اندیشکدهها
برداشت اعراب از سیاستهای مهاجرتی اروپا
برداشت اعراب از سیاستهای مهاجرتی اروپا
در اوایل ماه جاری، یک قایق ماهیگیری حامل بیش از 700 پناهجو در سواحل یونان واژگون شد و صدها کشته یا مفقود برجای گذاشت. این فاجعه، بار دیگر بحث مهاجرت از خاورمیانه و شمال آفریقا به اروپا را دامن زد و طبق گزارشها، کشورهای اروپایی قصد دارند سیاستهای مهاجرتی خود را سختگیرانهتر کنند. پس از اینکه گزارش شد که گارد ساحلی یونان تلاش چندانی برای نجات سرنشینان انجام نداده است، رسانهها در کشورهای عربی، دولت یونان را به سهلانگاری متهم کردند. رسانههای عربی تاکید کردند که راه جلوگیری از مرگ مهاجران در رویدادهای مشابه در آینده، برگزاری گفتوگوی منطقی بین اروپا و کشورهای مبدأ در مورد چگونگی سازماندهی مهاجرت به شیوهای امنتر است، نه تلاش برای جلوگیری از روند مهاجرت. در این واکنش نقش خود کشورهای عربی نادیده گرفته شده است چراکه این کشورها بهدلیل عدم تلاش بیشتر برای توسعه اقتصادی و سرکوب قاچاقچیان انسان در داخل، سهم خود را ایفا نکردهاند. نه اروپا و نه سایر نقاط جهان نمیتوانند مشکلات اقتصادی منطقه را حل کنند. دولتهای اروپایی میگویند که دیگر ورود صدها هزار مهاجر از خاورمیانه و شمال آفریقا را تحمل نخواهند کرد و قصد دارند تدابیر سختگیرانهتری برای مهاجرت وضع کنند. این حرکت تا حدودی یک لفاظی معکوس است. در سال 2015، رهبران اروپایی از ساختن حصارها و سیمهای خاردار توسط ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان در امتداد مرزهای جنوبی کشورش انتقاد کردند. اما امروز همان رویکرد را خودشان به کار گرفتهاند. بسیاری از شهروندان جهان عرب طعمه قاچاقچیانی شدهاند که به آنها وعده زندگی راحت در کشورهای شمال و غرب اروپا را میدهند. وقتی به آنها پیشنهاد میشود بین تحمل سختیهای کشور خود و عبور از دریای مدیترانه با قایقهای شلوغ برای رسیدن به اروپا یکی را انتخاب کنند، بسیاری دومی را انتخاب میکنند. آنها زندگی و پسانداز زندگی خود را به خطر انداختهاند تا شانسی برای زندگی بهتر داشته باشند. تصمیم آنها تا حدی نتیجه کنار گذاشتن نقش اجتماعی نخبگان روشنفکر در گسترش دانش سیاسی است و به این ترتیب کشورها صرفاً در اختیار حاکمان سرکوبگر و خودخواه که بر نظام سیاسی تسلط دارند، قرار میگیرد. این جوامع از ناکارآمدی کامل سیاسی، ازهمپاشیدگی اجتماعی، فقر و بیتفاوتی رنج میبرند. وضعیت مصر نمونهای است از شرایط اکثر کشورهای عربی غیرنفتی منطقه که در آن شهروندان دیگر نمیتوانند با افزایش قیمت کالاها کنار بیایند. 10 سال پس از کودتای نظامی که عبدالفتاح السیسی را به قدرت رساند، فقر در مصر گسترده شده است. حتی اکثر اعضای طبقه متوسط به زیر خط فقر سقوط کردهاند. اکنون بسیاری از مصریها سالهای پس از برکناری محمد مرسی، رئیسجمهور سابق در سال 2013 را «دهه سیاه» مینامند. درحالیکه کشورهای نفتخیز شورای همکاری خلیجفارس از پذیرش پناهجویان از کشورهای عرب خودداری کردهاند، اروپا از سال 2015 بیش از یک میلیون مهاجر را از طریق دریا و همچنین صدها هزار مهاجر را که از بالکان وارد اتحادیه اروپا شدهاند پذیرفته است. آمارهای منتشرشده توسط عفو بینالملل و آژانس امداد و کار سازمان ملل برای پناهندگان نشان میدهد که در سه سال اول جنگ سوریه، کشورهای اروپایی 400 هزار پناهجو را پذیرفتهاند درحالیکه کشورهای شورای همکاری خلیجفارس فقط 24 پناهجو را پذیرفتهاند. نحوه پوشش خبری موضوع مهاجرت در رسانههای عربی، از جمله درباره غرق شدن کشتی در اوایل ماه جاری، این است که این رسانهها علاقهمند هستند تقصیر را به گردن دیگران بیندازد. این بدان معنا نیست که اروپا سزاوار پذیرفتن هیچ مسئولیتی در قبال این مشکل نیست، اما وظیفه جذب مهاجرانی که یا انتخاب میکنند یا مجبور به ترک کشورشان میشوند، نباید تنها بر عهده کشورهای اروپایی باشد. این موضوع نقش رسانهها در جامعه را بهطور گستردهای مطرح میکند. رسانه مرکز تعامل بین دولت و ملت است. رسانهها خواستهها، آرزوها و رنجهای مردم را به گوش صاحبان قدرت میرسانند. همچنین از اعمال و رفتار نخبگان حاکم به تودهها گزارش میدهند. رسانهها یکی از مهمترین شاخصهای نشاط جامعه مدنی هستند. صداقت و حرفهای بودن در انتشار اطلاعات، مبنایی برای پرورش افکار عمومی آگاه و مطمئن است. با این حال، در جهان عرب، رسانهها در درجه اول بلندگوی نخبگان سیاسی هستند.