اندیشکدهها
حالا زمان صلح است
حالا زمان صلح است
یورگن مولر
وزیر خارجه اسبق دانمارک
حاکم واقعی کسی است که بداند چه زمانی و چگونه باید یک سیاست ازپیشتعیینشده را کنار بگذارد. این همان ویژگیای است که دولتمردان بزرگ قرن نوزدهم نظیر بیسمارک، تالیران و مترنیخ را از نسلهای قرن بیستمی خود متمایز میکند. رویدادهای اخیر مربوط به شورش کوتاهمدت یوگنی پریگوژین، رئیس گروه واگنر در روسیه و پیامدهای آن مبهم هستند و هر کسی میتواند هر تفسیری از آن ارائه دهد. اخبار و گمانهزنیها در این خصوص همچنان ادامه دارد. خوشبختانه، دانستن دقیق اینکه چه کسی به هر دلیلی چه کاری انجام داده و چه چیزی اقدامات آنها را هدایت کرده است، ضروری نیست. ما باید تشخیص دهیم که چه امکانهایی که تا به حال قابل استفاده نبودند، حالا قابل استفاده هستند. وقتی مهرههای اصلی روی صفحه شطرنج جابهجا میشوند، زمان برای حرکت تعیینکننده فراهم میشود. به عبارت دیگر، امکان برای حرکتی که چند روز پیش بعید به نظر میرسید، اکنون ممکن است در دسترس باشد یا حداقل ارزش امتحان کردن را داشته باشد. زمانش رسیده که به خصومتها پایان داده و به سمت صلح حرکت کنیم. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، زمانی که سال گذشته «عملیات نظامی ویژه» را در اوکراین آغاز کرد، تقریباً بهطور قطع اینگونه فکر میکرد که سیطرهاش بر عرصه قدرت مستحکم است. مشارکت گروه واگنر احتمالاً نوعی استراتژی «تفرقه بینداز و حکومت کن» بود که به او جایگزینی برای ارتش میداد. این یک تاکتیک شناختهشده است که اغلب در کشورهای اقتدارگرا مورد استفاده قرار میگیرد. تمایل به حداقل نگه داشتن تلفات برای روسهای «معمولی» موجب شد نقش بزرگی به گروه واگنر واگذار شود و در نهایت زمینه برای رقابت و رویارویی بین پریگوژین و فرماندهان ارشد ارتش روسیه فراهم شد. ماهها پیش، زمانی که پریگوژین شروع به انتقاد از ژنرالها کرد، داستان شروع شد. با تشدید این انتقادها، پوتین چارهای نداشت جز اینکه کاری را انجام دهد که تمایلی به انجاماش نداشت. پوتین باید دست به انتخاب میزد. قرار گرفتن بر سر این دوراهی و دست به انتخاب زدن؛ این کاملاً برخلاف نیت اصلی او بود چراکه قصد او بازی دادن یک گروه در برابر گروه دیگر بود. از نظر او، تثبیت قدرتش در اولویت بوده و هست. سوال این است که آیا او میتواند با ادامه جنگ در اوکراین این کار را انجام دهد؟ جنگ همان چوب کبریتی بود که آتش را شعلهور کرد، بنابراین پایان دادن به آن ممکن است بهترین گزینه از میان گزینههای فهرست طولانی گزینههای نامطلوب به نظر برسد. اگر پوتین جنگ را پایان دهد، میتواند تمام توجه خود را به مسائل داخلی معطوف کند. اگر جنگ را ادامه دهد، در دام گرفتار خواهد شد و این گرفتاری موجب میشود بیشتر به مقامات ارشد وابسته شود؛ حال این مقامات میخواهند ژنرالهای ارشد فعلی باشند یا کسانی که جایگزین قبلیها میشوند. پوتین در اتحاد جماهیر شوروی به سن بلوغ سیاسی رسید و به سختی میتواند فراموش کند که اتهام بناپارتیسم - اشاره به جایگزینی رهبران انقلاب فرانسه توسط ژنرال نسبتاً ناشناختهای به نام ناپلئون بناپارت که خود را به عنوان امپراطور تثبیت کرد - میتواند او را به گولاگ بفرستد یا به سمت چوبه دار. گزینه جایگزین او تشدید «عملیات نظامی ویژه»، بسیج نیروهای بیشتر یا توسل به سلاحهایی است که تاکنون به دلیل خطرناک یا تحریکآمیز بودن، مورد استفاده قرار نگرفتهاند. هیچیک از این گزینهها دلپذیر به نظر نمیرسند. در وهله اول، اکنون خطر فروپاشی سیستم سیاسی پوتین وجود دارد. چنین نتیجهای بسیار ناخوشایند خواهد بود. در پی این شورش، ایالاتمتحده و اروپا ممکن است وسوسه شوند که فرصتی را برای افزایش کمکهای نظامی خود به اوکراین با هدف بیرون راندن نیروهای روسیه از سراسر اوکراین به تحقیرآمیزترین شکل ممکن ببینند. باید در برابر این وسوسه مقاومت کرد. روسیه، با پوتین یا بدون پوتین، یکی از دو بزرگترین زرادخانه هستهای جهان است. چه بخواهیم و چه نخواهیم، روسیه قدرتی است که غرب باید با آن زندگی کند. برخی در اوکراین ممکن است از شورش واگنر دلگرم شده باشند و بر شکنندگی فرماندهی نظامی روسیه، تأکید کنند. اما حتی اگر پوتین برکنار شود، احتمال اینکه رهبری منطقیتر و کمتر ملیگرا بر سر کار بیاید، چقدر خواهد بود؟ در حال حاضر، به نظر میرسد که هیچیک از بازیگران اصلی در این جنگ طرفدار توقف جنگ و ایجاد صلح نیستند. اما برای همه آنها، جایگزینها ممکن است بدتر از آنی باشد که فکر میکنند.