آغـاز هیجان
بررسی شکست شاخص تاریخی بورس و پررونقترین و بیرمقترین سهام پارسال
بررسی شکست شاخص تاریخی بورس و پررونقترین و بیرمقترین سهام پارسال
سال گذشته بورس نوسان زیادی کرد، ولی در نهایت با هیجان به کار خود پایان داد؛ هیجانی که همچنان ادامه دارد. تحولات سیاسی و اقتصادی بر این بازار اثر زیادی دارد. به همین دلیل وضعیت شاخص کل، وضعیت خاصی بود. شاخص بورس در سال 1401 رشد قابلتوجهی را تجربه کرد و 593 هزار واحد نسبت به ابتدای سال بالاتر ایستاد و از رقم یک میلیون 390 هزار واحد به رقم یک میلیون و 960 هزار واحد رسید که رشدی حدود 43 درصدی را تجربه کرد.
فضای اقتصاد در سال گذشته سیاستزده و پر از اتفاقات سیاسی تاثیرگذار بر بازارهای مالی بود. تورم، افزایش قیمت انواع ارز، انتشار اخبار سیاسی اثرگذار و شرایط تولید و اقتصاد کلان بهگونهای بود که سبب رشد قیمتی در همه بازارها بودیم، هرچند که این رشد قیمتی با شیب مختلفی رخ داده ولی در نهایت همه بازارها با رشدی قابلتوجه مواجه شدند. برهمین اساس برخی از صنایع بورسی تا 140 درصد بازدهی مثبت را تجربه کردند. برخی از نمادهای بورسی نیز تا 600 درصد بازدهی نصیب سهامداران خود کردند.
مهمترین تاثیر بورس از تصمیمات و تحولات سیاسی
ثبات یا عدم ثبات در وضعیت اقتصادی و سیاسی در عرصه داخلی و خارجی میتواند بر روی وضعیت بازار سرمایه تاثیرگذار باشد. آرامش فضای سیاسی و اقتصادی باعث امنیت اقتصادی شده و به سرمایهگذاران اطمینان میدهد که سرمایهگذاری آنها با بازدهی مناسبی همراه خواهد بود. سیاستهای کلی دولت در حوزه پولی، مالی و ارزی میتواند بر روی وضعیت شرکت و در نتیجه قیمت سهام آنها تاثیرگذار باشد. مثلا افزایش نرخ ارز برای شرکتهای صادراتی باعث افزایش سودآوری میشود. اما در نقطه مقابل شرکتهایی که مواد اولیه خود را از خارج تأمین میکنند، با افزایش هزینهها و کاهش سودآوری مواجه خواهند شد.
تصمیمهای دولت و ارکان پولی، مالی و بورسی نیز بر بازار تاثیر دارد. مثلا اگر بانک مرکزی تصمیم به کاهش نرخ سود تسهیلات به شرکتها و بنگاههای اقتصادی بگیرد، این موضوع نیز باعث کاهش هزینههای مالی شرکت، افزایش سودآوری و در نتیجه افزایش قیمت سهام آن شرکت میشود. بودجه عمومی سالیانه نیز یکی از عوامل تاثیرگذار بر بازار سرمایه است. ترکیب بودجه سالانه کشور نشاندهنده میزان توجه دولت به صنایع مختلف است. قوانین و مقررات کشور نیز بسیار بر بورس اثرگذار است.
ولی در کل میتوان گفت که اثراتی از قبیل منازعه بر سر نحوه عرضه خودرو، واردات خودروی دست دوم، تورم افسارگسیخته، احیا نشدن برجام و بحران در روابط خارجی دولت در سال 1401 بر بورس تاثیر زیادی گذاشته است. در سال گذشته، مهمترین انتظار بورسیها از تحولات سیاسی برجام بود. این موضوع بر کسی پوشیده نیست که هر وقت امیدها در خصوص مذاکرات برجامی بهوجود میآید، بازارها واکنش سریعی نشان میدهند و اهمیت موضوع را به نمایش میگذارند. در تابستان سال گذشته که اخبار برجامی مأیوسکننده شده بود، بازار واکنش منفی به این رخداد نشان داد. در میانه سال گذشته مشکلات انرژی برای بازارهای مالی دردسرساز شد. تحولات صنعتی نیز بر بازار اثرگذار است. در بخش انرژی بحث بحران در مقولات آب و برق وجود داشت که توانست شرکتهای تولیدی را با چالش مواجه کند و بهطور طبیعی بر تولید و سود آنها اثرگذار بود، به همین دلیل شرایط بورسی خوب نبود. حتی برخی از خبرها حکایت از آن داشت که بخشهایی از تولید در سطح کلان، از مدار تولید خارج شدند که سبب افزایش تقاضا و گرانی محصولات شده و در بازار تا حدودی قیمت محصولات این شرکتها را با افزایش همراه کرد و این افزایش سبب
بازدهی مناسب شرکتها در آن دوره نشد.
در مجموع مهمترین عوامل تاثیرگذار مثبت و منفی بر بورس در سال گذشته را میتوان به این شرح تقسیمبندی کرد: رشد نقدینگی، تورم و سقوط ارزش ریال، سیاستهای اقتصادی دولت، انتظارات تورمی، قیمتهای جهانی کامودیتیها، احساسات و هیجانات سهامداران.
وضعیت بازارهای رقیب در سال گذشته
بازارهای رقیب بورس در اقتصاد ایران کم نیستند که با بازدهی مناسبتر بیشتر مورد توجه بودهاند. بالاترین بازدهی در سال گذشته متعلق به طلا و سکه بود. پایینترین نرخ سکه درواقع برای تاریخ 14 فروردین است که حول و حوش 12 میلیون و 410 هزار تومان معامله شد. بالاترین قیمت هم به 7 اسفند برمیگردد که حدود 31 میلیون تومان بود. همین شرایط گویای آن است که شهروندان به کدام بازار توجه بیشتری نشان دادند.
علاوه بر این، بازار مسکن بهعنوان بزرگترین بازار ایران، در سال گذشته رشد خود را ادامه داد، اما به دلیل اینکه صعود قابلتوجهی را در سال قبل از آن تجربه کرده بود در سال 1401 نسبت به بازارهای دیگر رشد کمتری داشت، اما این به معنی آن نیست که رشد آن ناچیز بوده است. در سه دولت گذشته، بازار مسکن 3500درصد رشد کرده و در نهایت میانگین قیمت مسکن در تهران به متری حدود 52 میلیون تومان رسیده است که برای اکثریت بالای شهروندان قابلیت خرید در این قیمتها را از بین برده است.
وضعیت بازار خودرو نیز خاص بود. در فروردین ۱۴۰۱ قیمت پراید با نام سایپا ۱۳۱ که ارزانترین خودروی ایرانی است، ۱۷۸ میلیون تومان بود. در اسفند ۱۴۰۱ قیمت این ماشین به ۳۱۰ میلیون تومان رسید. در همین زمان، حقوق یک کارگر ماهانه حدود ۵ میلیون تومان بود.
یکی از رقبای بورس، بازار نوظهور دیجیتالی است که البته سال گذشته درجا زد. بازار دیجیتال که در ایران طرفدار زیادی داشته و صرافیهای زیادی
در این حوزه فعال هستند، در سال گذشته با بازدهی منفی همراه بوده و از 44 هزار دلار به 27 هزار دلار در پایان سال رسید.
در مجموع میتوان گفت که بازار سکه در سال گذشته 150درصد، دلار 85درصد، خودرو 75درصد، طلا 115درصد، بازار رمزارز منفی 62درصد، مسکن 37درصد و سپرده بانکی 22.5درصد بود. در مقابل شاخص کل در طول سال وضعیت مناسبی نداشت و تنها در پایان سال رشد قابل توجهی داشت و شاخص را به رکوردهای جدیدی هدایت کرد.
بازدهی شاخصهای بورس و فرابورس در سال 1401
شاخص بورس در سال 1401 رشد قابلتوجهی را تجربه کرده و 593 هزار واحد نسبت به ابتدای سال بالاتر ایستاد و از رقم یک میلیون و 390 هزار واحد به رقم یک میلیون و 960 هزار واحد رسید که رشدی حدود 43درصدی را تجربه کرد.
شاخص هموزن بورس تهران نیز در پایان سال نسبت به سال 1400 هم 236 هزار و 979 واحد رشد داشته است که افزایش 68 درصدی را نشان میدهد و از 370هزار به 585 هزار واحد رسید. شاخص کل فرابورس در پایان سال در نقطه 99 هزار واحدی متوقف شد که در نهایت بازدهی 36 درصدی داشت.
در توضیح شاخص هموزن میتوان گفت که شاخص هموزن به نوعی زیرمجموعه شاخص کل بازار سرمایه است. سهام بزرگ و کوچک هر کدام نسبت به مقیاس خود تاثیر در شاخص میگذارند. در شاخص کل هموزن تمامی شرکتها به یک میزان و با یک وزن در عدد شاخص تاثیرگذار هستند و این مسئله نمای کلی روند سهم در روز را نشان میدهد. این شاخص میتواند معیاری برای بازدهی بازار سرمایه باشد. در حقیقت شاخص هموزن برای متخصصان بازار سرمایه ارزش بیشتری نسبت به شاخص کل بورس دارد.
بهار همیشهسبز بورس
براساس تجربیات یک دهه اخیر، عموما در اولین هفته کاری هر سال که همزمان ایام نوروز هم است، بازار سرمایه بازدهی مناسبی دارد. در سال گذشته نیز این رویه تکرار شد. در فروردین پارسال شاخص صعودی بود که تا ابتدای خرداد همان سال ادامه داشت.
علت اصلی سبزپوشی فصل بهار انتشار صورتهای مالی شرکتهاست که بعضا برای سهامداران جذاب بوده و اقبال از شرکتها بالاست. سال گذشته وضعیت سوددهی شرکتهای بورسی وضعیت مناسبی داشت و اقبال از شرکتهای بورسی در ابتدای سال بالا بود. براین اساس، تغییر شاخص در فصل بهار، نسبت به پایان اسفند 1400، رشد 12 درصدی را نشان میدهد.
تابستانی سرد و یخ
افت بازدهی شاخص از اواخر خردادماه آغاز شد و در تابستان تداوم یافت. کمبود برق برخی از صنایع را به تعطیلی کشاند و برخی نیز مجبور به کاهش تولید و کاهش ساعت فعالیت شدند. وضعیت ناامیدی اقتصادی در جامعه بالا بود و این مسئله در بورس نمایان شد. بازدهی شاخص در خرداد منفی 5/2درصد بود. تیرماه شاخص 4/4درصد ریزش کرد و در 19 روز کاری این ماه 12 روز نزولی را شاهد بودیم. این روند در مردادماه نیز تداوم داشت. در 21 روز کاری این ماه شاخص 12 روز منفی را ثبت کرد و در پایان ماه به رقم یک میلیون و 424هزار واحد رسید. شاخص در مردادماه 3 درصد افت کرد. افت شاخص در شهریور ادامه داشت و 5 درصد نزول کرد. در تیرماه شاخص یک کانال پائین آمد و در پایان اولین ماه تابستان در رقم یک میلیون و 471 هزار واحد قرار گرفت. در مرداد شاخص افت 3 درصدی را ثبت کرد و شاخص هموزن نیز به کانال 300 هزار واحدی تنزل کرد. در شهریورماه شاخص کل با افت 5 درصدی به کانال 3/1میلیونی سقوط کرد. تغییر شاخص در تابستان نسبت به پایان بهار منفی 12 درصد بود.
پائیزی افسرده
در مهرماه سال گذشته که جامعه ملتهب بود، وضعیت بازارها نیز شرایط خوبی نداشت. در مهرماه نیز با افت 4/3درصدی تا سطح یک میلیون و 308 هزار واحد پائین آمد. در آبانماه تعداد روزهای صعودی شاخص بیشتر شد و در 22 روز کاری این ماه، شاخص 15 روز سبزپوش بود و در این ماه 6/4درصد صعود کرد و یک کانال بالا آمد. در آذرماه شاخص 13 روز صعودی و 9 روز نزولی را پشت سر گذاشت. مهرماه شاخص کاهش 3 درصدی داشت اما پس از آن در سه ماه متوالی صعود کرد. در آبان مثبت 6/7درصد، در آذر مثبت 2/6درصد و در دیماه مثبت9/12 درصد بالا آمد و به کانال 6/1میلیونی رسید.
زمستانی داغ و نفسگیر
اما اخبار سیاسی در اواخر سال گذشته شرایط را کمی تغییر داد. اعلام توافق با عربستان، امیدواری اندک برای احیا مذاکره و شایعه حضور تیم مذاکرهکننده قبلی در دور جدید مذاکرات، اخباری بودند که هیجان خاصی به بازارهای مالی دادند. همین عامل بورس را مثبت کرد و شوکی داد که تا سال 1402 نیز تداوم داشت. در این فصل شاخص کل و شاخص کل هموزن بورس تهران بیش از 30 درصد رشد تراز داشتند. در میان صنایع محوری بورس تهران، صنعت سیمان، فلزات اساسی و کانههای فلزی بیشترین بازدهی را داشتند و شاخص هیچکدام از این ۱۲ صنعت کاهش تراز نداشت. در دیماه نیز شاخص 12 روز رشد کرد و 6 روز افت کرد تا در پایان این ماه در کانال 6/1میلیونی قرار بگیرد. در بهمنماه روزهای نزولی بازار بیشتر شد و شاخص افت 9درصدی داشت. در انتهای بهمن شاخص کل بورس به سطح یک میلیون و 533 هزار واحد رسید و بازدهی بهمن منفی 2/9درصد شد. در اسفند نیز شاخص 28 درصد رشد داشت تا شاخص سال 1401 در بالاترین رقم سال به پایان برسد. در واقع، در آخرین ماه سال گذشته شاخص کل بورس در آخرین روز کاری به سطح یک میلیون و 960 هزار واحد رسید تا بازدهی اسفند مثبت 28درصد شود. بدینترتیب در روزهای پایانی سال شاخص با رشد خوبی مواجه شد تا سهامداران با امیدواری به تعطیلات نوروز 1401 بروند.
برترین نمادها در یک نگاه
پربینندهترین نمادهای بورسی در طول سال گذشته متعلق به صنایع پتروشیمی، پالایشی، بانکی، فلزی و خودرویی و نمادهای ایرانخودرو، سایپا، بانک ملت، پالایش نفت اصفهان، صنایع پتروشیمی خلیجفارس، فولاد مبارکه اصفهان، شستا و سایپا بودند.
تاثیرگذارترین نماد بر شاخصهای کل هم شرکتهایی مانند فولاد، فملی، اخابر، فارس، وبملت، شستا و شبندر بودند.
به لحاظ بازدهی میتوان گفت که نماد کساپا در سال 1401 توانست بیش از 600 درصد بازدهی مثبت را از آن خود کند؛ نمادهای غالبر و نماد سیمان اصفهان نیز به ترتیب با 315 و 273 درصد بیشترین بازدهیهای بورسی در سال 1401 بودند.
در مقابل میدکو با افت بیش از ۴۷ درصدی و نماد بانک پاسارگارد با افت ۴۰ درصد رتبه اول و دوم بدترین بازدهی یکساله را از آن خود کردند. در این میان نیز شفن با افت ۳۷ درصدی سومین شرکت بورسی با بدترین بازدهی در سال ۱۴۰۱ بود.
در فرابورس هم نماد درهآور با بازدهی بیش از ۲۸۰درصدی رتبه اول بهترین بازدهی سال گذشته را از آن خود کرد و نماد سدبیر نیز با ۳۰ درصد بازدهی منفی بدترین بازدهی سال را در فرابورس داشت.
از طرف دیگر، بازار به برخی از نمادهای بورسی نگاه ویژهای دارد. برخی از شرکتها به دلیل داشتن سودآوری مناسب و وضعیت تولید و فروش خوب، مورد توجه فعالان بورسی هستند.
یکی از این نمادها فولاد بود. EPS یا سود شرکت حدود 83 تومان، P/E یا نسبت قیمت بر سود شرکت که یک سنجه ریسک است، 7.56 درصد است. همچنین P/S یا نسبت قیمت بر فروش این شرکت 2.17 درصد است این اعداد و ارقام نشان میدهد که شرایط شرکت برای فعالان بازار مناسب است.
شپنا یا همان پالایش نفت اصفهان هم دارای شرایط خوبی برای توجه فعالان بورسی به این شرکت است. EPS این شرکت 162 تومان، P/E آن 6درصد و P/S شپنا 2.18 درصد است که قابلتوجه است.
بانک ملت نیز از جمله شرکتهای مورد توجه بورسیهاست. EPS مبلغ 80 تومانی و P/E حدود 4.31 درصدی بانک ملت سال خوبی را برای شرکت رقم زده است.
شستا هم به دلیل نقدشوندگی بالا مورد توجه است. این شرکت یا یک هزار و 636 میلیارد سهم و 13درصد شناوری دارای نقدشوندگی بالایی است که همچنین دارای 13 تومان EPS و P/E حدود 10 درصدی است.
بازدهی صنایع بورسی در سال 1401
تمامی صنایع بورسی در سال گذشته دارای بازدهی مثبت بالاتر از 11 درصد بودند. صنعت حملونقل دارای بالاترین بازدهی به نقل از مرکز پردازش مالی ایران بوده است. این صنعت در یکسال گذشته 140 درصد بازدهی داشت. بعد از آن صنعت سیمان با 109 درصد، محصولات فلزی با 88 درصد، انبوهسازی با 85 درصد، فرآوردههای نفتی با 84درصد در ردیف بعدی قرار داشتند.
کمترین بازدهی یا به اصطلاح بازماندههای بازار در سال گذشته صنعت بانکی و مالی بودند. سرمایهگذاری مالی با کمترین بازدهی یعنی رقم 83/11درصدی در رتبه نخست قرار دارد. بعد از آن بانکها با بازدهی 83/12درصدی، گروه مالی با بازدهی 56/15درصدی قرار دارند.
ارزش بازار در سال 1401
ارزش بازار بورس تهران در اولین روز کاری 1401 مبلغ 5540هزار میلیارد تومان، در اواسط تابستان 1401 معادل 5697هزار میلیارد تومان، اواسط پاییز 5216 هزار میلیارد تومان و در آخرین روز کاری 1401 به مبلغ 7265هزار میلیارد تومان رسید.
ارزش معاملات روزانه در سال 1401
در نخستین روزهای سال گذشته ارزش معاملات بورس 5039 هزار میلیارد تومان بود. که این رقم در میانه تابستان به 4162 هزار میلیارد تومان، در میانه پاییز 6076 هزار میلیارد تومان و در پایان اسفند به 11 هزار و 200 میلیارد تومان رسید که نشان از استقبال به بورس در پایان سال دارد.
شروع خوب 1402
به نظر میرسد سال جدید برای بورس خوشیمن باشد؛ استقبالی که از زمستان سال قبل شروع شد در بهار امسال ادامهدار شده است. چند دلیل مهم زمینه این استقبال را فراهم کرده و در صورتی که توافق در سطح بینالملل هم حاصل شود؛ روزهای شکوفایی بازار سهام را خواهیم دید.
یکی از دلایل استقبال سرمایهگذاران در اواخر سال قبل و ابتدای امسال، توقف بازدهی سایر بازارهای مالی است. بازار دلار و طلا پس از جهشهای ثبتشده، در سطح مشخصی توقف کردهاند و سرمایهگذاران و آن دسته از افرادی که بهدنبال افزایش سرمایه در کوتاهمدت هستند به دنبال بازاری دیگر میگردند و بورس با توجه به ظرفیت فعلی همان بازار جایگزین است.
با توجه به اینکه بازار سرمایه دو سال در حال درجا زدن بود، امروز ظرفیت رشد را پیدا کرده است. همانطور که شاخص نیز نشان میدهد از نقطه اوج سال 1399 نیز عبور کرده و انتظار میرود این رشد در ماههای آینده هم ادامه داشته باشد.
تورم یکی دیگر از دلایل رشد احتمالی است. از آنجا که دولت برای سال 1402 نیز بودجهای با 40 درصد رشد پیشبینی کرده، لذا انتظار میرود ارزش دارایی شرکتها نیز افزایش و در نتیجه رشد دوبارهای را شاهد باشیم.
مجموع این عوامل سبب شده، تحلیلگران به روزهای پیش رو در بازار سرمایه خوشبین باشند و صعودهای قابلتوجهی پیشبینی کنند. همچنین تحلیلها نشان میدهد در صورت توافق هستهای و لغو تحریمها، بورس ظرفیت جهش چندبرابری را خواهد داشت.