اندیشکدهها
مسیر دشوار عادیسازی روابط با سوریه
مسیر دشوار عادیسازی روابط با سوریه
فهرست بلندبالایی از دولتهای خاورمیانه از تنظیم مجدد روابط با سوریه پس از 12 سال جنگ داخلی در این کشور و تلاشهای بینتیجه منطقهای برای منزوی کردن بشار اسد، رئیسجمهور خبر دادهاند. تقریباً کشورهای همسایه که یکشبه در ابتدا از مخالفان سوری حمایت کردند و روابط خود را با دمشق قطع کردند و اقدامات اقتصادی تنبیهی علیه سوریه را به اجرا گذاشتند، فرش قرمز را برای اسد، خانوادهاش و مقامات عالیرتبه سوریه پهن کردند. از آن زمان، دمشق و دولتهای منطقهای جلسات متعددی برگزار کرده و چندین توافق اولیه را منعقد کردهاند. اتحادیه عرب رسماً سوریه را مجدداً پذیرفت و دولت اسد گروههای کاری دوجانبه را با همسایگانی مانند عراق و اردن برای همکاری در موضوعاتی مانند مبارزه با مواد مخدر و امنیت مرزی راهاندازی کرد. مقامات منطقهای این ابتکارات را بهعنوان تلاشی در چارچوب عادیسازی روابط با سوریه انجام دادهاند. با این حال، مشخص نیست که بازنشانی سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی روابط با دمشق واقعاً چگونه خواهد بود. هنگامی که اسد بهدنبال حفظ وضعیت موجود است، چه تعریفی از «عادیسازی» برجسته خواهد شد؟ در سالهای اخیر، چندین کشور خاورمیانه
به ایده عادیسازی روابط با سوریه تمایل نشان دادهاند تا جنگ داخلی این کشور و اختلالات منطقهای ناشی از آن را به پایان برسانند. امارات متحده عربی این رویکرد را از سال 2015 آغاز کرد و به یکی از اولین همسایگان منطقهای تبدیل شد که مقامات بلندپایه سوری - از جمله خود اسد - را برای بحث در مورد دستور کار بازگرداندن سوریه به منطقه بر سر میز مذاکره دعوت کرد. مقامات مصری ایده اجازه دادن به سوریه برای پیوستن مجدد به اتحادیه عرب را مطرح کردند. کشورهایی مانند اردن محتاطتر بودند، اما همچنان مایل بودند کانالهای ارتباطی را باز نگه دارند و واکنشهای اسد را آزمایش کنند. بهعنوان مثال، اردن گذرگاه مرزی جابر نسیم را بازگشایی کرد و دیپلماتهای سوری را برای گفتوگو به امان دعوت کرد. این تلاشها پس از زلزله فاجعهبار شمال سوریه و جنوب ترکیه در فوریه بیشتر شد. این فاجعه توجیهی بود برای بسیاری از کشورهایی که به عادیسازی فکر میکنند تا ارتباط مستقیم با دمشق را برای هماهنگ کردن سیاستهای بشردوستانه و ارائه کمکهای فوری به سوریها از طریق مناطق تحت کنترل دولت سویه را برقرار کنند. از آن زمان، کشورها چشمانداز خود را به عادیسازی
کامل از جمله بازگشایی سفارتها، انتصاب سفیران در دمشق و بررسی راههایی برای هماهنگی با سوریه در مورد امنیت مرزها، تجارت، تغییرات آب و هوایی و سایر موضوعات مورد علاقه مشترک، معطوف کردهاند. بسیاری از بازیگران منطقهای بر این باورند که تعامل بر سر مسائل پیرامونی میتواند باعث تغییر واقعی در رفتار دولت سوریه و بهطور بالقوه موضع این کشور در مورد تعدادی از موضوعات مهم و بحثبرانگیزتر مربوط به جنگ داخلی سوریه شود. موضوعاتی نظیر بازگشت امن پناهندگان، مبارزه با تروریسم علیه دولت اسلامی و مسئله ایران و حضور روسیه در سوریه بهطور خاص مدنظر کشورهای عربی است. آنها همچنین امیدوارند که عادیسازی روابط با سوریه بتواند به ایجاد یک راهحل سیاسی فراگیر که بتواند قدرتهای برخی اعضای خاندان اسد را از بین برده و به یک نظام سیاسی جامعتر در سوریه کمک کند. با این تصور پیشرفت در این حوزهها کمی دشوار است.
متغیر کلیدی در آینده سوریه سرنوشت خانواده اسد است. خاندان اسد در دهه 1970 با ظهور حزب بعث به قدرت رسیدند و کنترل خود را بر کشور از طریق ایجاد یک سیستم شبکهای گسترده تثبیت کردند. با این حال، تاریخ پر از رقابتهای فرقهای و قبیلهای و شبکههای پیچیده تهدیدی دائمی برای ادامه حکومت خانواده اسد است. بهرغم بقای خاندان اسد در طول بیش از یک دهه درگیری داخلی، اسد هنوز شکنندگی موقعیت خود را احساس میکند. انتخابات سراسری غیررقابتی، پاکسازی مکرر متحدان نزدیک از جمله برخی از خویشاوندان خونی و بازداشت مکرر مخالفان به اسد کمک کرده است تا موقعیت خود را حفظ کنند و روایتی از مشروعیت و شکستناپذیری در میان سوریها ایجاد کند. این رویه به نوبه خود، به سیاست خارجی سوریه و تعاملات آن با همسایگانش نفوذ کرده است. اسد همیشه از همتایان منطقهای خود خواسته است که محدودیتهای اقتصادی سوریه را لغو کنند و به انزوای دیپلماتیک سوریه پایان دهند، اما در عین حال از ارائه هر نوع امتیازی که ممکن باشد اعتبار سیاسی حکومتش را تضعیف کند، خودداری میکند.