کردهاند، تاریخ و شعور جمعی آنان را سخت به محاکمه کشیده است. جمهوری اسلامی ایران، در طول سالیان گذشته همیشه یکی از ابراولویتهای سیاست خارجی خود را داشتن بهترین روابط با همسایگان خود در سختترین شرایط قرار داده است. متقابلاً نیز انتظار دارد که همسایگان با چنین سیاستی در مقابل ایران رفتار کنند. امنیت برای منطقه یک امنیتی دستجمعی است که برآیند همکاریهای دستجمعی بدون دخالت خارجی را میطلبد. تجربههای تلخ و شکستخورده گذشته نشان داد که دخالتهای بیگانگان در این منطقه جز اختلاف، هدررفت منابع، ناامنی، بیثباتی، جنگ و خونریزی حاصل دیگری برای منطقه در پی نداشت. امیدواریم همسایگان در این عصر نوین، از آن تجربه شکستخورده به سمت همکاری برادرانه و دوستانه سوق پیدا کنند.