اندیشکدهها
تزلزل کنترل پوتین بر روسیه
تزلزل کنترل پوتین بر روسیه
جان هربست
سفیر سابق ایالات متحده در اوکراین
معنای ماجرای اخیر واگنر و کرملین چیست؟ این بحران از پائیز گذشته در حال شکلگیری بوده است. بعد از ضدحمله موفق اوکراین، پریگوژین شروع به انتقاد علنی کرد، هم از سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه و هم از ژنرال والری گراسیموف، رئیس ستاد کل، بابت ناکامیهایشان در میدان جنگ و نیز بابت نفرستادن تسلیحات و منابع لازم برای واگنر جهت اجرای عملیاتش. سال گذشته گاهی پیش میآمد که رمضان قدیروف، رهبر چچن، در انتقاد از شویگو و گراسیموف، به پریگوژین میپیوست. اوایل همین ماه [ژوئن]، به نظر رسید که پریگوژین کنترل خواهد شد، چراکه به همه سربازان شرکتهای نظامی خصوصی دستور داده شد با وزارت دفاع قرارداد امضا کنند. این یعنی بنا میشد مزدوران پریگوژین در واقع از وزارت دفاع حقوق بگیرند و تحت کنترلش باشند. ضربالاجل اعلامشده، اول ژوئیه [۱۰ تیر] بود اما پریگوژین با صدای بلند اعلام کرد چنین نخواهد کرد. کاملاً محتمل است که علت حمله او در این مقطع این بود که این ضربالاجل را بهعنوان تهدیدی برای کنترل سربازان خود دید. البته نیروهای رسمی تحت کنترل پوتین بسیار از واگنر بزرگترند، اما واگنر در اوکراین مشخصاً مؤثرتر بوده و مسئول چند پیروزی اخیر هم
دیده شده؛ از این رو پریگوژین در روسیه موضعی دارد که شویگو یا فرماندهان دیگر ندارند. او به رسیدگی بهتر به نیروهایش هم معروف است. اهمیت این موضوعات این است که پریگوژین مانند پوتین، بهدنبال جذب وفاداری سربازان طرف دیگر است. برخی گزارشها میگویند تیپ ۴۵ هوایی و برخی واحدهای دیگر روسیه از ترک پادگان برای متوقفکردن واگنر خودداری کرده بودند. بهطور خلاصه، پوتین نمیتوانست مطمئن باشد که دستور سرکوب واگنر با موفقیت اجرا میشد یا نه. این حقیقت، بهرغم این بود که قدیروف گفته بود چچن واگنر را متوقف خواهد کرد و ظاهراً بخشی از نیروهایش هم قبل از اینکه پریگوژین عقب بکشد، در راه روستوف-نا-دونو بودند؛ اما این شمشیری دولبه بود، چون افاسبی [سرویس امنیت فدرال روسیه] و وزارت کشور، از قدیروف متنفرند. آنها نمیخواهند ببینند موضع قدیروف در روسیه تقویت شود.
پس معنای این ملودرام پرریسک چه بود؟ بیشتر تحلیلگران تا همین اواخر میگفتند کنترل پوتین بر روسیه مستحکم است. پیشروی پریگوژین تا این حد چیز متفاوتی را نشان میدهد. بهرغم تلاشهای بیامان رسانههای روسیه، نخبگان روس مدتهاست فهمیدهاند که حمله بزرگ پوتین به اوکراین، فاجعه بوده است. پریگوژین در انتقادات مکررش از شویگو و گراسیموف در 9 ماه گذشته، درباره مشکل کلی جنگ روسیه در اوکراین هم حرف زده و اشاره کرده است که شاید این کار اشتباه بود.
با پایان این ماجرا، دیگر پریگوژین بهعنوان بازیگری در صحنه سیاسی مسکو دیده نمیشود که چندان قابل کنترل نیست. اختلاف او با ارتش و انتقادات پرسروصدایش حالا مربوط به گذشته هستند و این امتیازی واضح برای کرملین است. در عین حال، پریگوژین پوتین را به چالش کشید و تا جایی رفت که به مجازات بابت خیانت تهدید شود، اما بعد، پوتین اجازه داد بدون هیچ برخوردی از راه برگردد. این تصویر مردی قدرتمند نیست که بر سیاست کشور یا سرنوشت خودش مسلط باشد. گمانهزنیهایی شده است که حالا در بلاروس، پریگوژین باید از پنجرههای ساختمانهای چندطبقه دور بماند و مراقب باشد چه میخورد. بله، دست پوتین هم در بلاروس بهراحتی به پریگوژین میرسد. اما این هم باعث خواهد شد دیکتاتور روسیه، بیاعتبار و ضعیف به نظر برسد. این تصویر را هم از بین نخواهد برد که پوتین نتوانست با زور جلوی سربازان پریگوژین را بگیرد، سربازانی که در روستوف-نا-دونو بهعنوان قهرمان از آنها استقبال شد. این تصاویر پاک نخواهند شد. پوتین مجبور نشد منابع قابلتوجهی را از سمت جنگ اوکراین به مسیر مواجهه با چالش پریگوژین بیاورد، اما آشوبی که ایجاد شد، قطعاً برنامهریزی را در مرکز
فرماندهی تحت اشغال واگنر در روستوف-نا-دونو دچار مشکل کرد. این ماجرا پیامی آشکار هم فرستاد: سربازان روس که از قبل هم روحیه ضعیفی داشتند، رهبری بیثباتی هم دارند. در شرایط ادامه ضدحمله اوکراین، اینها همه به نیروهای اوکراینی کمک خواهد کرد.