اندیشکدهها
روسیه و مشکل زیرساختهای تجاری
روسیه و مشکل زیرساختهای تجاری
روسیه در سال 2022 بهرغم کمپین تحریمهای غرب علیه خود - و با وجود تمام مشکلات لجستیکی که این تحریمها ایجاد کرد، توانست صادرات خود را حفظ کند. مسکو زیان تجاری با اروپا را با افزایش تجارت با آسیا جبران کرد. چه با ایجاد واردات موازی و چه با ایجاد روابط تجاری جدید با کشورهایی که از غرب حمایت نمیکنند، دور زدن تحریمها به یک اولویت واضح برای مسکو تبدیل شده است. اما محدودیتهایی برای اینکه روسیه واقعاً تا چه اندازه میتواند خود را به سمت شرق و جنوب آسیا تغییر دهد، وجود دارد. درست است که برخی کشورها نگران اعمال تحریمهای ثانویه هستند و این درست است که پرداختها حتی اگر روشهای جایگزین در اقتصادشان وجود داشته باشد، پیچیده است. اما بزرگترین مانع برای روسیه، زیرساختهای ناکافی است. کالاهایی که قبلاً به اروپا میرفتند اما اکنون به شرق و جنوب آسیا میروند باید از سراسر روسیه برای رسیدن به مقصد حمل شوند و نگرانیهای فزایندهای وجود دارد که زیرساختهای حملونقل بهزودی به ظرفیت نهایی خود برسد. به زبان ساده، افزایش تجارت با سیستم فعلی روسیه، برای مسکو دشوار خواهد بود. در سال 2022، روسیه موفق شد مقادیر قابلتوجهی نفت و زغالسنگ را به چین و هند بفرستد. بیشتر به این دلیل که عرضه این کالاها به کشورهای غربی را متوقف کرده بود. شرکتهای چینی نیز به نوبه خود با استفاده از فرصت بهوجودآمده به واسطه خروج بسیاری از شرکتهای غربی از بازار روسیه، صادرات به روسیه را به شدت افزایش دادند. در نتیجه تجارت روسیه با چین نسبت به سال گذشته 28 درصد افزایش یافت. تجارت روسیه با اعضای کشورهای مشترکالمنافع و ترکیه نیز افزایش یافته است و از طریق آن روسیه به کالاهای تحریمشده دسترسی پیدا کرد. سبد تجاری جدید روسیه کل بازار حملونقل را تغییر داده است؛ از پیوندهای حملونقل گرفته تا ساختار و جهت جریان حملبار. محمولهها بهجای عبور از بنادر دریای سیاه یا راهآهن غرب، به سمت جنوب و شرق و از طریق سرزمین اصلی روسیه جریان مییابند. بهطور فزایندهای، محمولههای بیشتری از کانال سوئز به بنادر خاور دور روسیه منتقل میشود. حجم حملونقل ریلی مستقیم از طریق گذرگاههای مرزی زمینی با چین، قزاقستان و مغولستان نیز افزایش قابلتوجهی داشته است. اما جریانهای تجاری جدید مشکلات جدیدی ایجاد کرده است. تأسیسات مرزی و زیرساختهای داخلی روسیه برای متابولیسم افزایش تجارت با بقیه آسیا مجهز نبودهاند. بنادر خاور دور که بخش عمدهای از واردات و صادرات فعلی را تشکیل میدهند، در حال حاضر با 100 درصد ظرفیت کار میکنند. زمانی که اتحادیه اروپا در ماه آگوست گذشته از خرید زغالسنگ روسیه امتناع کرد، صادرات زغالسنگ روسیه به چین به بالاترین حد خود در پنج سال گذشته رسید. بهطوریکه تقریبا نیمی از ظرفیت ریلی روسیه توسط صادرات زغالسنگ اشغال شد و این امر ارسال کالاهایی باارزش افزوده بالاتر را دشوار کرد. تعداد کامیونها برای دور زدن تنگناها کافی نبود. راهبندان افزایش یافت و همچنین زمان رسیدن کالاها به چین افزایش یافت. مشکلات مشابهی در قفقاز رخ داد. بهعبارت دیگر، مسیرهای حملونقل جنوبی و شرقی با سه مشکل روبهرو هستند: آنها برای تحمل بار اضافی ناشی از افزایش صادرات کالا، بسیار کم، بسیار ضعیف و بسیار کوچک هستند. جدای از خطوط لوله، جاده و راهآهن تنها راه انتقال کالا در روسیه هستند. از بین این دو، خطوط ریلی به وضوح مهمتر است. با توجه به وسعت زیاد روسیه، عدم دسترسی به مسیرهای تجاری دریایی و مشکل آب و هوای سخت نیز به همان اندازه مشکل ایجاد کرد. اگرچه راهآهن و جاده گرانتر هستند، حملونقل آبی داخلی به دلیل دورههای کوتاه ناوبری و نبود رودخانههایی که از غرب به شرق جریان دارند، غیرقابل استفاده است. جادهها به دلیل فاصله بسیار کم حمل و نقل، سهم کمتری از کل گردش کالا را به خود اختصاص میدهند. برای تجارت با شرق، تنها مجرای قابل دوام دو بزرگراه منطقهای هستند. برای تجارت با جنوب، تنها راههای قابل دوام توسعه جادهها در امتداد دریای خزر است. یعنی بزگراه Р-217، که با جمهوریآذربایجان هممرز است و بزرگراه A-161، که به گرجستان میرود، و بزرگراه A-164 به اوستیای جنوبی، که به واسطه آبوهوای نامناسب و مسافت کوتاه، همیشه بسته است.