اندیشکدهها
روز پیروزی، غرور و شرم روسها
روز پیروزی، غرور و شرم روسها
جرج فریدمن
رئیس اندیشکده ژئوپلیتیکال فیوچرز
چند هفتهای با سالگرد «روز پیروزی» فاصله داریم، روز شکست آلمانِ نازی به دست شوروی. رژه سالانه در مسکو، تصاویر رهبران و قهرمانان مشهور شوروی و روسیه را بر فراز کرملین به رخ میکشد، ناظر بر تسلیحات جدید نظامی که نشان داده میشوند. برای نهادهای اطلاعاتی ایالاتمتحده، مثل کریسمس است، روزی که در آن تحلیلگران گنجینهای از سختافزارهای نظامی جدید برای تجزیه و تحلیل به آنها تقدیم میشود؛ اما برای هر کس که سنش آنقدر باشد که جنگ یادش باشد، یادآوری ناامیدی است. یکی از آشنایان روس یکبار به من گفت آنهایی که زود و سریع مردند، تنها پیروزهای جنگ بودند. او از این حقیقت لذت میبرد که روسیه که شانس بقایش را بسیاری در دنیا ناچیز انگاشته بودند، یک چیزی روی بازی آلمانها گذاشت و به خودشان برگرداند.
البته، روسها جنگ را زشتیِ بیرحمی میدانند، اما همزمان آن را مقدس هم میبینند. مردگان شاید قدیس نباشند، اما از چشمان روسها، ارزش نامشان را دارند. بیرحمی رژیم استالین بر کسی پوشیده نیست، با این حال بسیاری در روسیه همچنان جنگ را لحظهای از آزمون و فتح میدانند، زمانی که ارزش روسیه را در صحنه جهانی ثابت کرد. روسها کشورشان را ابرقدرتی برای یک نسل میدانستند، نهتنها بهخاطر اینکه سلاحهای هستهای داشت، بلکه چون ارتش سرخ را داشت که هیتلر را شکست داده بود و بخش بزرگی از اروپا را فتح کرده بود. لهستانیها، چکها، مجارها، رومانیاییها و نیمی از آلمانها در مقابل روسیه زانو زده بودند. به روایت روسها، این فتحی از جنس تهاجم نبود، بلکه پیامد دفاع از خود بود.
بسیاری از روسها، فروپاشی شوروی را فرصتی برای غربیشدن دیدند. برای دیگران، این لحظهای از شرمساری بود. روسیه از دید آنها سرزمین قهرمانان جنگ جهانی دوم نبود، بلکه سرزمین ضعف بود. ثابت کرده بود که نقص دارد. سرزمین ژنرال گئورگی ژوکوف، فرمانده بزرگ جنگ جهانی دوم، حالا در دستان الیگارشهای فریبکار بود.
این ایده که روسها این بلا را خودشان با فساد و ضعف سر خودشان آوردند، همانقدر برایشان غیرقابلتحمل بود که چنین سرنوشتی ممکن است برای هر کشور دیگری باشد. حتی بدتر هم بود، چون شوروی، هیتلر و ناپلئون را شکست داده بود. روسها مسکو را بهخاطر فاصله زیادی که بین پایتختشان و اروپا گذاشتند، نجات دادند. حالا این فاصله از بین رفته بود. آنها ایالات متحده را نیروی غالب در اوکراین میدیدند که حالا هممرز روسیه شده بود. برای بسیاری از روسها، این چیزی کمتر از یک فاجعه ملی نبود.
هستند کسانی که متحد سابق و دیگر ابرقدرت، یعنی ایالات متحده را بابت سقوط شوروی مقصر میدانند. برای آنها، این ایده که قهرمانان جنگ جهانی دوم کشورشان را از دست دادند، کمتر قابل هضم بود تا اینکه آمریکا فرو ریختاش، دشمنی که آنها شایسته این جرم میدانستندش. حضور ایالات متحده در لهستان، کشوری که آنها زمانی تصرف کرده و بر آن حکم رانده بودند، برای روسیه نهتنها کلک بیرحمانه تاریخ که نقشهای دقیقپیادهشده آمریکاییها بود.
من درحالیکه جنگ اوکراین همچنان ادامه مییابد، به سنتهای فرهنگی مثل این فکر میکنم. من شروع به دفاع از ایالاتمتحده نمیکنم، اما شما را دعوت میکنم کابوسی را در نظر بگیرید که روسیه از ۱۹۴۵ از سر میگذراند و اینکه روسها امروز از چند نقطه نبرد و جنگ همچنان با غرور و تلخی سخن میگویند. من آمریکایی هستم و میدانم فولدا گپ* کجاست، اما در مواجهه با کشوری که واقعا دشمن است، مفید است که این کابوسها را بفهمیم و آنها را با نمونههای خودمان مقایسه کنیم.
(* فولدا گپ، نقطهای در محدوده آلمان امروزی که در چندین جنگ، از جنگهای ناپلئون گرفته تا جنگ سرد بین ایالات متحده و روسیه، اهمیت راهبردی داشت.)