اندیشکدهها
سودان، مقصران و به حاشیه راندهشدگان
سودان، مقصران و به حاشیه راندهشدگان
نیروهای امنیتی رقیب همچنان با ارعاب مردم در حال جدال برای قدرت در سودان هستند و در این شرایط، چشمانداز پایان بحران روزبهروز دورتر به نظر میرسد. «گفتوگوهای پیش از مذاکره» در عربستان سعودی، فقط وعدهای نهچندان قابلاتکا به همراه داشتند که شامل حداقلیترین گامهای ممکن به سمت تسکین رنج مردم میشد. بیشتر نشانهها حاکی از ادامه درگیری هستند. جریان مداوم اخبار بد و آتشبسهای ناکام میتوانند تصویری ارائه دهند که انگار عمیقترشدن بحران اجتنابناپذیر است. اما دو حقیقت مهم درباره سودان در میان است که تحلیلگران و سیاستگذاران باید در هفتههای پیش رو در مرکز توجه داشته باشند.
اولین حقیقت به مسئولیت درگیری فعلی مربوط است. رویکرد ایالات متحده به سودان در چندین سال گذشته از چند جهت با نقد مواجه شده است. بیشتر این نقدها هم ناکامی واشنگتن را در پاسخگوکردن ژنرالها بابت کودتای اکتبر ۲۰۲۱ و ادامه تعامل زودباورانه با آنها تقبیح میکند. دیگران به این اشاره میکنند که ایالات متحده سیاستهای خود در قبال سودان را بسیار با سیاستهای خود در قبال دولتهای حاشیه خلیج[فارس] متصل کرد و هیچ علاقهای به حمایت از جنبش دموکراسیخواهی در کشور از خود نشان نداد. میشود با این استدلالها موافق بود و عاجزانه امید داشت واشنگتن از این اشتباهات درس بگیرد، اما میشود همزمان این را هم نادیده نگرفت که بحران امروز سودان، ناشی از تصمیمات رهبران نیروهای مسلح سودان، اسایاف و نیروهای واکنش سریع، آراساف است. تقصیر مرگ و نابودی که در سودان رخ میدهد، بر گردن آنهاست و نه دیپلماتهایی که تلاش کردهاند آنها را مجبور کنند به سمت حاکمیت غیرنظامی بروند، هرچند که تلاشهای این دیپلماتها بیتأثیر بوده باشد. ارزیابی صادقانه از ناکامیهای سیاسی دیپلماتها نمیتواند مجوز ابهامافکنی در مسئولیتها باشد.
اهمیت کلیدی دارد که سیاستگذاران بالاخره بفهمند که طرف خصم در درگیری سودان چه کسانی هستند و نهادهای تحت رهبریشان چه میکنند. اسایاف و آراساف هر دو بخشی از سیستم سرکوب و تأمین خواستههای نخبگان بودند که مردم سودان در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ با شجاعت آنها را پس زدند. آنها در مسئولیت خارج کردن دولت انتقالی از مسیر در سال ۲۰۲۱ شریک هستند و مکرراً نشان دادهاند که روی تعهد آنها به میز مذاکره نمیتوان حساب کرد. زیرساختهای حیاتی را هدف میگیرند و غیرنظامیان در حملات مردان مسلحی آزار میبینند که خانههایشان را غارت و تصاحب میکنند. با هر گزارشی که از این اتفاقات میآید، دنیا میتواند ببیند آنها برای حفظ قدرت تا کجا حاضرند پیش بروند.
کشورهای دیگری هم به دست جنگسالاران تشنه قدرت به ورطه بیثباتی افتادهاند اما حقیقت دوم درباره سودان، این کشور را از دیگران متمایز میکند. جنبش دموکراسیخواهی سودان شگفتآور است. درخواست حکومت پاسخگوی غیرنظامی مصمم، در هشدارهایش درباره فرایند انتقالی که بازیگران نظامی را پشت فرمان نگه داشت، آیندهبین، در توسعه ایدهها برای تمرکززدایی از قدرت در کشور، روشنبین و در پیداکردن روشهای ملموس برای کمک به یکدیگر در میانه بحرانی گیجکننده و ویرانگر، عملگرا بوده است. این جنبش، سرمایه قدرنادانسته در سودان است و گرچه امروز برای تمرکز برای بلندکردن صداهایش بهشدت دیر است، باز انجام این کار در اجتناب از بدترین سناریوها اهمیت اساسی دارد.
البته، ایالات متحده باید به تلاشهای فوریاش ادامه دهد، تلاشهایی برای رسیدن به آتشبس، پیشگیری از تشدید درگیری توسط بازیگران خارجی و رساندن کمکهای انساندوستانه به سودانیهایی که به آن نیاز دارند. اینها کارهایی چالشبرانگیز هستند. تعدد میانجیهای بالقوه این کارها را سختتر هم میکنند. همین طور تعدد انجمنهایی که میتوانند جامعه جهانی را مشغول نگه دارند یا در بدترین حالت، حواس آنها را تا آینده قابلپیشبینی، از واقعیتهای روی زمین پرت کنند. اما دستور کار مدیریت بحران نباید جای راهبرد گستردهتری را پر کند که هدفش محدودکردن فضای کار بازیگران بیاعتبار نظامی و بالابردن صدای جامعه مدنی سودان در گفتوگوهای جهانی درباره راه روبهجلو است.