اندیشکدهها
تضعیف موضع آمریکا در جنوب شرق آسیا
تضعیف موضع آمریکا در جنوب شرق آسیا
در سفری چهارروزه به واشنگتن، از فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین در کاخ سفید استقبال شد. پدر مارکوس جونیور تا حدی بهواسطه فشار ایالات متحده بود که از قدرت بیرون رانده شد و خانواده او چندان علاقهای به ایالات متحده ندارند. مارکوس جونیور با رئیسجمهور بایدن، تأیید کرد که دو کشور اکنون با چالشهای جدیدی مواجه هستند و بایدن گفت: «نمیتوانم شریکی بهتر از [مارکوس جونیور] تصور کنم.» در واقع، چنانکه نیویورکتایمز اشاره کرد، بایدن و مارکوس جونیور درباره تسهیل تجارت دوجانبه بهتر و افزایش سرمایهگذاری ایالات متحده در فیلیپینی صحبت کردند که زیرساختهای ضعیفی دارد و از برخی کشورهای منطقه عقب افتاده است؛ اما چنان که باز نیویورکتایمز اشاره کرد، مرکزیت این نشست گرم این بود که «رهبر فیلیپینی برنامه دارد که روابط کشورش را با ایالات متحده تعمیق کند» و این موضوع همین حالا با برگزاری مانورهای مشترک با ارتش ایالات متحده و اجازه به پنتاگون برای تقویت حضورش در فیلیپین در چهار پایگاه جدید شروع شده است. در صورت درگیری بر سر تایوان، این مکانها در فیلیپین که متحدی با معاهده با ایالات متحده است و فیلیپین بهطور کلی، برای
نیروهای ایالات متحده نقشی کلیدی خواهند داشت، نیروهایی که ممکن است نتوانند روی دیگر متحد معاهدهایشان در جنوب شرق آسیا یعنی تایلندی تکیه کنند که روابط گرمی با چین دارد.
مانند بسیاری از کشورها در جنوب شرق آسیا، فیلیپین سالها تلاش کرده است که روی نوار نازکی راه برود: نزدیکماندن (و حالا نزدیکتر ماندن) از لحاظ راهبردی به ایالات متحده، همزمان با هر چه بیشتر متکیشدن به چین به لحاظ اقتصادی. با این حال درحالیکه از تصمیم مارکوس جونیور برای هماهنگی واضحتر با ایالات متحده، بهخصوص با وزارت دفاع، در واشنگتن استقبال شد، انتخاب او در واقع بسیار منحصربهفرد است. بهطور کلی، بازی در منطقه در حال چرخیدن به سمت چین است، با تبدیل سریع پکن به بانفوذترین دولت در منطقه با اختلاف. چین از همین رو، جایگاه خوبی دارد تا از تکرار اقدامات مارکوس جونیور در دیگر کشورها جلوگیری کند.
در واقع، پژوهش اخیر بسیار مهم از سوی مؤسسه لووی نشان داد که فقط دو دولت جنوب شرق آسیا، فیلیپین و سنگاپور، هنوز ایالات متحده را در جنوب شرق آسیا بانفوذتر از چین میبینند و حتی در این کشورها هم فاصله درصدی افرادی که میگویند ایالات متحده بانفوذتر است، با بقیه، نسبتا اندک است. در پژوهش مشابه چهار سال قبل لووی، ایالاتمتحده نسبت به امروز در کشورهای بیشتری در جنوب شرق آسیا بانفوذتر دیده میشود.
در همه کشورهای دیگر، حتی در آنهایی که اختلافات راهبردی جدی با چین دارند، مثل ویتنام، مردم گفتهاند که چین حالا بانفوذترین دولت در منطقه است. این پس از آن پیش آمده که ایالات متحده یکپارچگی تجارت با منطقه را برای سالها نادیده گرفت و هیچ مشارکتی در شبکه توافقات تجاری الزامآور در جنوب شرق آسیا به آنها ارائه نکرد؛ تا حدی هم در دوران دولت ترامپ که بخشهایی از منطقه را کاملا نادیده گرفت. بهعلاوه در منطقهای که به شکل فزایندهای استبدادی شده است، تمرکز ایالات متحده روی حقوق و دموکراسی عمدتا نادیده گرفته شده است. در عین حال، چین فعالانه در یکپارچگی تجاری منطقه مشارکت کرده است، سرمایهگذاری و کمک قابلتوجهی به بسیاری از دولتهای منطقه ارائه داده است. به شکلی فزاینده در حال تبدیل شدن به قرضدهنده نجاتبخش مهم در زمانی که کشورها به بستههای کمکهای اضطراری نیاز دارند، است.
البته، برخی کشورهای جنوب شرق آسیا غیر از فیلیپین، مانند ویتنام و سنگاپور، همچنان از رفتار روزبهروز قاطعتر چین میترسند، در دریای جنوبی چین، در دیپلماسی رسمیاش و در اقداماتش در آبها و حریم هوایی اطراف تایوان؛ اما تقریبا تمام منطقه دارد به شکلی فزاینده به سمت چینی متمایل میشود که به لحاظ اقتصادی بسیار مسلط شده است: روابط تجاریاش با ده دولت آسهآن سالانه حدود یک تریلیون دلار است. حتی دموکراتهای قدیمی مثل انور ابراهیم، نخستوزیر مالزی و دوست قدیمی ایالات متحده، به شکلی فزاینده و با جدیت به دنبال روابط نزدیکتر با چین هستند، البته در مقابل تجارت و سرمایهگذاری بیشتر؛ بنابراین شاید واشنگتن در حال تجلیل از مارکوس جونیور باشد و گرچه بدون تردید، تأسیسات جدید و روابط دفاعی نزدیکتر با فیلیپین در فضای روزبهروز پرتنشتر اطراف تایوان بسیار مهم است، اما بخش بزرگی از باقی منطقه در حال رویگردانی از واشنگتن هستند.