اندیشکدهها
جنگ کویت تا جنگ اوکراین
جنگ کویت تا جنگ اوکراین
ریچارد هاس
رئیس اندیشکده شورای روابط خارجی
رهبر کشوری استبدادی با ذخایر انبوه انرژی در مرز همسایهای ضعیفتر نیروهایش را جمع میکند، همسایهای که این رهبر ادعا میکند، حق وجود بهعنوان کشوری مستقل ندارد. او سپس حمله را آغاز میکند، با هدف بلعیدن همسایه و حذفش از روی نقشه. دنیا با این سوال فوری اما سخت مواجه میشود که در واکنش، چه کند. این اتفاقی است که در تابستان ۱۹۹۰ افتاد، وقتی صدام حسین نیروهای نظامیاش را به مرز عراق با کویت برد و با حملهای تمامعیار بسیاری را غافلگیر کرد. در فاصله چند روز، نیروهای عراقی کنترل کل کشور را در اختیار گرفتند، کشوری که صدام مدعی بود، استانی از عراق است. حالا به جای صدام، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه را بگذارید، بهجای عراق، روسیه و به جای کویت، اوکراین. همه آنچه بالا نوشته شد، حدوداً چیزی است که در فوریه ۲۰۲۲ رخ داد. شباهتهای متعدد دیگری هم بین این دو بحران وجود دارد.
اما تفاوتهای مهم بین دو سناریو نشان میدهد دنیا چقدر تغییر کرده است. در ۱۹۹۰، رابطه ایالاتمتحده و شوروی نسبتاً خوب بود. شوروی از آمریکا در مقابله با حمله به عراق حمایت دیپلماتیک کرد، با اینکه عراق شریک نزدیکش بود. امروز، دیگر شوروی وجود ندارد. روسیه، وارث اصلیاش، حالا خشمگین، کینهورز و بیگانه شده است و بهجای مقابله با تهاجم، دارد مرتکب آن میشود. سیسال پیش، شورای امنیت سازمان ملل متحد تهاجم عراق را محکوم کرد و نهتنها به تحریم اقتصادی که به استفاده از نیروی نظامی هم مجوز داد. امروز شورایامنیت در نتیجه حق وتوی دائم روسیه، در حاشیه است. چین از تلاشهای بینالمللی برای مقابله با عراق حمایت کرد یا لااقل با آنها مخالفت نکرد. آن زمان رابطه آمریکا و چین بسیار بهتر از امروز بود. چین بسیار ضعیفتر هم بود با اقتصادی که کسر کوچکی از اقتصاد آمریکا بود. این بار اما چین شب حمله، شراکتی نامحدود با روسیه اعلام کرده و کنار روسیه ایستاده است.
سی سال پیش، ایالات متحده نیممیلیون سرباز برای مداخله فرستاد. این بار، ایالات متحده که بعد از مداخلههای ناکامش در افغانستان و عراق پس از ۱۱ سپتامبر، محتاط و نگران مقابله مستقیم با روسیه هستهای است، از مشارکت مستقیم خودداری کرده و نقشش را به ارائه تسلیحات، مهمات، اطلاعات و آموزش محدود کرده است. آن زمان، دنیا علیه این تهاجم جمع شد. این بار به هر حال، بسیاری از کشورها مایل به مخالفت با روسیه نیستند. بهعلاوه توانایی آمریکا برای جمعکردن دنیا هم بسیار کاهش یافته، تا حد زیادی به این خاطر که احترام ایالات متحده بسیار کاهش یافته است، در نتیجه اختلافات داخلی و مخالفت گسترده جهانی با مداخلهها در عراق ۲۰۰۳ و لیبی ۲۰۱۱.
حالا از این تفاوتها چه نتیجهای میشود گرفت؟ ژئوپلیتیک و رقابت قدرتهای بزرگ که در طول تاریخ معمول بودند، دوباره برگشتهاند. درگیری نظامی بین کشورها هم همینطور. فرجه بعد از جنگ سرد، مرخصی از تاریخ، به پایان رسیده است. ایالات متحده همچنان اول است، اما این را اصلا نباید با چیزی مثل هژمونی اشتباه گرفت. برتریهایی که آمریکا در ۱۹۹۰ از آنها برخوردار بود، محو شدهاند و دیگران هم قدرتشان بیشتر شده است. مهمتر از همه، فاصله بین واکنش آن زمان دنیا به تهاجم با واکنش فعلی، هشداری است از اینکه نظام بینالمللی روبهزوال رفته است. دنیا، اکنون برای مقابله با چالشهای مشترک از قبیل بیماریهای واگیردار، تغییرات اقلیمی و فناوریهای در حال ظهور از قبیل هوش مصنوعی، بیش از هر زمان نیاز به اتحاد دارد اما درست در چنین موقعیتی، تفرقه و چنددستگی در آن بیشتر شده است.
اتحاد در روابط بینالمللی سرمایه نادری است. «جامعه جهانی» بیشتر ایدهای مفهومی است. شواهد فزاینده حاکی از این هستند که دنیای بعد از دوران جنگ سرد، راه را برای دوران جدیدی باز کرده است که بیش از نظم، تلاطم و چنددستگی در تعریف خود دارد. دوران تازه، شاید هنوز نامی نداشته باشد، اما واقعیت آن در مقابل چشمان همگان است.